Từ tỉnh ven biển tới thành phố thứ 8: bước ngoặt mang tên Quảng Ninh
Thành phố Quảng Ninh là đơn vị hành chính mới được thành lập trên cơ sở toàn bộ diện tích tự nhiên và dân số của tỉnh Quảng Ninh, chính thức trở thành thành phố trực thuộc Trung ương thứ 8 với mô hình quản trị đô thị, kinh tế và không gian phát triển đa dạng từ biển đảo, biên giới đến công nghiệp, dịch vụ và di sản văn hóa. Điểm mấu chốt của sự kiện Quảng Ninh thành phố trực thuộc không nằm ở việc đổi tên, mà ở việc nâng cấp vị thế và kỳ vọng phát triển. Từ ngày 1/9/2026, theo Nghị quyết 36/2026/QH16 của Quốc hội, Quảng Ninh trở thành thành phố trẻ nhất trong hệ thống đô thị Trung ương, với diện tích hơn 6.231 km2 và dân số khoảng 1,52 triệu người. Đây là thời khắc xác lập một “trật tự mới” cho vùng đất bên bờ vịnh Hạ Long: không còn là một tỉnh khai thác tài nguyên, mà là trung tâm tăng trưởng với kinh tế 15 tỷ USD, buộc phải nghĩ và hành động như một thành phố đầu tàu. Việc nâng cấp lên mô hình thành phố đặt ra yêu cầu rõ ràng: năng lực quản lý phải đi trước, nếu không lợi thế sẽ bị bào mòn bởi áp lực đô thị hóa, cạnh tranh và biến động kinh tế.
Quy mô kinh tế 15 tỷ USD: nền tảng cho tham vọng lớn nhưng cũng là phép thử
Quy mô kinh tế gần 15 tỷ USD không chỉ là con số đẹp trên báo cáo, mà là lời nhắc rằng Quảng Ninh đã bước vào nhóm địa phương phải gánh trách nhiệm dẫn dắt thay vì xin hỗ trợ. Năm 2025, GRDP tăng 11,89%, cao nhất cả nước, với tổng quy mô đạt khoảng 368.445 tỷ đồng, đứng thứ 7 trong 34 tỉnh, thành phố. Cơ cấu kinh tế nghiêng mạnh về công nghiệp - xây dựng và dịch vụ, cho thấy địa phương đã thoát khỏi hình ảnh một vùng mỏ sống nhờ khai thác tài nguyên, chuyển sang nền kinh tế dựa trên chế biến, chế tạo và dịch vụ. Một câu nói có thể trích dẫn ở giai đoạn này là: "GRDP bình quân đầu người của Quảng Ninh đạt 10.402 USD, gấp hơn 2 lần mức bình quân cả nước". Tuy nhiên, chính sự tăng trưởng ấn tượng lại đặt ra áp lực: thành phố thứ 8 Việt Nam không được phép thụt lùi. Nếu bộ máy quản lý không theo kịp, đô thị hóa nóng, bất bình đẳng không gian phát triển và ô nhiễm từ công nghiệp có thể nhanh chóng biến lợi thế thành rủi ro.
