Metro Thủ Dầu Một - TP.HCM là gì và vì sao cư dân Bình Thạnh lo lắng?
Metro Thủ Dầu Một - TP.HCM là tuyến đường sắt đô thị khối lượng lớn dài khoảng 35,1 km, gồm 13 ga ngầm, 11 ga trên cao và 8 ga trung chuyển, được nghiên cứu để kết nối Bình Dương với trung tâm TP.HCM, giảm tải quốc lộ 13 và thúc đẩy phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng.
Ngay khi thông tin tuyến metro Thủ Dầu Một TP.HCM sẽ đi ngầm vượt sông Sài Gòn và chạy dưới nhiều trục đường đông dân ở phường Bình Thạnh, không ít hộ dân vừa ủng hộ, vừa bất an. Họ đồng ý với định hướng phát triển hạ tầng giao thông, nhưng đồng thời dồn dập đặt câu hỏi về ranh giới dự án, nhà nào nằm trong diện giải tỏa, nhà nào chỉ bị ảnh hưởng kỹ thuật và chính sách bồi thường sẽ ra sao nếu phải di dời. Khi tuyến hạ tầng khổng lồ đi ngang khu dân cư đã ổn định, vấn đề không còn là “có làm hay không”, mà là “làm thế nào để người ở lại không trở thành người chịu thiệt”.
Vượt ngầm sông Sài Gòn: Thành tựu kỹ thuật hay rủi ro treo trên đầu người dân?
Đoạn then chốt của tuyến metro Thủ Dầu Một TP.HCM là đoạn đi ngầm dưới các trục đường chính, kết nối từ khu vực cầu Bình Triệu, vượt ngầm qua sông Sài Gòn, rồi bám theo hành lang quốc lộ 13 – Xô Viết Nghệ Tĩnh vào trung tâm thành phố. Về mặt kỹ thuật, đây là bước tiến lớn: công trình ngầm dưới lòng sông giảm xung đột giao thông trên mặt đất, giữ cảnh quan hai bờ, đồng thời bảo đảm tốc độ và năng lực vận chuyển. Nhưng với cư dân sống trên và quanh tuyến, “kỳ tích kỹ thuật” đồng nghĩa với một giai đoạn thi công kéo dài, rủi ro rung lắc, lún nứt công trình hiện hữu và hạn chế sinh hoạt. Nếu không có cam kết rõ ràng về khảo sát địa chất, quan trắc công trình và cơ chế bồi thường thiệt hại thứ cấp, mỗi mét hầm dưới sông sẽ là một mét lo âu trên bờ.
Một câu có thể trích dẫn là: "Đối với đoạn qua địa bàn phường Bình Thạnh, phương án hiện được nghiên cứu đi ngầm dưới các trục đường chính, kết nối từ khu vực cầu Bình Triệu, vượt ngầm qua sông Sài Gòn". Câu này cho thấy tham vọng kỹ thuật nhưng cũng phác họa chính xác khu vực cư dân có lý do để yêu cầu giải trình chi tiết phương án thi công.
Bình Thạnh hỏi gì: Ranh dự án, phạm vi ảnh hưởng và chính sách bồi thường
Ngày 8.9, chính quyền phường Bình Thạnh phối hợp Ban Quản lý đường sắt đô thị TP.HCM tổ chức hội nghị tham vấn cộng đồng về hướng tuyến và vị trí công trình metro Thủ Dầu Một - TP.HCM. Đây là động thái đúng hướng, nhưng nội dung người dân đặt ra cho thấy khoảng trống thông tin còn lớn. Nhiều ý kiến yêu cầu làm rõ ranh dự án, phạm vi ảnh hưởng đến nhà đất, tiêu chí xác định những căn phải giải tỏa, và chính sách bồi thường, hỗ trợ tái định cư sẽ được xây dựng trên nguyên tắc nào. Họ không muốn chờ đến khi bản vẽ “chốt xong” mới biết nhà mình nằm trong vùng đỏ.
Đáng chú ý, cư dân đề nghị công khai toàn bộ hồ sơ quy hoạch, hướng tuyến và chính sách bồi thường trên cổng thông tin điện tử, để bất cứ ai cũng có thể tra cứu thay vì phụ thuộc vào tin đồn. Họ cũng quan tâm đến quy hoạch các đoạn trên cao, mô hình phát triển đô thị định hướng giao thông công cộng (TOD), chiều dài nhà ga và yêu cầu bảo đảm an toàn cho kết cấu nhà ở trong quá trình thi công. Phản hồi tại chỗ, đại diện ban quản lý thừa nhận dự án vẫn trong giai đoạn hoàn thiện báo cáo nghiên cứu khả thi, ranh ảnh hưởng cụ thể chưa thể công bố và sẽ được làm rõ ở bước tiếp theo, kèm theo việc tiếp xúc từng hộ dân, lập hồ sơ và thu thập tài liệu theo quy trình. Về mặt quản trị, câu trả lời này hợp lý, nhưng về niềm tin, nó chưa đủ để xua tan lo lắng.
