Cầu Bãi Cháy – từ nhịp dài 435m đến biểu tượng mới của Hạ Long
Cầu Bãi Cháy là cây cầu dây văng bê tông dự ứng lực một mặt phẳng dây dài 903m, bắc qua eo Cửa Lục, nối Hòn Gai với Bãi Cháy, từng lập kỷ lục thế giới với nhịp chính 435m và trở thành một trong những dấu mốc tiêu biểu của hạ tầng giao thông Việt Nam và diện mạo đô thị vịnh Hạ Long.
Điều đáng nói về cầu Bãi Cháy không chỉ là thông số ấn tượng, mà là cách công trình này thay đổi tư duy làm cầu ở Việt Nam. Trước đây, giao thông giữa hai bờ Hòn Gai – Bãi Cháy phụ thuộc hoàn toàn vào bến phà, với khoảng 700 chuyến mỗi ngày, vận chuyển hơn 50.000 lượt người và mỗi chuyến mất khoảng 10 phút. Việc thay thế phà bằng một cây cầu dây văng hiện đại là quyết định mang tính tuyên ngôn: Việt Nam không muốn chỉ giải quyết nhu cầu đi lại, mà còn muốn tạo ra một công trình kỹ thuật vịnh Hạ Long mang tầm biểu tượng.
Thiết kế dây văng một mặt phẳng: bước nhảy của cầu dây văng Việt Nam
Nếu coi cầu dây văng Việt Nam là thước đo năng lực kỹ thuật, thì cầu Bãi Cháy chính là cú nhảy dài mở ra một giai đoạn mới. Đây là cầu dây văng bê tông dự ứng lực một mặt phẳng dây đầu tiên được xây dựng tại Việt Nam. Khác với kiểu bố trí dây ở hai bên thành cầu quen thuộc, hệ dây của Bãi Cháy được dồn vào một mặt phẳng dọc giữa cầu, tạo hình dáng thanh mảnh, quyết liệt và đầy tham vọng kỹ thuật. Nhịp chính 435m của cây cầu đã vượt qua kỷ lục 400m của cầu Sunshine Skyway tại Mỹ, để trở thành cầu dây văng bê tông dự ứng lực một mặt phẳng dây có nhịp chính dài nhất thế giới vào thời điểm hoàn thành.
Điểm đánh giá cao ở đây là sự lựa chọn táo bạo: một mặt phẳng dây khiến kết cấu yêu cầu tính toán chính xác hơn, kiểm soát dao động và độ ổn định khó khăn hơn. Hai tháp cầu cao khoảng 140m liên kết với 28 cặp dây văng để nâng đỡ bản mặt cầu. Hợp long bằng đốt bê tông cuối cùng dài 3,5m vào ngày 30/4/2006 không chỉ là mốc kỹ thuật, mà là khoảnh khắc ngành xây dựng cầu Việt Nam chứng minh mình có thể chạm tay vào những chuẩn mực thế giới ngay trên không gian vịnh Hạ Long.
“Cung đàn Hạ Long”: khi kỹ thuật hòa vào cảnh quan
Hiếm công trình kỹ thuật nào vừa mang tính tiên phong, vừa có khả năng hòa vào cảnh quan thiên nhiên như cầu Bãi Cháy. Nhìn từ xa, hệ thống dây văng cùng hai tháp cầu tạo nên hình dáng tựa những dây đàn, khiến cây cầu được ví như “Cung đàn Hạ Long”, một công trình nhân tạo đặt giữa không gian đặc biệt của vịnh Hạ Long. Giữa mặt nước Cửa Lục, đường cong của nhịp chính và hệ dây văng tạo ra cảm giác như một nhịp điệu căng tràn, kéo sự hiện đại sát lại với vẻ hùng vĩ của núi đá và vịnh nước.
