AI công cụ sáng tạo: từ nỗi lo bị thay thế đến tư duy làm chủ
AI công cụ sáng tạo là cách nhìn nhận trí tuệ nhân tạo như một phương tiện hỗ trợ trí tưởng tượng, kỹ năng và quy trình làm việc của nghệ sĩ, đạo diễn, nhà thiết kế, thay vì xem nó là thực thể cạnh tranh hay thay thế vai trò con người trong hoạt động nghệ thuật và sản xuất nội dung. Khi tranh luận về nghệ sĩ và trí tuệ nhân tạo, điều đang diễn ra ở Việt Nam không còn là câu hỏi “AI có cướp việc không?”, mà là “ai sẽ làm chủ công nghệ AI và dùng nó để mở rộng biên độ sáng tạo?”. Trên thực tế, những người tiên phong trong điện ảnh và mỹ thuật đang chủ động định nghĩa lại mối quan hệ với AI: con người là chủ thể sáng tạo, AI là công cụ, là trợ lý kỹ thuật. Cách đặt vấn đề này không né tránh rủi ro, nhưng từ chối nỗi sợ, nhấn mạnh trách nhiệm học và dùng công nghệ như một phần tay nghề mới của người làm nghề.
Đạo diễn sử dụng AI: Phạm Việt Phước và bài học giữ vai trò chủ thể
Trong dự án phim khoa học viễn tưởng "The Hunting Ground", Đài Truyền hình TP.HCM và TFS gây chú ý khi công bố ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong sản xuất phim ngắn. Mùa 1 của bộ phim gồm 15 tập, mỗi tập 3 phút, dự kiến phát sóng dịp Tết Nguyên đán 2027 trên toàn bộ nền tảng đa phương tiện của đài. Quan trọng hơn các con số, đạo diễn Phạm Việt Phước khẳng định rõ: AI là công cụ, nhà làm phim là chủ thể sáng tạo. Với ông, đạo diễn sử dụng AI không phải để “khoán” ý tưởng cho máy, mà để rút ngắn khoảng cách giữa trí tưởng tượng và hình ảnh, thử những góc máy, bối cảnh, chuyển động khó thực hiện trong đời thực. Câu nói đáng trích dẫn ở đây là: "Con người luôn là lực lượng sáng tạo, không phải AI". Đó không chỉ là quan điểm cá nhân, mà là nguyên tắc nghề nghiệp: AI có thể tham gia mọi khâu, nhưng quyết định cuối cùng vẫn phải do con người chịu trách nhiệm.
Họa sĩ Lê Tiến Vượng: làm chủ công nghệ AI để đổi mới phương thức sáng tạo
Ở lĩnh vực mỹ thuật, họa sĩ Lê Tiến Vượng đi thẳng vào điểm nóng: "Tôi nghĩ AI không phải là đối thủ của nghệ sĩ. AI là công cụ mới của nghệ sĩ". Trước thềm Đại hội nhiệm kỳ 2026–2031 của Hội Mỹ thuật Việt Nam diễn ra tại Hà Nội từ ngày 14 đến 16/10, ông không kêu gọi chống lại công nghệ, mà nhấn mạnh: vấn đề không phải là chống lại công nghệ mà là làm chủ công nghệ. Theo ông, đời sống mỹ thuật đang chuyển dịch mạnh mẽ trong thời đại số, và nếu biết tận dụng chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, kinh tế sáng tạo và hội nhập quốc tế, Hội có thể mở rộng không gian sáng tạo, tăng cường kết nối trong nước và quốc tế, tạo thêm cơ hội cho tài năng trẻ được phát hiện và khẳng định. Quan điểm này mang tính chiến lược: thay vì bảo vệ một vùng an toàn trước AI, giới mỹ thuật cần coi việc làm chủ công nghệ AI là năng lực nghề nghiệp mới, gắn với bản quyền số, mỹ thuật ứng dụng và thị trường toàn cầu.
Từ tranh luận thay thế đến tích hợp kỹ năng: AI như một phần tay nghề
Điểm gặp nhau giữa đạo diễn Phạm Việt Phước và họa sĩ Lê Tiến Vượng là cách họ tái khung tranh luận về nghệ sĩ và trí tuệ nhân tạo. Cả hai đều từ chối nỗi lo bị thay thế, thay bằng tư duy tích hợp kỹ năng. Với điện ảnh, Phạm Việt Phước coi AI là trợ lý kỹ thuật, nhưng nhấn mạnh muốn điều khiển được công cụ thì đạo diễn phải hiểu cách nó vận hành, từ khâu kịch bản, âm nhạc đến lồng tiếng. Với mỹ thuật, Lê Tiến Vượng đề xuất nhiệm kỳ tới Hội cần tổ chức nhiều diễn đàn học thuật, hội thảo chuyên đề về mỹ thuật số, bản quyền số, AI và các xu hướng sáng tạo mới, đồng thời hỗ trợ hội viên tiếp cận công cụ mới để nâng cao năng lực cạnh tranh toàn cầu. Cả hai cách tiếp cận đều coi AI công cụ sáng tạo như một phần của tay nghề, giống như việc nghệ sĩ từng phải học dùng màu mới, chất liệu mới, hay đạo diễn từng phải làm quen với máy quay số và nền tảng đa phương tiện.
Lợi thế cạnh tranh mới của nội dung Việt: kết luận không né tránh trách nhiệm
Nếu nhìn rộng hơn, ngành sáng tạo Việt đang coi việc làm chủ công nghệ AI như một lợi thế cạnh tranh trong sản xuất nội dung toàn cầu. Với "The Hunting Ground", ê-kíp khẳng định mục tiêu chính là tạo ra sản phẩm văn hóa, chứ không chỉ là dự án công nghệ hay thương mại; bộ phim phải tạo tác động đáng kể và gợi suy nghĩ tích cực về xã hội và tương lai. Họ cũng thừa nhận: nếu không tận dụng công nghệ mới, chúng ta sẽ tụt hậu. Ở phía mỹ thuật, Lê Tiến Vượng nhấn mạnh nếu biết tận dụng trí tuệ nhân tạo cùng chuyển đổi số và kinh tế sáng tạo, Hội Mỹ thuật Việt Nam có thể mở rộng không gian sáng tạo và tăng cơ hội cho nghệ sĩ trẻ. Kết luận hợp lý là: AI không tự biến Việt Nam thành trung tâm nội dung, nhưng việc nghệ sĩ và đạo diễn dám coi AI là công cụ sáng tạo, dám nhận trách nhiệm học và dùng nó, mới là nền tảng để nội dung Việt bước ra ngoài biên giới.
