Net Zero 2050 Việt Nam: mục tiêu khí hậu hay bài toán tài chính?
Net Zero 2050 Việt Nam là mục tiêu đưa lượng phát thải khí nhà kính ròng về mức bằng 0 bằng cách đồng thời giảm phát thải trong mọi ngành kinh tế và tăng khả năng hấp thụ tự nhiên, qua đó tái cấu trúc mô hình tăng trưởng theo hướng chuyển đổi xanh và tài chính bền vững thay vì phụ thuộc vào các hoạt động gây ô nhiễm. Nhu cầu vốn cho lộ trình này được ước tính lên tới khoảng 700 tỷ USD trong vài thập niên tới, nghĩa là mỗi năm phải huy động thêm hàng chục tỷ USD cho các dự án thích ứng khí hậu, năng lượng sạch và hạ tầng phát thải thấp. Chính vì thế, câu hỏi trung tâm không còn là Việt Nam có nên theo đuổi Net Zero hay không, mà là chúng ta có dám thay đổi hệ thống tài chính để thực sự đón nhận dòng vốn xanh quốc tế hay không.
Nguồn vốn không thiếu, cái thiếu là thị trường vốn minh bạch
Điều đáng nói là thế giới không thiếu vốn dành cho phát triển bền vững; các nhà đầu tư quốc tế vẫn tích cực tìm kiếm dự án xanh có chất lượng. Vậy vì sao Việt Nam vẫn khó chạm vào dòng vốn xanh quốc tế? Vấn đề nằm ở hạ tầng thị trường và năng lực chuẩn hóa dự án. Các chuyên gia tại Hội nghị Tài chính Xanh Việt Nam 2026 với chủ đề “Nơi dòng vốn xanh kết nối cơ hội đầu tư”, tổ chức ngày 6/8 tại TP.HCM, đã chỉ ra rằng khung pháp lý rõ ràng, hệ thống dữ liệu minh bạch, cơ chế xếp hạng tín nhiệm và chuẩn đánh giá dự án theo thông lệ quốc tế là điều kiện tiên quyết để vốn quốc tế có thể giải ngân an toàn. Nếu chúng ta không xây dựng một thị trường vốn minh bạch, mọi khẩu hiệu về chuyển đổi xanh sẽ dừng lại ở văn bản và hội thảo.
Trung tâm tài chính quốc tế: chiếc cầu nối hay thêm một tòa nhà đẹp?
Một điểm sáng trong bức tranh vốn xanh là định hướng xây dựng Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại TP.HCM (VIFC-HCMC) như đầu mối kết nối các dòng vốn quốc tế với dự án xanh trong nước. Theo các tham luận, trung tâm này không được phép chỉ là nơi niêm yết thêm vài sản phẩm tài chính; nó phải trở thành “trung tâm chuyển hóa vốn xanh”, biến nhu cầu chuyển đổi của doanh nghiệp và hạ tầng thành tài sản được chuẩn hóa, giảm rủi ro, đo lường tác động và giao dịch xuyên biên giới. Nói cách khác, VIFC-HCMC phải xử lý phần “thượng nguồn”: giúp chuẩn bị dự án, cấu trúc dòng tiền, đưa dự án đạt trạng thái sẵn sàng hút vốn. Nếu VIFC-HCMC thành công, nó sẽ là chiếc cầu nối thực sự giữa cam kết Net Zero 2050 Việt Nam và hằng trăm tỷ USD vốn xanh quốc tế đang chờ cơ hội. Nếu thất bại, chúng ta sẽ chỉ có thêm một biểu tượng kiến trúc, không có thêm dòng tiền cho chuyển đổi xanh.
Ngân hàng và doanh nghiệp nhỏ: nơi Net Zero chạm vào đời sống kinh tế
Chuyển đổi xanh sẽ vô nghĩa nếu không chảy xuống tầng doanh nghiệp, đặc biệt là khu vực nhỏ và vừa – chiếm khoảng 98% số doanh nghiệp nhưng thường khó tiếp cận tín dụng do thiếu tài sản bảo đảm và dữ liệu chuẩn hóa. Ở đây, các ngân hàng thương mại được xem là “kênh truyền dẫn” đưa mục tiêu và chính sách xanh thành dòng vốn đi vào hoạt động sản xuất cụ thể. Một hướng tiếp cận mới là mô hình Green Supply Chain Finance, dùng dữ liệu giao dịch và dòng tiền trong chuỗi cung ứng làm cơ sở cấp tín dụng thay vì tài sản thế chấp; đồng thời số hóa chuỗi giá trị để theo dõi dấu chân carbon và tăng minh bạch. Theo Bộ Tài chính, nhu cầu tài chính cho thích ứng biến đổi khí hậu tại các nước đang phát triển đến năm 2035 có thể cao gấp 12–14 lần dòng vốn công quốc tế hiện nay. Nếu Việt Nam không cải thiện cách cấp vốn ở cấp doanh nghiệp, áp lực này sẽ đè nặng lên ngân sách và làm Net Zero trở thành mục tiêu xa vời.
Kết luận: Muốn có 700 tỷ USD, Việt Nam phải tự sửa mình trước
Khi đặt mục tiêu Net Zero 2050, Việt Nam đã chấp nhận bước vào cuộc chơi lớn của tài chính bền vững và chuyển đổi xanh. Nhưng 700 tỷ USD vốn cần huy động không tự xuất hiện chỉ vì chúng ta có chiến lược hay tham vọng. Điều thị trường vốn xanh quốc tế quan tâm là dự án có minh bạch, có khả năng tạo dòng tiền, có cơ chế chia sẻ rủi ro và có hạ tầng thị trường hỗ trợ hay không. Trung tâm tài chính quốc tế, hệ thống xếp hạng tín nhiệm, dữ liệu công khai, mô hình tài trợ chuỗi cung ứng… là những mảnh ghép cụ thể phải được triển khai, thay vì các tuyên bố chung chung. Nếu Việt Nam chủ động xây dựng một thị trường vốn minh bạch và biết dùng VIFC-HCMC như công cụ chuẩn hóa, vốn xanh quốc tế sẽ tìm đến. Ngược lại, Net Zero 2050 sẽ tiếp tục là khẩu hiệu đẹp hơn là một lộ trình tài chính khả thi.
