Tuyến đường ven sông Sài Gòn: không chỉ là một con đường mới
Tuyến đường ven sông Sài Gòn là dự án hạ tầng giao thông TP.HCM có chiều dài khoảng 78km, rộng 30-40m, sử dụng mô hình đối tác công tư (PPP) với tổng vốn đầu tư sơ bộ 21.200 tỷ đồng, nhằm hình thành một trục giao thông liên tục dọc hành lang sông, đồng thời khai thác hiệu quả quỹ đất và không gian đô thị ven sông biểu tượng của thành phố. Điểm đáng nói ở dự án này là tầm nhìn vượt ra khỏi câu chuyện giảm kẹt xe. Thành phố đặt nó vào nhóm 98 công trình, dự án giao thông và hạ tầng kỹ thuật trọng điểm trong giai đoạn 2026-2030, thể hiện chọn lựa chiến lược: lấy không gian sông nước làm trục tổ chức lại cấu trúc đô thị, kết nối các khu vực Nam – trung tâm – Tây Bắc và mở cửa ra vùng lân cận. Đây là bước đi táo bạo nhưng cần thiết nếu TP.HCM muốn thoát khỏi thế phát triển dàn trải, manh mún dọc hai bờ sông như hiện nay.
PPP và bài toán tài chính: cơ chế tốt chưa đủ, cần chia sẻ rủi ro rõ ràng
Việc dùng mô hình dự án PPP TP.HCM cho đường ven sông Sài Gòn cho thấy thành phố không thể, và không nên, trông chờ hoàn toàn vào ngân sách. Tổng mức đầu tư sơ bộ khoảng 21.200 tỷ đồng, trong đó ngân sách dự kiến khoảng 9.650 tỷ, phần còn lại khoảng 11.550 tỷ đồng do nhà đầu tư huy động. Đây là con số đủ lớn để nếu thiết kế hợp đồng PPP thiếu minh bạch, rủi ro tài chính có thể đổ lên vai cả nhà nước lẫn người dân. Cơ hội nằm ở chỗ: PPP cho phép huy động vốn tư nhân, tăng tốc tiến độ, đồng thời tạo động lực cho nhà đầu tư cùng tham gia khai thác quỹ đất dọc tuyến. Nhưng thách thức là đảm bảo lợi ích công không bị lấn át bởi lợi ích riêng. Hợp đồng cần quy định rõ cách phân chia nguồn thu từ đất, phí sử dụng đường (nếu có), cùng cơ chế giám sát độc lập. Nếu không, người dân sẽ nghi ngờ khi phải trả giá đất đô thị cao mà chất lượng hạ tầng lại không tương xứng.
Bài học bồi thường đất nông nghiệp từ Đồng Nai: chìa khóa đồng thuận xã hội
Muốn đường ven sông Sài Gòn hình thành, không thể tránh câu chuyện bồi thường đất nông nghiệp. Dù dự án chưa công bố phương án chi tiết, bài học từ đại lộ Nguyễn Hữu Cảnh gắn với sông Đồng Nai rất đáng tham khảo: giá bồi thường đất nông nghiệp bình quân khoảng 3 tỷ đồng/ha, đi cùng các gói hỗ trợ ổn định đời sống, chuyển đổi nghề nghiệp và thưởng di dời cho hộ chấp hành tốt. Đây là cách tiếp cận cho thấy chính quyền hiểu rằng không thể xây hạ tầng hiện đại trên nền bất mãn của người dân. Quan trọng hơn, Đồng Nai yêu cầu rà soát kỹ nguồn gốc, quá trình sử dụng đất để bảo đảm bồi thường đúng đối tượng, hạn chế đầu cơ, gom đất, trục lợi chính sách. Nếu TP.HCM áp dụng tinh thần tương tự cho hành lang đường ven sông Sài Gòn, cơ hội tạo sự đồng thuận sẽ cao hơn: nông dân không bị bỏ lại phía sau, người mua đất đầu cơ khó "đánh quả" từ thông tin dự án. Ngược lại, nếu thiếu minh bạch, khiếu kiện kéo dài có thể làm chậm cả trục hạ tầng giao thông TP.HCM này.
Kết nối giao thông và khai thác quỹ đất: lợi ích lớn, rủi ro đô thị hóa nóng
Theo định hướng quy hoạch, đường ven sông Sài Gòn sẽ trở thành trục giao thông liên tục dọc hành lang Bắc – Nam, kết nối Quận 12, Hóc Môn, Củ Chi với trung tâm, đồng thời nối Nhà Bè, Cần Giờ, Quận 7 và các tuyến Vành đai 2, 3, 4, cao tốc Bến Lức – Long Thành, cao tốc TP.HCM – Mộc Bài, Quốc lộ 13, Quốc lộ 22. Một mạng lưới như vậy rõ ràng giúp nâng cao hiệu quả khai thác hạ tầng hiện hữu, giảm áp lực cho quốc lộ, mở ra các hướng đi mới cho cả giao thông đường bộ lẫn du lịch đường sông. Theo cơ quan chuyên môn, tuyến đường ven sông Sài Gòn được kỳ vọng "mở ra hướng phát triển mới cho đô thị, tạo điểm nhấn về cảnh quan sông nước và thu hút khách du lịch trong nước, quốc tế". Quỹ đất dọc tuyến, nếu được quy hoạch bài bản, có thể trở thành nguồn lực quan trọng để thành phố tạo nguồn thu, tái đầu tư hạ tầng. Tuy vậy, rủi ro đô thị hóa nóng luôn hiện hữu: nếu chỉ tập trung vào dự án cao tầng ven sông mà bỏ qua không gian công cộng, công viên, lối đi bộ, thành phố sẽ đánh đổi tài sản cảnh quan lấy mật độ xây dựng – một cái giá rất khó sửa chữa về sau.
Kết luận: cần một tầm nhìn sông nước, không chỉ tầm nhìn giao thông
Đường ven sông Sài Gòn 78km, rộng 30-40m với tổng vốn 21.200 tỷ đồng không nên được nhìn nhận như một công trình giao thông đơn lẻ mà là trục tái cấu trúc không gian đô thị. Lựa chọn mô hình dự án PPP TP.HCM là hợp lý để chia sẻ gánh nặng tài chính, nhưng sẽ chỉ thành công nếu đi cùng những cam kết rõ ràng về minh bạch, phân chia lợi ích và bảo vệ quyền lợi người dân. Thành phố đang đứng trước cơ hội hiếm có: biến dòng sông biểu tượng thành xương sống cho một hệ thống đô thị, thương mại, dịch vụ, du lịch đa chiều, thay vì để hai bờ sông phát triển rời rạc, manh mún như nhiều thập niên qua. Con đường này sẽ tốt hay xấu không phụ thuộc vào chiều rộng mặt cắt, mà phụ thuộc vào cách chúng ta bồi thường đất nông nghiệp công bằng, quy hoạch quỹ đất dọc tuyến vì lợi ích công và đặt ưu tiên cho không gian sông nước, con người, hơn là chỉ cho ô tô và dự án bất động sản.
