Khi chèo, cải lương, hát Then bước vào sân khấu giải trí
Chèo, cải lương, hát Then và các dòng dân ca vùng miền là những hình thức âm nhạc dân tộc Việt kết hợp ngôn ngữ, giai điệu và nghi lễ truyền thống, dùng để kể chuyện, ru con, chúc tụng và lưu giữ ký ức cộng đồng qua trình diễn trực tiếp trên sân khấu. Tập 11 Anh trai vượt ngàn chông gai lên sóng tối 12.9 cho thấy một điều: khi những di sản ấy bước lên sân khấu hiện đại truyền thống, chúng không “già nua” đi mà trở nên bùng nổ. Công diễn 4 biến sân khấu thành nơi thử nghiệm táo bạo, nơi âm nhạc dân gian gặp hip hop, trap, pop và cả tư duy dàn dựng mới. Đây không chỉ là chương trình giải trí; đó là lời tuyên bố rằng văn hóa âm nhạc Việt Nam hoàn toàn có thể sống khỏe trong thời đại streaming, nếu được trao đúng không gian sáng tạo.
‘Tích tịch tình tang’: Hát Then Tày và niềm tự hào bản sắc
Tiết mục Tích tịch tình tang của liên minh Hoàng Rob, Will, Thỏ (Da LAB), Hoàng Dũng và Tùng Mint cho thấy sức sống đáng kinh ngạc của hát Then trên sân khấu hiện đại truyền thống. Lấy cảm hứng từ câu thơ “Đàn kêu tích tịch tình tang – Ai đưa công chúa dưới hang trở về”, họ dựng nên một lễ hội mùa xuân của người Tày ngay giữa không gian thi đấu âm nhạc. Giai điệu trong trẻo, mộc mạc của hát Then, tiếng đàn tính vang vọng, những câu hát tiếng Tày “Slương điếp căn mảy khôm cũng van ơi” ngân lên, cộng với múa chén, trống rộn ràng, biến tiết mục thành một trải nghiệm lễ hội sống động. Quan trọng hơn, khoảnh khắc Hoàng Dũng – một người Tày – đứng chung sân khấu với mẹ và các nghệ nhân Tốp then Suối Ngàn cho thấy âm nhạc dân tộc Việt không chỉ là chất liệu, mà là ký ức, là huyết mạch gia đình được truyền tiếp.
‘Tiếng ru cội nguồn’: Chèo, hip hop và bài học gia đình
Tiết mục Tiếng ru cội nguồn của dàn nghệ sĩ Đông Hùng, K.O, Duy Khánh, Toki Thành Thỏ, OSAD, Cheng, Thuận Nguyễn và Hà An Huy khẳng định: chèo không hề xa lạ với thế hệ mạng xã hội, nếu được đặt đúng ngữ cảnh cảm xúc. Nửa đầu là làn điệu hát ru Bắc bộ, sáo Tây Bắc và câu chuyện Lạc Long Quân – Âu Cơ, tiếng mẹ dặn con theo cha xuống biển, theo mẹ lên rừng. Nửa sau bất ngờ chuyển sang hip hop/trap, tiếng cha dặn con được “rap hóa” nhưng vẫn giữ lõi đạo lý. Đoạn hát chèo do Hà An Huy đảm nhận, được anh luyện tập cùng mẹ – nghệ sĩ chèo Minh Phương – cho thấy một lựa chọn khôn ngoan: thay vì “pha loãng” chèo, họ giữ nguyên kỹ thuật, rồi đặt nó trong cấu trúc ca khúc hiện đại. Câu kết “Đừng quên tiếng ru cội nguồn hỡi đồng bào ơi!” không phải khẩu hiệu; đó là lời nhắc tinh tế gửi đến mọi khán giả trẻ đang ngồi trước màn hình.
Cải lương, đờn ca tài tử Nam bộ và tham vọng kể chuyện lớn
Trong công diễn 4, liên minh của Hoàng Tôn, Thơm (Da LAB), Jun Phạm, Mew Amazing, BB Trần, Huỳnh Lập, It’s Charles, Hồ Đông Quan và Thái Lê Min mang đến tiết mục Trên đất mình, kể chuyện Thánh Gióng bằng cải lương, đờn ca tài tử và văn hóa Nam bộ. Đây là lựa chọn táo bạo: đưa một huyền thoại mang tính “quốc sử” lên sân khấu giải trí, nhưng bằng tiếng nói của cải lương. Sự xuất hiện của các nghệ sĩ đờn ca tài tử cùng những nhạc cụ đặc trưng như sáo, đàn bầu, đàn tranh, đàn kìm, guitar phím lõm tạo nên màu sắc Nam bộ đậm đặc ngay giữa một cuộc thi vốn quen với pop và rap. Cách họ dựng Thánh Gióng không giáo điều mà giàu kịch tính, tôn vinh tinh thần kiên cường bảo vệ Tổ quốc. Đó là minh chứng rõ ràng: chèo cải lương hát Then không phải “hàng trưng bày bảo tàng”, mà là chất liệu kể những câu chuyện lớn, trên những sân khấu hiện đại truyền thống đông khán giả trẻ.
Âm nhạc dân tộc Việt tái sinh hay chỉ là trào lưu nhất thời?
Sự bùng nổ của chèo, cải lương, hát Then trong Anh trai vượt ngàn chông gai không phải ngẫu nhiên, mà là kết quả của việc dám kết hợp âm nhạc dân tộc Việt với tư duy sáng tạo hiện đại. Khi các liên minh dùng dân ca Bắc bộ, hát ru, hip hop, trap, đờn ca tài tử Nam bộ trên cùng một sân khấu, họ đang trả lời câu hỏi đau đáu: làm sao để văn hóa âm nhạc Việt Nam không bị đứt gãy thế hệ. Ở đây, câu trả lời khá rõ: hãy để nghệ sĩ trẻ chủ động “xử lý” di sản, miễn là họ tôn trọng bản sắc. Đưa hai đầu mèo thiêng của người Tày lên sân khấu, mời nghệ nhân tham gia, nhờ nghệ sĩ chèo gốc hướng dẫn… cho thấy các tiết mục này không chỉ “mượn màu” dân tộc để gây chú ý. Nếu những nỗ lực này tiếp tục, sân khấu giải trí đương đại có thể trở thành “trường học” tự nhiên, nơi khán giả trẻ học lại cội nguồn bằng âm nhạc.
