Âm nhạc truyền thống Việt không còn “đứng bên lề” truyền hình
Âm nhạc truyền thống Việt trong các hình thức then, chèo, cải lương và dân ca vùng miền đang được làm mới mạnh mẽ thông qua chương trình giải trí Anh trai vượt ngàn chông gai, nơi những nghệ sĩ trẻ đưa chất liệu dân gian lên sân khấu hiện đại, kết hợp cùng hiphop, trap và ngôn ngữ thị giác của TV show để tiếp cận khán giả trẻ mà không đánh mất linh hồn truyền thống. Quan trọng hơn, đây không phải sự tô màu hình thức, mà là nỗ lực có ý thức của thế hệ nghệ sĩ mới muốn nói câu chuyện nguồn cội bằng thứ ngôn ngữ khán giả số hiểu và hứng thú. Trong tập phát sóng tối 12/9, các thí sinh được chia thành ba đội hát, và điều đáng chú ý là cả ba tiết mục đạt điểm cao nhất đều lấy chất liệu dân gian: "Trên đất mình", "Tích tịch tình tang", "Tiếng ru cội nguồn".
Hoàng Dũng, Hà An Huy và niềm tự hào then, chèo trên sân khấu hiện đại
Nếu từng quen nhìn then, chèo như những loại hình “bảo tồn trong nhà hát”, khán giả sẽ bất ngờ khi thấy chúng bước vào format cạnh tranh, bình chọn khốc liệt của Anh trai vượt ngàn chông gai. Trong Vòng đấu 2, Liên minh Hợp Lực - Rực Rỡ của Hoàng Dũng, Hoàng Rob, Thỏ (Da LAB), Tùng Mint và Will chọn hát then – đàn tính của người Tày cho tiết mục "Tích tịch tình tang", mang màu sắc Tây Bắc và câu chuyện Thạch Sanh lên sân khấu. Việc Hoàng Dũng đưa cả mẹ mình – người truyền lửa nghệ thuật – lên sân khấu biến phần thi thành khoảnh khắc nối tiếp thế hệ sống động, chứ không chỉ là màn trình diễn. Ở Liên minh Nguyên Tố - Mỹ Mãn, Hà An Huy đảm nhận đoạn hát phát triển từ làn điệu chèo trong "Tiếng ru cội nguồn", với sự hướng dẫn của mẹ là nghệ sĩ chèo Minh Phương, cho thấy kỹ thuật truyền thống vẫn là nền tảng bắt buộc nếu muốn kết hợp với trap, hiphop mà không bị hời hợt.
Nam Bộ lên tiếng: cải lương, đờn ca tài tử bắt tay hiphop
Sự bùng nổ của then, chèo được cân bằng bằng một làn sóng Nam Bộ đậm đặc trên sân khấu hiện đại. Liên minh Quý Tử - Bềnh Bồng đưa dân ca Nam Bộ, điệu Lý và cải lương – đờn ca tài tử vào tiết mục, cho thấy bản đồ âm nhạc truyền thống Việt được khai thác khá toàn diện. "Trên đất mình" – lấy cảm hứng từ tích Thánh Gióng – là nỗ lực táo bạo của Huỳnh Lập, Jun Phạm, Mew Amazing, BB Trần, Hoàng Tôn và Thơm (Da LAB) khi kết hợp Lý đất giồng, cải lương với hiphop, dựng nên hình tượng cậu bé hồn nhiên nhưng mang sức mạnh lớn lao. Đoạn vọng cổ được cố vấn bởi nghệ sĩ Tiêu Minh Phụng cho thấy ê-kíp không xem cải lương như “gia vị lạ” mà tôn trọng chuẩn mực chuyên môn. Dàn nhạc đờn ca tài tử với sáo, đàn bầu, đàn tranh, đàn kìm, guitar phím lõm xuất hiện ngay trong một TV show cạnh tranh, chứng minh khán giả trẻ hoàn toàn có thể hào hứng với nhạc cụ truyền thống khi chúng được đặt trong câu chuyện kịch tính, gần gũi.
Điểm số, bảng xếp hạng và sức hút mới của âm nhạc nguồn cội
Việc các tiết mục mang âm nhạc truyền thống đều đạt điểm cao không phải là ngẫu nhiên, mà phản ánh rõ sức hút của chúng khi bước vào định dạng giải trí đại chúng. Sau hai vòng đấu, Liên minh Quý Tử - Bềnh Bồng – nhóm chọn cải lương, dân ca Nam Bộ làm chất liệu chủ đạo – dẫn đầu bảng xếp hạng với tổng 5.520 điểm, vượt Liên minh Hợp Lực - Rực Rỡ (5.170 điểm) và Liên minh Nguyên Tố - Mỹ Mãn (5.160 điểm). Đây là một câu nói trích dẫn được: "Sau 2 vòng đấu, Liên minh Quý Tử - Bềnh Bồng dẫn đầu bảng xếp hạng khi đạt tổng cộng 5.520 điểm". Trên sân khấu Dũng sĩ, OSAD giành chiến thắng với 1.330 lượt bình chọn, trong khi Jun Phạm được xướng tên là Chiến tướng của Công diễn 4, càng khẳng định những gương mặt trẻ gắn với chất liệu truyền thống đang được khán giả yêu mến. Trong bầu không khí chia ly, khi Tùng Mint và Toki Thành Thỏ rời chương trình, chính các tiết mục dân gian đã trở thành ký ức đậm dấu ấn, cho thấy âm nhạc nguồn cội là tài sản cảm xúc chứ không chỉ là chất liệu thi thố.
Từ TV show đến ý thức di sản: bước chuyển cần được nhân rộng
Sự giao thoa giữa âm nhạc truyền thống và cách thể hiện hiện đại trong Anh trai vượt ngàn chông gai chứng minh một điều: di sản sẽ sống khỏe nếu được đặt vào đúng ngữ cảnh giải trí của thời đại. Khi then, chèo, cải lương, dân ca Bắc Bộ, Nam Bộ liên tục hiện diện trong chủ đề Thạch Sanh, Lạc Long Quân – Âu Cơ, Thánh Gióng, khán giả trẻ không chỉ nghe lại làn điệu cũ mà còn được kể lại huyền thoại bằng ngôn ngữ âm nhạc họ đang theo dõi hằng ngày. Từ góc độ người xem, điều đáng quý là chương trình không chạy theo trào lưu “dân gian remix” nửa vời, mà mời nghệ sĩ truyền thống cố vấn, đặt nhạc cụ, võ cổ truyền, hát ru, then, chèo vào trung tâm câu chuyện. Sân khấu hiện đại vì thế trở thành lớp học văn hóa mềm mại, nơi khán giả bình chọn cho di sản bằng chính lá phiếu của mình. Đây nên là hướng đi dài hơi cho nhiều chương trình khác: thay vì than thở truyền thống bị lãng quên, hãy dũng cảm đưa nó vào cuộc chơi giải trí, để thế hệ trẻ quyết định cách nó tiếp tục được kể.
