Hiệp định thương mại Việt Mỹ: Không chỉ là thêm một bản thỏa thuận
Hiệp định thương mại Việt Mỹ là một khuôn khổ đối ứng, cân bằng và công bằng nhằm ổn định chính sách thương mại song phương, giảm bất định về thuế quan, đồng thời tạo nền tảng để hai bên nâng cấp hợp tác công nghiệp, đầu tư và chuỗi cung ứng toàn cầu, thay vì chỉ tập trung vào tăng trưởng xuất khẩu ngắn hạn. Về cơ bản, các nội dung hiệp định thương mại giữa Việt Nam và Hoa Kỳ đã được đàm phán xong theo Phó Thủ tướng thường trực Phạm Gia Túc. Điều này cho thấy hai bên đã đi qua giai đoạn khó nhất: thống nhất nguyên tắc cân bằng lợi ích, xử lý các vấn đề thuế quan và điều tra thương mại vốn gây nhiều bất định cho doanh nghiệp. Điểm quan trọng là hiệp định được kỳ vọng không chỉ mở thêm thị trường, mà còn tạo ra "luật chơi" rõ ràng hơn cho dòng đầu tư Mỹ vào Việt Nam, với tính dự báo cao hơn quanh các quy tắc thương mại như phía doanh nghiệp Hoa Kỳ mong muốn.
Vì sao hiệp định được thúc đẩy lúc này: Áp lực thuế quan và nhu cầu ổn định
Thời điểm gần hoàn tất hiệp định thương mại Việt Mỹ không phải ngẫu nhiên, mà phản ánh áp lực ngày càng lớn từ biến động thuế quan và các cuộc điều tra thương mại theo Mục 301 của phía Hoa Kỳ. Mức thuế thay đổi mạnh trong khoảng một năm rưỡi qua đã biến môi trường kinh doanh thành một bài toán rủi ro, buộc doanh nghiệp phải cân nhắc kỹ khi ra quyết định đầu tư dài hạn. Theo phía doanh nghiệp Mỹ, một thỏa thuận thành công có thể mang lại sự chắc chắn và tính dự báo cao hơn xung quanh các quy tắc thương mại, qua đó gửi tín hiệu niềm tin cho nhà đầu tư. Ở chiều ngược lại, Việt Nam cần một khuôn khổ chính sách thương mại ổn định để bảo vệ vị thế thị trường xuất khẩu chủ lực, đồng thời tránh rơi vào vòng xoáy điều tra, điều chỉnh thuế lặp đi lặp lại. Nói cách khác, hiệp định là cách hai bên "khóa" lại rủi ro chính sách để tập trung vào nâng cấp chất lượng hợp tác.
Từ “công xưởng giá rẻ” đến đối tác công nghiệp tin cậy trong chuỗi cung ứng toàn cầu
Thông điệp rõ nhất từ phía Việt Nam là mong muốn thoát khỏi hình ảnh một địa điểm sản xuất đơn thuần, để trở thành đối tác công nghiệp tin cậy trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp Đỗ Nam Bình nhấn mạnh: Việt Nam mong muốn là một đối tác công nghiệp có năng lực, có trách nhiệm và đáng tin cậy để doanh nghiệp Hoa Kỳ hợp tác lâu dài. Điều này đồng nghĩa với việc trọng tâm không còn là chi phí lao động thấp, mà là năng lực công nghệ, chất lượng sản phẩm, tính ổn định và khả năng đáp ứng yêu cầu khắt khe về truy xuất nguồn gốc, bảo hộ sở hữu trí tuệ và quản trị chuỗi cung ứng. Định hướng phát triển công nghiệp chế biến, chế tạo, công nghiệp hỗ trợ, vật liệu và bán dẫn cho thấy Việt Nam muốn bước sâu hơn vào các công đoạn có hàm lượng công nghệ cao trong chuỗi giá trị toàn cầu, thay vì chỉ đứng ở khâu gia công. Đây là bước chuyển chiến lược: dùng hiệp định thương mại làm "bệ phóng" cho nâng cấp cấu trúc công nghiệp.
Kỳ vọng của doanh nghiệp Mỹ: Chính sách thương mại phải ổn định và dự báo được
Nếu Việt Nam muốn được nhìn nhận như đối tác công nghiệp tin cậy, thì doanh nghiệp Mỹ lại đặt trọng tâm vào môi trường chính sách thương mại ổn định, minh bạch và có khả năng dự báo cao. Họ không chỉ tìm kiếm ưu đãi, mà cần sự nhất quán trong cách áp dụng quy định, thuế quan và các cuộc điều tra thương mại. Trong phiên thảo luận về sản xuất, đầu tư và tăng trưởng, đại diện doanh nghiệp và quỹ đầu tư quốc tế nhấn mạnh các yếu tố giúp Việt Nam duy trì sức hấp dẫn với dòng vốn dài hạn: môi trường chính sách ổn định, cơ sở hạ tầng, chất lượng nguồn nhân lực và năng lực thực chất của doanh nghiệp trong nước. Nói thẳng, nếu luật chơi thay đổi liên tục, không có cơ chế truy xuất nguồn gốc rõ ràng và bảo hộ sở hữu trí tuệ đáng tin, thì lợi thế chi phí sẽ không đủ để giữ chân đầu tư Mỹ Việt Nam. Hiệp định thương mại Việt Mỹ vì thế vừa là cơ hội, vừa là cam kết chính trị về cải thiện chất lượng quản trị nhà nước.
Tác động kinh tế: Tăng giá trị, không chỉ tăng quy mô đầu tư
Điểm đáng chú ý là các bên đều tránh cách tiếp cận "càng nhiều vốn FDI càng tốt". Ông Đỗ Nam Bình nhấn mạnh hợp tác công nghiệp giữa hai nước cần hướng tới những giá trị lâu dài, không chỉ tạo thêm cơ hội đầu tư, kinh doanh cho doanh nghiệp Hoa Kỳ mà còn nâng cao năng lực công nghiệp và giá trị gia tăng tạo ra tại Việt Nam. Nếu hiệp định thương mại Việt Mỹ được ký, lợi ích kinh tế lớn nhất sẽ đến từ việc Việt Nam buộc phải nâng cấp năng lực doanh nghiệp: công nghệ, quản trị chất lượng, quản lý nguyên vật liệu, hệ thống truy xuất nguồn gốc và tuân thủ pháp luật quốc tế. Một chuỗi cung ứng đáng tin cậy phải được xây dựng từ những doanh nghiệp có năng lực sản xuất thực chất, quản trị tốt và tuân thủ pháp luật. Kết luận, hiệp định này chỉ thực sự thành công nếu nó trở thành chất xúc tác cho cải cách trong nước, giúp Việt Nam bước lên nấc thang mới trong chuỗi cung ứng toàn cầu, thay vì củng cố mô hình gia công giá rẻ đã đến giới hạn.