Lợi thế hiếm có: từ “Việt Nam thu nhỏ” đến cực tăng trưởng mới của Bắc Bộ
Lợi thế phát triển Quảng Ninh nằm ở chỗ địa phương này giống một "Việt Nam thu nhỏ" với đầy đủ biển, hải đảo, đồng bằng, trung du, miền núi và biên giới. Hiếm có thành phố nào vừa có đường biên giới trên bộ, vừa có đường biên giới trên biển với Trung Quốc, lại sở hữu hệ thống cảng biển, cửa khẩu, sân bay, cao tốc, đường sắt kết nối trực tiếp với vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ. Một câu nói đáng trích dẫn là: "Quảng Ninh là địa phương duy nhất của Việt Nam vừa có đường biên giới trên bộ, vừa có đường biên giới trên biển với Trung Quốc". Đó là nền tảng để kinh tế cửa khẩu, logistics, thương mại biên giới và dịch vụ xuất nhập khẩu vươn lên nhóm dẫn đầu. Sự giao thoa giữa các không gian phát triển – từ công nghiệp than, công nghiệp chế biến, tới du lịch di sản với vịnh Hạ Long, Bái Tử Long và Yên Tử – giúp Quảng Ninh có nhiều trụ cột tăng trưởng hơn những thành phố trực thuộc Trung ương khác. Vấn đề không phải là có bao nhiêu lợi thế, mà là khả năng biến lợi thế địa lý thành giá trị kinh tế thực, tránh rơi vào vòng xoáy khai thác ngắn hạn, môi trường trả giá dài hạn.
Hạ tầng và không gian phát triển: Quảng Ninh đã sẵn sàng cho vai trò thành phố trực thuộc?
Với tỷ lệ đô thị hóa hơn 81% vào năm 2025 và mạng lưới giao thông gồm sân bay, cao tốc, cảng biển, cửa khẩu, Quảng Ninh bước vào mô hình thành phố với bộ khung hạ tầng khá đầy đủ. Hệ thống cao tốc kết nối Hà Nội, Hải Phòng và các tỉnh lân cận, Cảng hàng không quốc tế Vân Đồn, cùng các cửa khẩu như Móng Cái, Hoành Mô, Bắc Phong Sinh giúp thành phố vừa nhìn ra thế giới, vừa bám chắc vào dòng chảy nội địa. Tuy vậy, không gian phát triển đa dạng – từ đô thị Hạ Long, Cẩm Phả đến các đặc khu Vân Đồn, Cô Tô – cũng đồng nghĩa với bài toán quản trị phức tạp hơn nhiều so với một tỉnh thông thường. Các khu công nghiệp, khu kinh tế ven biển, vùng du lịch di sản và khu vực biên giới đều có lợi ích, nhịp phát triển và rủi ro riêng. Nếu quy hoạch không đủ tầm, cải cách thủ tục hành chính không đi cùng năng lực giám sát môi trường và an sinh xã hội, sự mở rộng không gian đô thị có thể tạo ra những "vùng trũng" phát triển, nơi người dân không cảm nhận được lợi ích từ việc Quảng Ninh thành phố trực thuộc.
Tác động tới đời sống người dân và yêu cầu nâng cấp quản trị
Trở thành thành phố thứ 8 Việt Nam là cơ hội để Quảng Ninh tiếp cận nguồn lực lớn hơn, vị thế chính sách cao hơn, nhưng với người dân, tất cả sẽ vô nghĩa nếu chất lượng sống không cải thiện. Cùng với tăng trưởng kinh tế, người dân kỳ vọng hạ tầng, giáo dục, y tế, văn hóa, giao thông và thủ tục hành chính sẽ được cải thiện khi địa phương bước vào mô hình mới. Việc chuyển HĐND, UBND tỉnh thành HĐND, UBND thành phố không được chỉ là thay biển hiệu, mà phải là sự thay đổi trong tư duy quản trị: từ quản lý tài nguyên sang quản lý giá trị, từ hành chính mệnh lệnh sang cung cấp dịch vụ công hiệu quả. Trở thành thành phố là bước ngoặt lớn, nhưng mới chỉ là khởi đầu cho một chặng đường với yêu cầu cao hơn, khát vọng lớn hơn. Thành phố Quảng Ninh sẽ được đánh giá không phải bằng danh xưng, mà bằng cách kinh tế 15 tỷ USD được chuyển hoá thành đời sống tốt hơn, công bằng hơn cho 1,52 triệu người dân. Nếu làm được điều đó, Quảng Ninh không chỉ là thành phố trẻ nhất, mà có thể trở thành hình mẫu mới cho quá trình đô thị hóa gắn với phát triển bền vững.
