Vốn nhiều hơn không tự tạo ra năng lực phát triển
Tăng trưởng bền vững là quá trình mở rộng sản lượng đi cùng năng suất cao hơn, công nghệ tiến bộ và năng lực doanh nghiệp mạnh lên, để thành quả kinh tế không phụ thuộc mãi vào việc bơm thêm nguồn lực. Đó là thước đo cần thiết khi Việt Nam đặt mục tiêu tăng GDP bình quân ít nhất 10% mỗi năm trong giai đoạn 2026–2030, hướng tới trở thành quốc gia phát triển, có thu nhập cao vào năm 2045. Nhưng con số tăng trưởng chỉ có ý nghĩa khi tạo thêm việc làm tốt, cải thiện thu nhập và tăng sức chống chịu của nền kinh tế. Cùng một mức tăng GDP, đời sống người dân và triển vọng doanh nghiệp có thể rất khác nhau tùy vào năng suất, giá trị gia tăng được giữ lại trong nước và chất lượng việc làm. Vì vậy, đòi hỏi không chỉ là huy động vốn đầu tư Việt Nam ở quy mô lớn, mà còn phải chọn đúng nơi để vốn tạo ra năng lực lâu dài.
Mục tiêu cao cần cả nguồn vốn đủ lớn lẫn cách phân bổ hiệu quả. Với nguồn lực hữu hạn, tăng quy mô tín dụng mà không nâng chất lượng đầu tư có thể đẩy vốn vào những hoạt động tạo ít giá trị, thay vì đổi mới công nghệ, nâng năng suất và sức cạnh tranh. Anthony Tan, chuyên gia kinh tế trưởng tại AMRO, cảnh báo tăng trưởng không thể được thúc đẩy chỉ bằng mục tiêu định lượng hay mở rộng tín dụng. Đây không phải lời kêu gọi hạ thấp khát vọng; đó là yêu cầu gắn khát vọng với năng lực sản xuất thực tế.

Hội nhập vốn phải nuôi lớn doanh nghiệp trong nước
Việc FTSE Russell đưa Việt Nam vào nhóm thị trường mới nổi từ tháng 9/2026 là bước tiến đáng kể trong hội nhập tài chính quốc tế và có thể mở rộng cơ hội tiếp cận dòng vốn. Nhưng nâng hạng thị trường không phải đích đến, càng không bảo đảm rằng doanh nghiệp trong nước tự động hưởng lợi. Thách thức là biến vốn, công nghệ và cơ hội từ hội nhập thành năng lực cạnh tranh nội tại. Nếu Việt Nam chỉ là địa điểm sản xuất hấp dẫn cho các tập đoàn nước ngoài, còn doanh nghiệp nội địa đứng ngoài những khâu có giá trị cao, dòng vốn lớn vẫn có thể để lại liên kết yếu và năng suất trong nước thấp.
Tín dụng và FDI đều cần thiết, nhưng không thể là hai trụ cột duy nhất. Năm 2025, tín dụng tăng 19,1%, đưa tỷ lệ tín dụng trên GDP lên khoảng 145%. Con số ấy càng nhấn mạnh rằng mở rộng cho vay không thể thay thế cải cách thể chế, năng lực hấp thụ vốn và sức khỏe doanh nghiệp. Chính sách nên ưu tiên dự án giúp nhà cung ứng Việt Nam nâng chuẩn, tiếp nhận công nghệ và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị. Khi doanh nghiệp nội địa có thể cùng thiết kế, sản xuất và cải tiến, FDI mới trở thành đòn bẩy cho nền kinh tế thay vì một khu vực tăng trưởng tách biệt.

Bài học từ các nền kinh tế đi trước: tốc độ không phải đích
Kinh nghiệm Hàn Quốc và Singapore gợi ra một điều dễ bị bỏ qua trong cuộc chạy đua chỉ tiêu: tăng GDP nhanh không đồng nghĩa với trở thành quốc gia giàu có. Những nền kinh tế bứt phá đã kiên trì phát triển dựa trên công nghệ và tri thức, thay vì trông cậy lâu dài vào nguồn lực thô. Bài học không nằm ở việc sao chép một mô hình quốc gia, mà ở lựa chọn động lực tăng trưởng có thể tự củng cố qua thời gian. Nếu đầu tư chỉ làm nền kinh tế phình to mà không tăng khả năng sáng tạo, quản trị và làm chủ công nghệ, đà tăng trưởng sẽ dễ hụt hơi khi điều kiện thuận lợi thay đổi.
Bởi vậy, tăng trưởng Việt Nam cần được đánh giá bằng những câu hỏi cụ thể: năng suất lao động có tăng không, doanh nghiệp trong nước có lớn mạnh không, giá trị gia tăng có ở lại nhiều hơn không, việc làm và thu nhập có được cải thiện không? GDP vẫn quan trọng vì tạo nguồn lực cho ngân sách, việc làm và đời sống; nhưng nó không thể thay thế các thước đo chất lượng phát triển. Một nền kinh tế có sức chống chịu tốt và có doanh nghiệp đủ năng lực cạnh tranh sẽ có nền móng vững hơn một nền kinh tế chỉ đạt tốc độ cao trong vài năm.

Đến năm 2045, phải đổi động lực và nâng năng suất
Lộ trình đến năm 2045 không đòi hỏi Việt Nam mặc định duy trì tăng trưởng hai con số trong mọi năm. Mục tiêu GDP bình quân từ 10% trở lên trong giai đoạn 2026–2030 là khát vọng của một chặng đường; con đường dài hạn còn phụ thuộc vào năng suất, chất lượng đầu tư, khả năng nâng cấp trong chuỗi giá trị và biến động bên ngoài. Điều cần tránh là biến chỉ tiêu của một giai đoạn thành mệnh lệnh bất biến, rồi theo đuổi nó bằng cách mở rộng vốn bất kể hiệu quả. Tăng trưởng cao có giá trị khi mỗi giai đoạn tạo thêm năng lực để giai đoạn sau tiến xa hơn.
Ưu tiên vì thế phải là chuyển động lực tăng trưởng từ khai thác nguồn lực thô sang công nghệ, tri thức và năng suất lao động. Điều đó cần cải cách thể chế, nguồn nhân lực phù hợp, quản trị doanh nghiệp tốt hơn và đầu tư vào đổi mới có khả năng tạo giá trị gia tăng cao. Mục tiêu năm 2045 sẽ không đạt được chỉ bằng việc huy động thêm vốn; Việt Nam phải làm chủ công nghệ, củng cố năng lực sản xuất và giúp doanh nghiệp nội địa tiến lên trong chuỗi giá trị. Vốn vẫn là điều kiện cần, nhưng năng suất và năng lực tự chủ mới quyết định liệu tăng trưởng hôm nay có trở thành thịnh vượng lâu dài hay không.







