Việt Nam vào top 5 đối tác thương mại Mỹ: bước nhảy bậc mang tính bước ngoặt
Việt Nam vươn lên vị trí đối tác thương mại top 5 của Mỹ là việc nước ta trở thành một trong năm quốc gia có quy mô trao đổi hàng hóa lớn nhất với nền kinh tế số một thế giới, phản ánh tầm quan trọng ngày càng tăng của hàng hóa và doanh nghiệp Việt trong chuỗi cung ứng Mỹ, đồng thời mở ra cả cơ hội tăng trưởng lẫn sức ép nâng cấp chất lượng hợp tác kinh tế song phương. Việc Việt Nam tăng liền 5 bậc để trở thành đối tác thương mại lớn thứ 5 của Mỹ tính đến hết tháng 7 cho thấy đây không còn là bước tiến thông thường mà là một cú bứt phá chiến lược. Trong 8 tháng đầu năm, tổng thương mại hai chiều đạt 137,42 tỷ USD, thể hiện mức độ gắn kết kinh tế sâu rộng dù khoảng cách phát triển giữa hai nước còn lớn. Quan trọng hơn, Mỹ hiện chiếm hơn 1/3 tổng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam, khiến mọi biến động chính sách và nhu cầu tại thị trường này tác động trực tiếp tới tăng trưởng, việc làm và thu nhập trong nước. Theo ông Đỗ Ngọc Hưng, Tham tán Thương mại Việt Nam tại Mỹ, quan hệ thương mại hai nước đang chuyển từ tăng trưởng về quy mô sang hợp tác sâu hơn về chất lượng, công nghệ và chuỗi giá trị. Đây là tín hiệu tích cực, nhưng cũng là lời nhắc rằng nếu vẫn phụ thuộc quá nhiều vào gia công, lắp ráp, Việt Nam sẽ khó giữ vững vị trí trong top đối tác của Mỹ khi cạnh tranh khu vực ngày càng gay gắt.
Cơ cấu thương mại: “một thị trường, gần một phần ba xuất khẩu” và tác động tới đời sống
Điểm đáng bàn nhất trong câu chuyện Việt Nam đối tác Mỹ top 5 không phải chỉ là con số thương mại Việt Nam Mỹ 137 tỷ, mà là mức độ lệ thuộc xuất khẩu: Mỹ chiếm khoảng 32–33% tổng kim ngạch xuất khẩu của cả nước trong 8 tháng đầu năm, tương đương gần một phần ba hàng Việt bán ra thế giới. Điều này giúp kinh tế Việt Nam tăng trưởng nhanh, nhưng cũng khiến chúng ta nhạy cảm với mọi thay đổi trong thị trường, tiêu chuẩn và chính sách của Mỹ. Ở cấp độ hàng hóa, hai nhóm máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện cùng máy móc, thiết bị và phụ tùng đã chiếm gần một nửa kim ngạch xuất khẩu sang Mỹ, tiếp theo là dệt may, điện thoại, giày dép, gỗ và sản phẩm gỗ. Điều này cho thấy Việt Nam đang trở thành trung tâm sản xuất và lắp ráp quan trọng trong chuỗi cung ứng tiêu dùng và công nghệ phục vụ thị trường Mỹ. Ở chiều ngược lại, Việt Nam nhập khẩu mạnh từ Mỹ các mặt hàng như máy vi tính, điện tử, bông, máy móc, chất dẻo nguyên liệu, thức ăn chăn nuôi, đậu tương và nhiều sản phẩm nông nghiệp, cho thấy mối quan hệ bổ trợ rõ rệt giữa hai nền kinh tế. Tác động thực tế tới người dân đã hiện lên khá rõ: xuất khẩu sang Mỹ tăng giúp hàng Việt xuất hiện ngày càng nhiều trên kệ siêu thị tại các bang như Texas, tạo thêm niềm tự hào nhưng quan trọng hơn là đơn hàng ổn định, kéo theo nhu cầu thu mua nguyên liệu, bảo quản, chế biến và vận chuyển trong nước. Chuỗi việc làm từ nông dân, công nhân đến logistics đều hưởng lợi. Vấn đề là làm sao chuyển phần lợi ích ấy từ khâu gia công giá thấp sang sản xuất có hàm lượng công nghệ cao hơn để thu nhập của người lao động bền vững hơn.
