Xuất khẩu công nghiệp chế tạo: tấm hộ chiếu mới của kinh tế Việt trong chuỗi cung ứng toàn cầu
Xuất khẩu công nghiệp chế tạo của Việt Nam là tổng giá trị hàng hóa do khu vực công nghiệp chế biến, chế tạo sản xuất và bán ra nước ngoài, phản ánh mức độ tham gia của nền kinh tế vào chuỗi cung ứng toàn cầu, mức độ hiện đại của cơ cấu sản xuất, khả năng thu hút đầu tư và sức cạnh tranh của doanh nghiệp trong nước trên thị trường quốc tế. Điểm đáng nói không phải chỉ là quy mô, mà là vị thế mà con số đó đại diện. Khi kim ngạch xuất khẩu công nghiệp chế tạo đạt hơn 421 tỷ USD, chiếm gần 89% tổng kim ngạch xuất khẩu của cả nước, khu vực sản xuất rõ ràng đang trở thành “trái tim” của hoạt động đối ngoại kinh tế. Đây không còn là câu chuyện gia công đơn thuần, mà là bằng chứng cho thấy Việt Nam đã chen chân được vào những mắt xích có giá trị cao hơn trong chuỗi sản xuất và cung ứng toàn cầu. Vấn đề không phải “có mặt” hay không, mà là chúng ta muốn đứng ở tầng nào của chuỗi giá trị.
Vai trò ngày càng lớn trong chuỗi sản xuất và cung ứng: cơ hội nhưng cũng là áp lực
Nhận định Việt Nam giữ vai trò ngày càng lớn trong chuỗi sản xuất và cung ứng toàn cầu không phải là lời khen xã giao mà là đánh giá gắn liền với các xu hướng tái cấu trúc công nghiệp thế giới. Khi ông Christopher Hudson cho rằng Việt Nam đang ở vị thế thuận lợi để hưởng lợi từ những xu hướng này, đó đồng thời là lời nhắc rằng cơ hội chỉ thuộc về những nền kinh tế biết chủ động bước lên nấc thang công nghệ cao hơn. Tuần lễ Công nghiệp và Công nghệ Việt Nam 2026 với chủ đề “Công nghệ dẫn dắt - Công nghiệp chuyển mình - Bứt phá vươn xa” đã phần nào cho thấy tham vọng dịch chuyển lên các lĩnh vực như điện hóa phương tiện, tự động hóa, sản xuất xanh và tái cấu trúc chuỗi cung ứng. Nhưng triển lãm với hàng trăm doanh nghiệp chỉ là bề nổi: điều quan trọng là biến tinh thần bứt phá thành chuẩn vận hành hàng ngày trong nhà máy, trong chuỗi cung ứng và trong chính sách công nghiệp.
Beyond Vietnam – khi thương mại điện tử khám phá trở thành đường băng cho hàng Việt cất cánh
Nếu xuất khẩu công nghiệp chế tạo là tấm hộ chiếu, thì thương mại điện tử đang trở thành đường băng mới để hàng Việt cất cánh. Sáng kiến “Beyond Vietnam - Hàng Việt cất cánh” xuất hiện đúng lúc Việt Nam đẩy mạnh kế hoạch phát triển thương mại điện tử quốc gia giai đoạn 2026–2030. Điểm khác biệt nằm ở mô hình thương mại điện tử khám phá: thay vì chờ khách hàng chủ động tìm kiếm, sản phẩm Việt có thể chủ động xuất hiện trong hành trình xem video ngắn, livestream, nội dung từ nhà sáng tạo bản địa. Bối cảnh kinh tế thế giới với nhu cầu biến động, chi phí tăng, tiêu chuẩn xanh và truy xuất nguồn gốc ngày càng khắt khe không cho phép doanh nghiệp tiếp tục xuất khẩu kiểu thụ động. Theo bà Lê Hoàng Oanh, điều còn thiếu của nhiều sản phẩm Việt không phải là giá trị nội tại, mà là khả năng kể câu chuyện với thế giới. Vì thế, “Beyond Vietnam” không chỉ là một chương trình hỗ trợ gian hàng số; đó là bước chuyển từ tư duy bán hàng sang tư duy kể chuyện và xây dựng thương hiệu xuyên biên giới.
Từ mục tiêu năm 2026 đến tầm nhìn 2028: xuất khẩu số phải trở thành năng lực cốt lõi
Điểm đáng chú ý của “Beyond Vietnam - Hàng Việt cất cánh” là cách chương trình đặt mục tiêu rất cụ thể cho năng lực xuất khẩu số. Năm 2026, sáng kiến hướng tới đào tạo khoảng 500 doanh nghiệp, tư vấn chuyên sâu 1:1 cho 50 doanh nghiệp sẵn sàng xuất khẩu cao và hỗ trợ tối thiểu 10 doanh nghiệp đạt 1.000 đơn hàng đầu tiên qua thương mại điện tử khám phá tại thị trường quốc tế. Đây là những mốc có thể đo, kiểm chứng và buộc các bên liên quan phải chịu trách nhiệm. Tầm nhìn đến năm 2028, việc mở rộng đào tạo lên 2.000 doanh nghiệp và hình thành một nhóm doanh nghiệp có khả năng vận hành thương mại điện tử khám phá bền vững ở nước ngoài cho thấy mục tiêu không dừng ở một vài câu chuyện thành công lẻ tẻ. Xuất khẩu số phải trở thành năng lực cốt lõi, ngang hàng với năng lực sản xuất. Nếu khu vực công nghiệp chế tạo đang dẫn đầu kim ngạch xuất khẩu, thì tầng “công nghiệp nội dung” – từ sản xuất video, vận hành livestream đến hợp tác với nhà sáng tạo – phải được coi là lớp công nghiệp hỗ trợ mới của thời đại thương mại điện tử.
Kết luận: từ 421 tỷ USD đến tăng trưởng GDP bền vững – không thể thiếu đòn bẩy thương mại điện tử
Khi một thành phố đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số và xem công nghiệp là động lực trung tâm, chúng ta thấy rõ áp lực phải biến kim ngạch xuất khẩu lớn thành tăng trưởng GDP chất lượng. 421 tỷ USD xuất khẩu công nghiệp chế tạo cho thấy Việt Nam đã hiện diện sâu trong chuỗi cung ứng toàn cầu, nhưng vị thế này sẽ mong manh nếu hàng Việt vẫn phụ thuộc quá nhiều vào kênh phân phối truyền thống và gia công giá rẻ. Câu trả lời hợp lý lúc này là kết nối hai dòng chảy: công nghiệp chế tạo và thương mại điện tử khám phá. “Beyond Vietnam - Hàng Việt cất cánh” được thiết kế chính để gắn chính sách thương mại điện tử với nhiệm vụ mở rộng, đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, xây dựng năng lực kể chuyện, vận hành xuyên biên giới và khẳng định thương hiệu Việt Nam trên thị trường quốc tế. Muốn tăng trưởng GDP bền vững, chúng ta phải coi năng lực xuất khẩu số và chủ động tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu là chiến lược, chứ không chỉ là xu hướng nhất thời.
