Tuổi già không chỉ là sống lâu: vì sao cần một mô hình chăm sóc mới
Mô hình hợp tác chăm sóc sức khỏe toàn diện cho người cao tuổi là cách kết nối hệ thống bệnh viện, tiêm chủng và tổ chức xã hội để bảo vệ sức khỏe thể chất, tinh thần và khả năng tự chủ của người từ 60 tuổi trở lên, thông qua chăm sóc liên tục từ phòng chống bệnh tật, khám định kỳ đến điều trị, phục hồi và hỗ trợ tại cộng đồng. Điểm đáng nói của đề án mới là thông điệp: tuổi già phải được nhìn như một giai đoạn sống có chất lượng, không chỉ là vài năm kéo dài bằng thuốc men. Khi Hội Người cao tuổi bắt tay với Hệ sinh thái Y tế Tâm Anh – VNVC, câu chuyện chăm sóc người cao tuổi chuyển từ “chữa khi bệnh nặng” sang “giữ cho sống khỏe, sống tự chủ”. Việt Nam hiện có khoảng 16,5 triệu người từ 60 tuổi trở lên, chiếm 16% dân số; tuổi thọ trung bình đạt 74,7 năm nhưng số năm sống khỏe chỉ khoảng 65,4 năm. Con số này cho thấy gần một thập kỷ cuối đời bị lấn chiếm bởi bệnh tật và suy giảm thể lực – một thực tế không thể tiếp tục chấp nhận.
Liên minh y tế – xã hội: bước chuyển từ chữa bệnh sang phòng bệnh
Ngày 1/10, đúng Ngày Quốc tế Người cao tuổi và Tháng hành động vì người cao tuổi, Hội Người cao tuổi Việt Nam và Hệ sinh thái Y tế Tâm Anh – VNVC công bố hợp tác triển khai Đề án “Chăm sóc sức khỏe toàn diện cho người cao tuổi Việt Nam”. Về bản chất, đây là một liên minh hợp tác y tế xã hội: mạng lưới hội đoàn người cao tuổi lần đầu kết nối có hệ thống với một chuỗi tiêm chủng, y tế dự phòng và bệnh viện đa khoa chuyên sâu trên toàn quốc. Sự kiện không chỉ mang ý nghĩa biểu tượng theo ngày kỷ niệm, mà ăn khớp với định hướng Nghị quyết 72 của Bộ Chính trị về chuyển mạnh từ tư duy chữa bệnh sang phòng bệnh, chăm sóc sức khỏe toàn diện theo vòng đời. Trong bối cảnh già hóa dân số và gánh nặng bệnh không lây nhiễm chiếm tới 95% bệnh tật ở người cao tuổi, việc tiếp tục coi y tế là “nơi đến khi đau ốm” là một lựa chọn lạc hậu. Theo các bên hợp tác, Đề án hướng đến giúp người cao tuổi duy trì sức khỏe, thể lực, khả năng tự chăm sóc và sống độc lập lâu hơn, hạnh phúc hơn – chứ không chỉ giảm số ca nhập viện.
Ba trụ cột chăm sóc người cao tuổi: tiêm chủng, khám định kỳ và hỗ trợ liên tục
Điểm khác biệt của mô hình này là cấu trúc chăm sóc người cao tuổi dựa trên ba trụ cột: tiêm chủng, vận động – dinh dưỡng và quản lý bệnh nền, được thiết kế thành một chuỗi liên tục từ cộng đồng đến bệnh viện. Tại cộng đồng, thông qua mạng lưới Câu lạc bộ Liên thế hệ tự giúp nhau, bác sĩ và nhân viên y tế sẽ đưa kiến thức sức khỏe toàn diện đến gần người cao tuổi: phòng chống bệnh tật, dinh dưỡng, tập luyện, phòng té ngã, dùng thuốc an toàn, nhận biết sớm dấu hiệu bất thường để đi khám kịp thời. Đây chính là tầng “phòng bệnh từ sớm, từ xa” mà công tác hội đoàn hiếm khi được huy động đúng mức. Trong dịp công bố, hệ thống tiêm chủng đã trao tặng 10.000 liều vắc xin cúm thế hệ mới cho người cao tuổi trên toàn quốc, mở đầu chuỗi hoạt động phòng bệnh chủ động. Một câu nói có thể trích dẫn rõ ràng: “Chăm sóc người cao tuổi cần kết hợp ba trụ cột tiêm chủng, vận động và dinh dưỡng với phát hiện sớm, kiểm soát bệnh nền”.