Động lực tăng trưởng: tính bổ trợ kinh tế và xung lực từ đối ngoại cấp cao
Thương mại Việt Nam – Mỹ không tăng nóng một cách ngẫu nhiên. Một trong những động lực quan trọng là tính bổ trợ giữa hai nền kinh tế: Việt Nam mạnh về công nghiệp chế biến, hàng tiêu dùng, điện tử, dệt may, da giày, đồ gỗ, nông thủy sản; trong khi Mỹ lại dẫn đầu về công nghệ, máy móc, thiết bị, năng lượng, hàng không, nông sản và nguyên liệu đầu vào. Doanh nghiệp hai nước ngày càng coi trọng vai trò của nhau trong chiến lược kinh doanh và chuỗi cung ứng, coi Việt Nam vừa là mắt xích sản xuất, vừa là thị trường hơn 100 triệu dân với nhu cầu lớn về công nghệ và dịch vụ chất lượng cao. Không thể bỏ qua yếu tố đối ngoại: các hoạt động song phương của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Mỹ trong khuôn khổ Đối tác Chiến lược Toàn diện đã tạo thêm xung lực chính trị cho hợp tác kinh tế. Khi khung quan hệ được nâng cấp, tín hiệu với giới kinh doanh rất rõ ràng: hai Chính phủ muốn đi xa hơn, sâu hơn chứ không dừng ở việc mua – bán hàng hóa. Hệ quả là dòng vốn đầu tư hai chiều tiếp tục mở rộng, với hơn 1.500 dự án của nhà đầu tư Mỹ còn hiệu lực tại Việt Nam và hàng trăm dự án Việt Nam đầu tư sang Mỹ, từ các tên tuổi lớn trong công nghệ đến sản xuất ô tô điện. Theo Thương vụ Việt Nam tại Mỹ, dư địa mở rộng thương mại hai chiều còn rất lớn nếu hai nước phát huy đúng tính bổ trợ này, chuyển trọng tâm từ mua – bán sang cùng tạo giá trị trong chuỗi cung ứng. Nói thẳng, cơ hội không thiếu; câu hỏi là Việt Nam có đủ năng lực thể chế, công nghệ và nhân lực để đón nhận hay không.
Dư địa hợp tác mới: công nghệ cao, bán dẫn, năng lượng và áp lực tiêu chuẩn
Nếu chỉ nhìn vào hiện tại, câu chuyện xuất khẩu sang Mỹ tăng chủ yếu vẫn nằm ở điện tử tiêu dùng, đồ nội thất, quần áo, giày dép và nông, thủy sản. Nhưng tương lai hợp tác kinh tế Mỹ Việt đang mở ra những sân chơi mới: công nghệ cao, bán dẫn, năng lượng, hàng không, kinh tế số, đào tạo nguồn nhân lực và chuỗi cung ứng. Các tập đoàn Mỹ như HP, NVIDIA, cùng những doanh nghiệp logistics, năng lượng đang thể hiện sự quan tâm rõ rệt tới việc mở rộng đầu tư tại Việt Nam, trong khi doanh nghiệp Việt Nam cũng mang tham vọng lớn tại thị trường Mỹ trong lĩnh vực công nghệ và xe điện. Dư địa mở rộng hợp tác giữa hai nước còn rộng lớn trong nhiều lĩnh vực, nhưng không phải con đường bằng phẳng. Muốn bước vào các ngành như bán dẫn, năng lượng sạch, hàng không, Việt Nam phải nâng tiêu chuẩn quản trị, minh bạch chuỗi cung ứng, đảm bảo xuất xứ và đặc biệt là hàm lượng công nghệ trong sản phẩm. Doanh nghiệp Việt nam nếu vẫn coi thị trường Mỹ là nơi tiêu thụ hàng gia công giá rẻ sẽ sớm bị loại khỏi cuộc chơi khi tiêu chuẩn về môi trường, lao động, an ninh chuỗi cung ứng ngày càng khắt khe. Mục tiêu hợp lý trong giai đoạn tới không chỉ là tăng kim ngạch, mà là xây dựng cấu trúc thương mại có tính bổ trợ cao hơn, mang lại lợi ích thiết thực cho doanh nghiệp, người lao động và người tiêu dùng hai nước. Đây là một tầm nhìn tham vọng nhưng cần thiết nếu Việt Nam không muốn dừng lại ở vị thế “công xưởng giá rẻ” trong mắt các đối tác.
Kết luận: từ top 5 đối tác tới bài toán nâng cấp mô hình tăng trưởng
Việt Nam vào top 5 đối tác thương mại của Mỹ là thành quả đáng ghi nhận, khẳng định vị trí ngày càng quan trọng của nền kinh tế trong chuỗi giá trị toàn cầu. Thương mại hai chiều vượt 137 tỷ USD không chỉ là con số ấn tượng mà là biểu hiện của sự gắn kết ngày càng sâu giữa hai nền kinh tế bổ trợ lẫn nhau. Xuất khẩu sang Mỹ tăng đã cải thiện đời sống hàng triệu lao động, từ công xưởng đến vùng nguyên liệu, và đưa hàng Việt vào hệ thống bán lẻ hiện đại trên đất Mỹ. Nhưng top 5 không phải vạch đích cuối cùng, mà là điểm khởi đầu cho một giai đoạn khó hơn: nâng cấp mô hình tăng trưởng, giảm lệ thuộc vào gia công, tăng hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng trong mỗi đơn hàng. Hợp tác kinh tế Mỹ Việt có dư địa lớn ở công nghệ cao, bán dẫn, năng lượng, hàng không, kinh tế số và đào tạo nhân lực, nhưng chỉ những doanh nghiệp và địa phương dám đầu tư dài hạn, chấp nhận chuẩn mực cao mới tận dụng được. Tóm lại, việc Việt Nam trở thành đối tác thương mại top 5 của Mỹ là tín hiệu tốt, nhưng nếu không đi kèm một chiến lược cải cách và đổi mới mạnh mẽ, chúng ta sẽ khó giữ vững vị trí này trước sự cạnh tranh từ các nền kinh tế khác. Câu hỏi dành cho giới hoạch định chính sách và doanh nghiệp giờ đây không còn là “có nên khai thác thị trường Mỹ” mà là “làm thế nào để hiện diện ở Mỹ bằng những sản phẩm và dịch vụ mang nhiều giá trị Việt hơn”.
