Đào tạo báo chí AI phải bắt đầu từ yêu cầu nghề nghiệp
Đào tạo báo chí AI là quá trình trang bị cho người làm báo năng lực sử dụng công nghệ, dữ liệu và trí tuệ nhân tạo trong tác nghiệp, đồng thời rèn luyện khả năng kiểm chứng, tư duy phản biện và trách nhiệm nghề nghiệp. Đây không phải cuộc chạy đua để đưa công cụ mới vào lớp học; điều cần đổi mới là cách đào tạo gắn với thực tế tòa soạn và những chuẩn mực không thể giao cho máy móc.
Ngày 29/10/2026, Khoa Quan hệ công chúng và Quảng cáo thuộc Học viện Báo chí và Tuyên truyền tổ chức hội thảo khoa học “Đào tạo truyền thông sáng tạo trong kỷ nguyên AI”, đặt vấn đề cập nhật chương trình trước những thay đổi của công nghệ và nghề nghiệp. Bối cảnh ấy khiến cải tiến đào tạo trở thành việc cấp thiết, không phải lựa chọn mang tính hình thức. Sau 20 năm hoạt động, khoa có 3.037 người học ở ba bậc đào tạo và tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp làm đúng ngành trên 90%; năm 2026, khoa đổi tên chuyên ngành Quảng cáo thành chương trình “Truyền thông sáng tạo và Quảng cáo”. Những con số và điều chỉnh này cho thấy đào tạo phải tiếp tục thay đổi để đáp ứng thực tiễn, thay vì dựa mãi vào thành công cũ.
Kỹ năng số phải đi cùng tư duy đa nền tảng
Ngày 12/11 tại Lâm Đồng, Hội Nhà báo Việt Nam tổ chức tọa đàm về nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng nhân lực báo chí. Các đại biểu nhấn mạnh rằng chuyển đổi số và AI đang làm thay đổi hoạt động báo chí, đòi hỏi nâng cao kỹ năng số nhà báo và đổi mới tư duy, phương thức tác nghiệp. Yêu cầu này không thể giải quyết bằng một buổi giới thiệu phần mềm. Người làm báo cần thực hành khai thác dữ liệu, nhận diện tin giả và sản xuất nội dung phù hợp với môi trường báo chí đa nền tảng.
Khoảng cách giữa yêu cầu và năng lực hiện có là điều đáng lưu ý: một số cơ quan báo chí địa phương còn thiếu nhân sự làm chủ công nghệ, trong khi phóng viên vẫn lúng túng với dữ liệu số và việc nhận diện thông tin giả. Nếu chỉ chạy theo tốc độ, tòa soạn dễ đánh đổi chiều sâu và sáng tạo lấy số lượng. Vì vậy, các đại biểu đề xuất chương trình bồi dưỡng ngắn hạn, linh hoạt, chuyên sâu theo nhóm kỹ năng; tích hợp công cụ số và AI vào giảng dạy, tăng thực hành gắn với thao tác nghiệp vụ và nhu cầu thực tế tại tòa soạn. Đó là hướng đúng: học công cụ qua công việc, không học công nghệ tách rời nghề báo.
Công nghệ không thể thay thế đạo đức nghề báo
Trong môi trường đa nền tảng, thông tin có thể lan tới hàng triệu người chỉ trong thời gian ngắn; vì thế, tốc độ không thể là thước đo duy nhất của năng lực tác nghiệp. Nhà báo phải kiểm chứng nguồn tin, phân tích bản chất sự việc và nhận diện nội dung sai lệch trước khi khuếch đại thông tin. AI có thể hỗ trợ xử lý dữ liệu hay tự động hóa một số khâu, nhưng quyết định xuất bản và trách nhiệm với hậu quả vẫn thuộc về con người.
Đào tạo vì thế phải đặt đạo đức nghề báo, bản lĩnh chính trị và trách nhiệm xã hội ngang hàng với kỹ năng công nghệ. Tọa đàm của Hội Nhà báo Việt Nam nhấn mạnh cần tăng cường giáo dục đạo đức nghề nghiệp, năng lực kiểm chứng và tư duy phản biện. Quan điểm đáng giữ làm nguyên tắc là làm chủ công nghệ nhưng không lệ thuộc; đổi mới cách tác nghiệp nhưng không rời tôn chỉ, mục đích. Nếu chương trình chỉ dạy cách dùng công cụ mà thiếu ranh giới đạo đức, nó sẽ đào tạo người vận hành máy tốt hơn chứ chưa chắc đào tạo nhà báo tốt hơn.
Đổi mới chương trình phải thành việc làm liên tục
Các cuộc thảo luận cần được nối tiếp bằng rà soát chương trình, tài liệu và phương pháp bồi dưỡng. Hội Nhà báo Việt Nam tổ chức chuỗi tọa đàm chuyên sâu tại ba miền Bắc, Trung, Nam nhằm đánh giá thực trạng, nhận diện nhu cầu và đề xuất giải pháp đổi mới đào tạo. Ban tổ chức hướng tới hoàn thiện nội dung bồi dưỡng theo hướng thiết thực, sát nhu cầu tác nghiệp; phía Học viện Báo chí và Tuyên truyền cũng được đề nghị tiếp tục rà soát chương trình Truyền thông sáng tạo và Quảng cáo để cập nhật công nghệ và yêu cầu nghề nghiệp.
Điều cần đánh giá không chỉ là học viên biết thêm bao nhiêu công cụ, mà là họ có thể dùng công nghệ để làm tác phẩm chính xác, sáng tạo và có trách nhiệm hay không. Đào tạo báo chí AI sẽ thất bại nếu biến AI thành mục tiêu, còn kỹ năng số nhà báo chỉ có giá trị khi gắn với tư duy đa nền tảng và chuẩn mực nghề nghiệp. Kết luận cần rõ ràng: công nghệ có thể thay đổi cách làm báo, nhưng niềm tin của công chúng vẫn dựa vào bản lĩnh, khả năng kiểm chứng và đạo đức của người làm báo.