Từ phòng chống bệnh tật đến quản lý sức khỏe toàn diện tại bệnh viện
Cấu phần bệnh viện trong đề án cho thấy một cách nhìn khác về sức khỏe toàn diện: không tách rời khám chữa bệnh khỏi phục hồi chức năng, tâm lý và khả năng tự chăm sóc. Tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, người cao tuổi được khám, tầm soát, điều trị và quản lý sức khỏe với sự phối hợp đa chuyên khoa như lão khoa, dinh dưỡng, y học vận động, phục hồi chức năng và tâm lý. Trong thực tế, khoảng 60,9% người cao tuổi mắc từ hai bệnh trở lên, nên cách điều trị theo từng bệnh lẻ tẻ không còn phù hợp. Một đợt nhiễm trùng như cúm có thể làm bệnh nền mất ổn định, dẫn đến nhập viện, suy giảm vận động và tăng phụ thuộc chăm sóc. Bởi vậy, quản lý bệnh nền, phục hồi sau mỗi đợt bệnh và duy trì khả năng vận động phải trở thành mục tiêu chính của hệ thống y tế, không chỉ là “kê đơn cho hết triệu chứng”. Việc phối hợp thêm các chuyên đề giúp người cao tuổi nhận diện thông tin sức khỏe sai lệch, phòng tránh lừa đảo và bảo vệ an toàn trong đời sống hàng ngày cho thấy mô hình này coi sức khỏe tinh thần và an ninh xã hội là một phần của chăm sóc sức khỏe toàn diện.
Ý nghĩa dài hạn: xây dựng thế hệ người cao tuổi khỏe mạnh, tự chủ
Hợp tác y tế xã hội này không nên được xem như một chương trình thiện nguyện ngắn hạn, mà là một bước thử nghiệm cho mô hình chăm sóc người cao tuổi tương lai. Khi các dịch vụ phòng chống bệnh tật, khám sức khỏe định kỳ và hỗ trợ y tế liên tục được đưa về tận phường xã, người cao tuổi có cơ hội sống chủ động hơn, gia đình giảm gánh nặng chăm sóc, và hệ thống y tế tránh được tình trạng quá tải bởi những ca bệnh có thể phòng tránh. Hoạt động cũng góp phần cụ thể hóa mục tiêu đến năm 2030 đạt tuổi thọ trung bình 75,5 năm, trong đó ít nhất 68 năm sống khỏe – tức là kéo dài phần đời khỏe mạnh chứ không chỉ tăng số năm tồn tại. Nếu mô hình này được triển khai đồng bộ trên toàn quốc, nó sẽ tạo ra một chuẩn mực mới: người cao tuổi không chỉ “được nuôi dưỡng” mà phải được quyền tiếp cận chăm sóc sức khỏe toàn diện, từ kiến thức đến dịch vụ chuyên sâu. Kết luận, liên minh chăm sóc sức khỏe toàn diện cho 16,5 triệu người cao tuổi là lời nhắc rằng chính sách về tuổi già phải dịch chuyển trọng tâm sang quyền được sống khỏe, sống tự chủ – và điều đó chỉ xảy ra khi y tế bắt tay chặt chẽ với các tổ chức xã hội ở mọi cấp.
