Học AI không thể dừng ở thao tác
Đào tạo truyền thông sáng tạo trong kỷ nguyên AI là quá trình giúp người học kết hợp công cụ trí tuệ nhân tạo với tư duy chiến lược, năng lực kể chuyện và trách nhiệm nghề nghiệp để tạo ra sản phẩm có mục đích, thay vì chỉ tự động hóa thao tác sản xuất. Hai hoạt động gần đây cho thấy giáo dục đang tiếp cận nhiệm vụ ấy từ hai hướng bổ trợ: rèn kỹ năng thực hành và thiết kế lại chương trình chuyên ngành. Theo tôi, câu hỏi quan trọng không còn là sinh viên đã biết dùng bao nhiêu công cụ, mà là họ có thể quyết định khi nào nên dùng, dùng để làm gì và làm sao giữ được giá trị riêng của sản phẩm hay không.
Sáng 29/10, Khoa Quan hệ công chúng và Quảng cáo thuộc Học viện Báo chí và Tuyên truyền tổ chức hội thảo khoa học “Đào tạo truyền thông sáng tạo trong kỷ nguyên AI”, đồng thời ra mắt chuyên ngành Truyền thông sáng tạo và Quảng cáo. Trước đó, workshop tại Phân hiệu Trường Đại học Tôn Đức Thắng ở Khánh Hòa đưa sinh viên vào thực hành AI trong sáng tạo nội dung marketing. Một bên đặt vấn đề về định hướng đào tạo, bên kia thử nghiệm cách biến kiến thức thành sản phẩm. Cả hai đều phản ánh nhu cầu cấp thiết: AI đã đi vào công việc truyền thông, nên nhà trường không thể chỉ dạy lý thuyết về công nghệ.
Workshop cho thấy công cụ chỉ hữu ích khi có định hướng
Workshop ở Khánh Hòa tập trung vào những việc sinh viên có thể làm ngay: xây dựng câu lệnh, phát triển ý tưởng, viết nội dung truyền thông, tạo hình ảnh và thiết kế poster. Nhưng điểm đáng chú ý không phải danh sách công cụ, mà là yêu cầu xác định mục tiêu truyền thông, khách hàng và giọng điệu thương hiệu trước khi bắt đầu. Đây là cách tiếp cận đúng với AI trong marketing: công nghệ có thể tăng tốc sản xuất, nhưng không tự biết thương hiệu cần nói gì hay thông điệp nào phù hợp với người nhận.
Phần thực hành buộc sinh viên làm việc nhóm để tạo một sản phẩm marketing gồm bài đăng và poster, sau đó trình bày ý tưởng và nhận góp ý trực tiếp. Bài tập này có ý nghĩa hơn một buổi trình diễn tính năng, bởi người học phải kết nối kiến thức chuyên ngành với lựa chọn sáng tạo và khả năng giải thích sản phẩm. Nếu chỉ chấm tốc độ tạo nội dung, sinh viên sẽ học cách giao việc cho máy. Nếu đánh giá cả mục tiêu, độ phù hợp và lập luận, họ sẽ học cách tư duy cùng công cụ. Đó mới là nền tảng của sáng tạo nội dung marketing có chủ đích.
Hội thảo đặt lại câu hỏi cho chương trình đào tạo
Hội thảo tại Học viện Báo chí và Tuyên truyền mở rộng câu chuyện từ một buổi thực hành sang định hướng của cả ngành học. Chuyên ngành mới đưa vào các học phần như Ứng dụng AI trong truyền thông sáng tạo, sản xuất livestream và podcast, cùng bản sắc nghề và khởi nghiệp truyền thông sáng tạo. Việc bổ sung môn học là bước cần thiết, nhưng không đủ nếu cách dạy và cách đánh giá vẫn thưởng cho sản phẩm trơn tru hơn là ý tưởng có căn cứ. Khi máy có thể viết, vẽ và dựng video trong vài phút, lợi thế nghề nghiệp phải chuyển từ thao tác sang khả năng kiến tạo ý nghĩa.
Dữ liệu khảo sát 434 sinh viên cho thấy 67,5% quan tâm đến nhóm ngành Content/Creative, còn 59,7% tự tin nhất ở kỹ năng sáng tạo ý tưởng; đồng thời, 56% lãnh đạo cơ quan truyền thông được dẫn số liệu từ Viện Nghiên cứu Báo chí Reuters xem sáng tạo nội dung là lĩnh vực có rủi ro uy tín lớn nhất khi ứng dụng AI. Những con số này cho thấy vừa có sức hút nghề nghiệp, vừa có trách nhiệm lớn. Đào tạo truyền thông vì thế cần dạy cách kiểm chứng, nhận diện rủi ro và bảo vệ tiếng nói riêng, thay vì xem đầu ra nhanh là thước đo thành công.
Từ biết tạo nội dung đến biết chịu trách nhiệm
Một ví dụ được nêu tại hội thảo cho thấy tác động của việc dạy kể chuyện: sau khi sinh viên được tập huấn phương pháp này, tỷ lệ tác phẩm dùng hình ảnh AI giảm từ khoảng 20% xuống dưới 10%, còn cả ba tác phẩm đoạt giải nhất đều dựa vào chất liệu đời thực. Bài học không phải hình ảnh AI luôn kém, mà là công nghệ không thể thay thế trải nghiệm và góc nhìn con người. Khi người học hiểu câu chuyện mình muốn kể, họ có thể chọn AI như một phương tiện phù hợp hoặc chủ động không dùng.
Hội thảo cũng nêu sự cần thiết của quy chế sử dụng AI và việc đưa đạo đức, trách nhiệm vào đào tạo song hành với kỹ năng thực hành. Đây là phần không thể giao cho một hướng dẫn viết câu lệnh. Sinh viên cần học cách hỏi vì sao tạo nội dung, nội dung phục vụ ai, có gây hiểu lầm hay tổn hại hay không và ai chịu trách nhiệm khi sản phẩm sai. Workshop giúp họ thử sức với AI sáng tạo nội dung; hội thảo nhắc rằng năng lực nghề nghiệp còn bao gồm phán đoán và hậu kiểm. Đào tạo hiệu quả phải nối được cả hai.
Kết luận, sinh viên truyền thông cần học công cụ, nhưng mục tiêu cao hơn là biết tư duy cùng công cụ và giữ quyền quyết định trong tay con người. Workshop cung cấp trải nghiệm làm nội dung cụ thể; hội thảo đặt trải nghiệm ấy vào bài toán dài hạn của chương trình học, chuẩn đầu ra và trách nhiệm nghề nghiệp. Nếu chỉ chạy theo công cụ mới, nhà trường sẽ đào tạo người thao tác nhanh nhưng dễ bị thay thế. Nếu dạy tư duy, đạo đức và năng lực kể chuyện bên cạnh kỹ năng AI, sinh viên mới có thể tạo ra sản phẩm khác biệt và đáng tin cậy.
