Giải phóng mặt bằng ven sông Sài Gòn: giai đoạn then chốt cho một trục kết nối mới
Giải phóng mặt bằng đường ven sông Sài Gòn đoạn từ rạch Bà Lụa đến cảng An Sơn là quá trình bồi thường, thu hồi và bàn giao quỹ đất để xây dựng tuyến đường dài khoảng 7,4km, nền rộng 32m, gồm 6 làn xe, vỉa hè hai bên và dải phân cách giữa, tạo nên một trục giao thông ven sông mới của hạ tầng giao thông TPHCM. Điểm đáng nói là ngày 9/9, Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng các công trình giao thông TPHCM đã phê duyệt kế hoạch lựa chọn nhà thầu cho dự án thành phần 1, chuyên trách công tác giải phóng mặt bằng đoạn rạch Bà Lụa – cảng An Sơn. Đây không còn là bước chuẩn bị thuần túy kỹ thuật, mà là tín hiệu cho thấy thành phố buộc phải tăng tốc nếu muốn tuyến đường ven sông Sài Gòn thực sự trở thành trục kết nối mới giữa khu vực ven sông và mạng lưới giao thông hiện hữu. Khi đất chưa sạch, mọi bản vẽ quy hoạch chỉ là lời hứa; quyết định chọn nhà thầu là bước chuyển từ lời hứa sang hành động.
Quy mô dự án và các gói tư vấn: nền móng pháp lý cho mặt bằng sạch
Nhìn vào cấu trúc dự án dễ thấy thành phố chọn cách đi bài bản: chia đường ven sông Sài Gòn thành 3 dự án thành phần với tổng mức đầu tư hơn 9.400 tỷ đồng. Từ góc độ quản lý, việc tách thành phần cho phép xử lý giải phóng mặt bằng theo từng đoạn, hạn chế tình trạng “đứt gãy” tiến độ toàn tuyến. Ban Quản lý dự án dự kiến triển khai 3 gói thầu tư vấn với tổng giá trị hơn 253,6 triệu đồng từ ngân sách thành phố. Một gói lập báo cáo nghiên cứu khả thi, một gói lập bản đồ vị trí khu vực thu hồi đất, và một gói thẩm tra báo cáo nghiên cứu khả thi, đều áp dụng hình thức chỉ định thầu rút gọn, hợp đồng trọn gói. Cách làm này cho thấy chính quyền ưu tiên tốc độ và sự thống nhất hồ sơ hơn là chạy theo đấu thầu kéo dài. Nếu các gói tư vấn bị chậm, toàn bộ kế hoạch bồi thường, xác định giá đất và bố trí tái định cư sẽ bị kéo theo, khiến tuyến đường ven sông bị kẹt ngay từ trên giấy.
Những con số phía sau các đoạn tuyến: tác động tới cộng đồng dân cư
Dưới góc nhìn đời sống, các con số giải phóng mặt bằng nói lên mức độ xáo trộn mà cộng đồng ven sông sẽ đối mặt. Đoạn từ đường Gia Long đến đường Vĩnh Phú 40 thuộc nhóm B có tổng vốn hơn 2.644 tỷ đồng, ảnh hưởng khoảng 227 trường hợp, trong đó dự kiến bố trí tái định cư cho khoảng 60 hộ. Đoạn từ Quốc lộ 13, gần rạch Vĩnh Bình, đến đường Vĩnh Bình 40 thuộc nhóm A, vốn gần 4.943 tỷ đồng, ảnh hưởng khoảng 118 trường hợp với 62 hộ phải tái định cư; tới nay mới 57 trường hợp nhận thông báo thu hồi đất. Riêng đoạn từ rạch Bình Nhâm đến giáp cảng An Sơn – phần cuối của tuyến ven sông – có tổng vốn hơn 1.806 tỷ đồng, ảnh hưởng 32 trường hợp và bố trí tái định cư cho 5 hộ, toàn bộ thông báo thu hồi đất đã được bàn giao. Những tỷ lệ tái định cư này đặt ra bài toán không chỉ là bồi thường đúng chính sách, mà còn phải tạo ra không gian sống mới thuyết phục người dân chấp nhận dịch chuyển để nhường chỗ cho hạ tầng giao thông TPHCM ven sông phát triển.
Tiến độ, mốc thời gian và sức ép từ chỉ đạo của thành phố
Tiến độ giải phóng mặt bằng đang chịu sức ép rõ rệt từ các mốc thời gian được giao. UBND phường Lái Thiêu – địa phương được giao thực hiện công tác giải phóng mặt bằng – cho biết từ nay đến đầu năm 2027 sẽ tập trung hoàn thiện phương án bồi thường, đẩy nhanh chi trả và phấn đấu giải ngân toàn bộ số vốn được bố trí, đồng thời đẩy nhanh bàn giao mặt bằng để sớm triển khai dự án đường ven sông Sài Gòn. Ở cấp thành phố, Phó chủ tịch UBND TPHCM Hoàng Nguyên Dinh đã yêu cầu các địa phương, cơ quan liên quan khẩn trương đề xuất phương án xử lý những vướng mắc của dự án. Đoạn Gia Long – Vĩnh Phú 40 phải hoàn thành chi trả bồi thường trong tháng 7/2026, đoạn Quốc lộ 13 – Vĩnh Bình 40 phải xong xác định giá đất, xác minh nguồn gốc đất trong tháng 6/2026 và hoàn tất bồi thường, giải phóng mặt bằng trong tháng 9/2026. Những mốc này cho thấy thành phố không muốn đường ven sông bị lặp lại quỹ đạo chậm trễ của nhiều dự án giao thông từng bị “nghẽn” ở khâu mặt bằng.
Kết luận: Muốn có trục ven sông, phải coi mặt bằng là ưu tiên số một
Từ các động thái phê duyệt kế hoạch lựa chọn nhà thầu giải phóng mặt bằng cho đoạn rạch Bà Lụa – cảng An Sơn đến việc siết chặt mốc bồi thường, có thể thấy TPHCM đã nhận diện đúng nút thắt lớn nhất của đường ven sông Sài Gòn: mặt bằng sạch. Dự án này không chỉ là thêm một tuyến đường 7,4km bên bờ sông, mà là bước thử sức quan trọng của chính quyền trong việc biến những ý tưởng về không gian ven sông thành hạ tầng giao thông hữu hình. Nếu công tác giải phóng mặt bằng được xử lý minh bạch, đúng hẹn và có tầm nhìn dài hơi về tái định cư, tuyến đường sẽ mở ra cơ hội tổ chức lại trật tự phát triển dọc sông, thay vì tiếp tục để khu vực ven sông bị chia cắt bởi những hẻm nhỏ và kho bãi manh mún. Ngược lại, mọi sự chậm trễ ở giai đoạn này sẽ không chỉ đội chi phí mà còn lấy đi niềm tin của người dân vào mỗi lần thành phố nói tới một "tuyến đường ven sông" mới.