Ở góc độ đô thị, cách đặt cầu không chỉ phục vụ giao thông mà còn định hình lại toàn cảnh. Tĩnh không thông thuyền cao 50m, rộng khoảng 130m, đủ cho tàu trọng tải lớn ra vào. Điều này cho thấy tư duy thiết kế không vì biểu tượng mà bỏ quên chức năng. Cầu Bãi Cháy là công trình kỹ thuật vịnh Hạ Long vừa tôn trọng dòng tàu thuyền, vừa vươn lên như một dấu ấn đầu thế kỷ XXI, khi những cây cầu hiện đại bắt đầu thay đổi diện mạo giao thông Việt Nam.
Công trình hơn 2.000 tỷ và cuộc đổi đời của tuyến Quốc lộ 18
Nếu chỉ nhìn cầu Bãi Cháy như một khối bê tông – cáp – thép, ta sẽ bỏ lỡ ý nghĩa kinh tế – xã hội của nó. Tổng mức đầu tư cho công trình vào khoảng 2.140 tỷ đồng, sử dụng nguồn vốn ODA của Chính phủ Nhật Bản và vốn đối ứng trong nước. Với mặt bằng thời điểm đầu những năm 2000, đây là khoản đầu tư lớn cho một dự án giao thông. Nhưng chính sự “mạnh tay” đó đã giúp hoàn thiện trục Quốc lộ 18, kết nối Hà Nội, Hải Phòng và Quảng Ninh, giải tỏa áp lực cho bến phà Bãi Cháy sau hơn nửa thế kỷ hoạt động.
Nhìn lại, khoản đầu tư này là lựa chọn có tầm nhìn dài hạn. Khi cầu thông xe, tuyến vượt Cửa Lục trở nên liên tục và thuận tiện, tạo điều kiện cho du lịch Hạ Long bùng nổ, đồng thời mở rộng không gian phát triển cho cả hai bờ Hòn Gai – Bãi Cháy. Quan trọng hơn, dự án kéo theo sự tham gia của nhiều nhà thầu trong nước cùng liên danh quốc tế, giúp đội ngũ kỹ sư Việt Nam tiếp cận và làm chủ các công nghệ thi công cầu hiện đại. Cầu Bãi Cháy vì thế không chỉ là cây cầu 2.140 tỷ đồng, mà là một “lớp học lớn” về kỹ thuật và quản lý dự án giao thông quy mô.
Bước ngoặt của ngành xây dựng cầu Việt Nam hơn 20 năm trước
Hơn 20 năm trước, giữa không gian vịnh Hạ Long, một cây cầu dài 903m đã đánh dấu bước tiến mới của ngành xây dựng cầu Việt Nam. Toàn bộ dự án được triển khai trong khoảng 40 tháng, từ khi khởi công tháng 5/2003 đến khi khánh thành ngày 2/12/2006, thậm chí đưa vào sử dụng sớm hơn kế hoạch ban đầu. Đằng sau tiến độ đó là việc áp dụng hàng loạt kỹ thuật lần đầu xuất hiện tại Việt Nam, như móng giếng chìm hơi ép và móng cọc Shinco, giúp nâng năng lực của đội ngũ kỹ sư trong nước lên một mặt bằng mới.
Ngày cầu Bãi Cháy thông xe cũng là ngày một chương lịch sử giao thông Hạ Long khép lại: bến phà Bãi Cháy ngừng hoạt động, nhường chỗ cho tuyến đường bộ liên tục qua Cửa Lục. Từ đó, những cây cầu hiện đại khác xuất hiện, với quy mô và nhịp dài ngày càng lớn hơn. Tuy vậy, Bãi Cháy vẫn giữ vai trò “người mở đường”: nó chứng minh Việt Nam có thể xây dựng cầu dây văng Việt Nam với kỷ lục nhịp dài, tiếp cận tiêu chuẩn thế giới, và đồng thời tôn trọng cảnh quan vịnh Hạ Long. Trong số nhiều công trình kỹ thuật vịnh Hạ Long, “Cung đàn Hạ Long” mang một lớp ý nghĩa sâu hơn: đó là bản nhạc mở đầu cho thời kỳ tự tin vươn ra của kỹ thuật cầu Việt Nam.