Mạng lưới metro mở rộng: Cơ hội kết nối vùng hay áp lực mới cho cộng đồng?
Tuyến metro Thủ Dầu Một - TP.HCM không tồn tại đơn lẻ; nó là một mắt xích trong bức tranh metro vùng đang được phác họa. Tuyến metro Thành phố mới Bình Dương - Suối Tiên dài 30,66 km với 17 ga trên cao và Depot Phú Chánh cho thấy quy mô mở rộng mạng lưới: khi hoàn thành, tuyến này được kỳ vọng tăng kết nối Thành phố mới Bình Dương với Bến xe Miền Đông mới, Suối Tiên và mạng lưới đường sắt đô thị của TP.HCM, Đồng Nai. Metro Thủ Dầu Một - TP.HCM được nghiên cứu với mục tiêu tương tự: hình thành tuyến giao thông công cộng khối lượng lớn, giảm áp lực quốc lộ 13 và thúc đẩy phát triển đô thị theo hướng gắn với hệ thống giao thông công cộng. Về lý thuyết, người dân cả vùng Đông Bắc sẽ hưởng lợi: đi làm, đi học, đi khám bệnh tiện hơn, doanh nghiệp có thêm lựa chọn vận chuyển lao động. Nhưng lợi ích vùng không nên được “đổi” bằng việc đẩy rủi ro tập trung lên một vài phường như Bình Thạnh.
TP.HCM đặt mục tiêu khởi công tuyến metro Thành phố mới Bình Dương - Suối Tiên vào cuối năm 2026 và hoàn thành vào năm 2030. Đây là cột mốc quan trọng, bởi khi tuyến này bước vào giai đoạn triển khai, áp lực giải phóng mặt bằng, tái định cư ở nhiều khu vực sẽ hiện ra cụ thể, là phép thử thực tế cho các quy trình tham vấn và bồi thường. Nếu bài học từ tuyến 30,66 km được rút kỹ, tuyến metro Thủ Dầu Một - TP.HCM có thể tránh được những cú sốc tương tự. Ngược lại, nếu công tác cộng đồng vẫn mang tính hình thức, mạng lưới metro liên vùng có nguy cơ bị nhìn như chuỗi dự án “đi qua để lại khiếu nại” hơn là trục phát triển mới.
Muốn metro được ủng hộ: Phải minh bạch từ bản vẽ đến chính sách bồi thường
Phần lớn cư dân Bình Thạnh đã khẳng định đồng thuận với chủ trương phát triển hạ tầng giao thông của thành phố. Vấn đề không phải là người dân chống metro, mà là họ không chấp nhận bị đặt trước “sự đã rồi” về hướng tuyến, ranh giới thu hồi đất và chính sách bồi thường. Các ý kiến tại hội nghị và phiếu khảo sát hiện mới ở bước đầu được ban quản lý và đơn vị tư vấn tiếp thu, tổng hợp để hoàn thiện báo cáo nghiên cứu khả thi, làm cơ sở cho cấp có thẩm quyền lựa chọn phương án tuyến và vị trí công trình. Đây cần là quy trình hai chiều thực chất: sau khi tổng hợp, cơ quan chức năng phải quay lại báo cáo công khai cho cộng đồng, giải thích vì sao giữ, vì sao bỏ từng phương án, thay vì chỉ dùng ý kiến người dân như “phụ lục” cho hồ sơ.
Trong bối cảnh phát triển hạ tầng giao thông ngày càng phụ thuộc vào đồng thuận xã hội, chính sách bồi thường không thể chỉ dừng ở bài toán tài chính. Nó phải phản ánh đúng giá trị cuộc sống bị xáo trộn, đảm bảo rằng người dân không bị đẩy từ khu vực có hạ tầng tốt sang vùng kém hơn. Metro Thủ Dầu Một TP.HCM chỉ có thể được xem là thành công khi người dân ở những nơi như Bình Thạnh cảm thấy họ là đối tác trong quá trình phát triển, chứ không phải là “vật cản” cần giải tỏa. Nếu làm được điều đó, mỗi đường hầm vượt sông Sài Gòn sẽ không chỉ là thành tựu kỹ thuật, mà còn là biểu tượng của cách một thành phố lắng nghe và tôn trọng cư dân của mình.
