Khi sân khấu giải trí biến thành sân khấu văn hóa truyền thống
Chèo, cải lương, hát Then truyền thống và đờn ca tài tử Nam Bộ khi xuất hiện trong một chương trình thi đấu âm nhạc đại chúng đã trở thành cầu nối mới mẻ giữa âm nhạc dân gian Việt và tư duy dàn dựng đương đại, vừa giữ hồn dân tộc, vừa thuyết phục khán giả trẻ bằng sự sáng tạo lẫn cảm xúc trực diện. Tập 11 Anh trai vượt ngàn chông gai 2026 là minh chứng rõ nhất: ở vòng đấu thứ hai của công diễn 4, các liên minh nam nghệ sĩ mang chất liệu âm nhạc dân gian đặc trưng của nhiều vùng miền lên sân khấu, tạo nên giao thoa độc đáo giữa giá trị văn hóa truyền thống và cách thể hiện hiện đại. Đây không còn là “tiết mục minh họa di sản” mà là lựa chọn thẩm mỹ có chủ ý: dùng sân khấu giải trí để kể lại câu chuyện căn cước.
Hát Then, đàn tính và tinh thần lễ hội Tày trên sân khấu lớn
Điểm nhấn cảm xúc nhất phải là Tích tịch tình tang của liên minh Hợp lực - Rực rỡ với Hoàng Dũng, Hoàng Rob, Thỏ (Da LAB), Tùng Mint và Will. Họ mang làn điệu hát Then truyền thống của người Tày, tiếng đàn tính mộc mạc, cùng không khí lễ hội mùa xuân trên non lên sân khấu, khiến khán giả tưởng như đang dự hội làng hơn là xem một gameshow. Câu hát tiếng Tày “Slương điếp căn mảy khôm cũng van ơi” vang lên giữa ánh đèn hiện đại như lời khẳng định danh tính. Đặc biệt, khoảnh khắc mẹ Hoàng Dũng – người mới sinh hoạt hát Then sau khi nghỉ hưu – cùng con trai đứng chung sân khấu, giới thiệu hát Then - đàn tính, đã biến tiết mục thành cú chạm thế hệ đầy xúc động. Không chỉ là kể lại truyện Thạch Sanh, họ dùng câu thơ “Đàn kêu tích tịch tình tang – Ai đưa công chúa dưới hang trở về” để nói về tiếng gọi cội nguồn.
Chèo cải lương hiện đại: Từ “Tiếng ru cội nguồn” đến “Trên đất mình”
Nếu hát Then đánh thức miền núi phía Bắc, thì Tiếng ru cội nguồn và Trên đất mình cho thấy chèo cải lương hiện đại hoàn toàn có thể sống trên một sân khấu văn hóa truyền thống kiểu mới. Đông Hùng, K.O, Duy Khánh, Toki Thành Thỏ, OSAD, Cheng, Thuận Nguyễn và Hà An Huy chọn câu chuyện Lạc Long Quân – Âu Cơ, mở đầu bằng làn điệu hát ru Bắc Bộ, sáo Tây Bắc, rồi đột ngột chuyển sang hiphop/trap để diễn tả lời dặn mạnh mẽ của người cha. Hà An Huy hát chèo trong một đoạn phát triển từ làn điệu chèo, nối tiếp là tiếng trống hội và điệp khúc “đừng quên tiếng ru cội nguồn hỡi đồng bào ơi!”. Câu hát ấy là tuyên ngôn: dù nhịp trap có hấp dẫn đến đâu, âm nhạc dân gian Việt vẫn là chỗ dựa tinh thần. Ở một mảng khác, Trên đất mình đưa hình tượng Thánh Gióng vào không gian Nam Bộ, kết hợp cải lương, đờn ca tài tử với các nhạc cụ như sáo, đàn bầu, đàn tranh, đàn kìm, guitar phím lõm. Họ kể lại Gióng như một đứa trẻ bình thường nhưng mang sức mạnh lớn lao – cách đọc lại huyền thoại bằng giọng nói của thế hệ trưởng thành.
Hoàng Rob và vai trò “kiến trúc sư” của những màn giao thoa
Ở nhiều tiết mục, Hoàng Rob không chỉ xuất hiện như nghệ sĩ violon mà còn như người “kiến trúc” tinh thần. Trong Tích tịch tình tang, anh chia sẻ rằng có thể hiểu bản sắc của một dân tộc qua cách họ ăn, yêu và chúc tụng, nên chủ đích đưa tinh thần lễ hội Tày lên sân khấu để lột tả trọn vẹn bản sắc ấy. Violin, trong tay anh, không phá cấu trúc hát Then truyền thống mà bện vào đàn tính, trống, múa chén, tạo nên lớp hòa âm mới nhưng vẫn tôn trọng nhịp phách dân gian. Chính kiểu tư duy này giúp các tiết mục không rơi vào “trang trí dân tộc”, mà biến âm nhạc vùng miền thành xương sống ý tưởng. Không ngẫu nhiên mà đội hình nam nghệ sĩ này thuyết phục được cả nghệ nhân ở Lạng Sơn cho phép đưa hai đầu mèo – đạo cụ thiêng – lên sân khấu. Họ chứng minh: khi nghệ sĩ tôn trọng quy chuẩn truyền thống, sân khấu giải trí có thể trở thành không gian linh thiêng chứ không chỉ là nơi để gây chú ý.
Nam nghệ sĩ và hành trình đưa di sản đến khán giả trẻ
Tập 11 Anh trai vượt ngàn chông gai lên sóng tối 12.9, nhưng dư âm của nó không dừng ở kết quả vòng đấu thứ hai công diễn 4. Khi trên cùng một đêm, khán giả được nghe hát ru Bắc Bộ, sáo Tây Bắc, chèo, hát Then người Tày, cải lương và đờn ca tài tử Nam Bộ, rõ ràng chương “Văn hóa” đã đạt mục tiêu mở ra nhiều cách tiếp cận mới với âm nhạc truyền thống trên sân khấu đương đại. Mục đích của Hoàng Dũng và đồng đội khi mang âm nhạc dân tộc lên chương trình là tôn vinh bản sắc văn hóa dân tộc Tày, đồng thời lan tỏa tình yêu quê hương, đất nước. Ở sân khấu Dũng sĩ, nơi ba “anh tài” Hoàng Tôn, Will và OSAD được khán giả bình chọn cá nhân sau phần trình diễn, có thể thấy thế hệ trẻ sẵn sàng ủng hộ những ai dám mang di sản vào cuộc chơi giải trí. Câu chuyện quan trọng ở đây không phải “nghệ thuật truyền thống có lỗi thời không”, mà là ai đủ trách nhiệm và sáng tạo để kể lại nó bằng ngôn ngữ của hôm nay.
