Khoảng cách 24,5% trong ba tháng cuối
Giải ngân đầu tư công là việc chuyển vốn ngân sách đã được bố trí thành khối lượng thi công, thanh toán và công trình phục vụ người dân; tiến độ vì thế phản ánh khả năng biến kế hoạch thành hạ tầng thực tế. Sau khởi đầu chậm trong nửa đầu năm, TP.HCM đã giải ngân 111.494 tỷ đồng đến hết tháng 9, đạt 75,5% kế hoạch vốn được giao. Con số này là bước tiến rõ rệt, nhưng chưa thể xem là bảo đảm về đích: thành phố còn phải giải ngân 36.105 tỷ đồng trong quý IV, tương đương 24,5% kế hoạch. Bình quân, áp lực là hơn 12.000 tỷ đồng mỗi tháng trong ba tháng cuối năm. Đây là mục tiêu có thể đạt, song biên độ chậm trễ rất hẹp. Kết quả cao sau chín tháng chỉ có ý nghĩa nếu các dự án tiếp tục tạo được khối lượng thực và chuyển hóa vốn thành tiến độ.
Quý III tạo bước ngoặt: riêng giai đoạn này, thành phố giải ngân 59.860 tỷ đồng, cao gấp 1,16 lần tổng giá trị của sáu tháng đầu năm. Tỷ lệ tăng từ 9,2% cuối quý I lên 35% sau quý II rồi đạt 75,5% vào cuối quý III cho thấy các biện pháp điều hành đã có tác dụng. Nhưng nhịp tăng tốc không thể thay thế năng lực thực thi ở từng công trường. Kế hoạch vốn TP.HCM chỉ hoàn thành khi tiền đến được dự án có khả năng thi công, nghiệm thu và thanh toán, chứ không phải chỉ khi thành phố đặt mục tiêu cao.
Điều chuyển vốn giúp, nhưng không xóa được điểm nghẽn
Một lựa chọn điều hành đáng chú ý là chuyển vốn khỏi dự án chậm sang nơi có khối lượng và khả năng hấp thụ tốt hơn. Từ đầu năm, TP.HCM đã thực hiện tám đợt điều chuyển nội bộ, với hơn 45.000 tỷ đồng được dịch chuyển giữa các dự án. Cách làm này thực tế hơn việc giữ nguyên phân bổ bất chấp tiến độ: vốn ngân sách cần đi theo khả năng triển khai, không nằm lại ở những công trình chưa sẵn sàng. Tuy nhiên, điều chuyển chỉ phân phối lại nguồn lực; nó không tự giải quyết vướng mắc pháp lý, thủ tục đầu tư, thiếu vật liệu hay chậm bàn giao mặt bằng. Nếu những nguyên nhân ấy còn nguyên, dự án nhận vốn cũng có thể sớm gặp giới hạn hấp thụ.
Số liệu giữa các ban quản lý cho thấy tiến độ không đồng đều: đến hết tháng 9, Ban Quản lý dự án hạ tầng đô thị giải ngân 85,5%, ban quản lý dự án giao thông đạt 81,5%, đường sắt đô thị đạt 74,7%, còn các công trình dân dụng và công nghiệp đạt 60,2%. Khoảng cách này gợi ra yêu cầu quan trọng hơn một chỉ tiêu chung: phải xác định dự án nào còn khả năng tăng tốc và dự án nào cần tháo gỡ điều kiện tiên quyết. Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Văn Được cũng nhấn mạnh nhiệm vụ quý IV rất thách thức trong bối cảnh tăng trưởng chín tháng thấp hơn kịch bản đề ra. Thành phố cần quản trị theo từng dự án, không chỉ theo tỷ lệ tổng hợp.
Bồi thường và giải phóng mặt bằng là cửa ải quyết định
Trong chặng nước rút, bồi thường và giải phóng mặt bằng không phải phần việc phụ bên cạnh thi công; đó là điều kiện để công trường có mặt bằng liền mạch, nhà thầu tổ chức nhân lực và máy móc, rồi tạo khối lượng đủ tiêu chuẩn thanh toán. TP.HCM yêu cầu rà soát, chủ động xử lý khó khăn về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, đất đai, thủ tục đầu tư, nguồn vật liệu và lựa chọn nhà thầu, đồng thời cải thiện phối hợp giữa các cơ quan để tránh hồ sơ tồn đọng. Nếu mặt bằng chưa được bàn giao, vốn đã bố trí vẫn khó chuyển thành tiến độ. Vì vậy, đẩy nhanh chi trả bồi thường và bàn giao đất có thể tháo nút thắt ở đầu chuỗi, thay vì chỉ gây sức ép giải ngân ở khâu cuối.
Kế hoạch 597 ban hành ngày 29/10 phát động phong trào thi đua đẩy nhanh giải ngân vốn đầu tư công và kinh phí bồi thường, giải phóng mặt bằng giai đoạn 2026–2030. Phong trào nhấn mạnh trách nhiệm người đứng đầu, kế hoạch giải ngân theo tháng và quý, cải cách thủ tục, ứng dụng công nghệ, cũng như vận động người dân đồng thuận bàn giao đất. Với người dân, hiệu quả không chỉ nằm ở tỷ lệ trên báo cáo: công trình hoàn thành đúng tiến độ có thể cải thiện giao thông, hạ tầng đô thị, an toàn lao động và môi trường trong quá trình xây dựng. Nhưng vận động phải đi cùng xử lý minh bạch, kịp thời các vướng mắc về bồi thường và tái định cư; nếu không, mục tiêu tăng tốc sẽ khó tạo được sự đồng thuận cần thiết.
Về đích cần kỷ luật thực thi, không chỉ quyết tâm
TP.HCM đặt mục tiêu giải ngân 100% kế hoạch năm và tiếp tục tháo gỡ các điểm nghẽn trong những tháng cuối năm. Thời gian giải ngân theo niên hạn kéo dài đến hết tháng 1/2027, nhưng điều đó không làm giảm yêu cầu phải duy trì tốc độ trong quý IV. Phong trào thi đua về giải ngân và giải phóng mặt bằng sẽ kéo dài đến hết năm 2030, sơ kết vào quý III/2028 và tổng kết trong quý I/2031. Tầm nhìn dài hạn có ích nếu tạo được kỷ luật điều hành bền vững, nhưng kết quả trước mắt vẫn phụ thuộc vào việc tháo gỡ hồ sơ cụ thể, bàn giao mặt bằng và tổ chức thi công.
Bài toán về đích do đó không nằm ở việc thành phố có thêm khẩu hiệu hay không, mà ở khả năng nối liền ba khâu: xử lý vướng mắc, bàn giao mặt bằng và tạo khối lượng đủ điều kiện thanh toán. Tỷ lệ 75,5% sau chín tháng là nền tảng tốt, song hơn 36.100 tỷ đồng còn phải giải ngân khiến quý IV trở thành phép thử về năng lực phối hợp và trách nhiệm của từng chủ đầu tư. Nếu vốn được đưa đúng dự án, đúng thời điểm và người dân được bảo đảm quyền lợi trong công tác bồi thường, mục tiêu hoàn thành kế hoạch sẽ khả thi hơn. Nếu không, con số tăng tốc của quý III sẽ chỉ là bước tiến chưa trọn vẹn.
