Tuyển sinh đại học 2027 sẽ thay đổi điều gì?
Tuyển sinh đại học 2027 là giai đoạn các trường áp dụng quy chế tuyển sinh mới với mục tiêu chấm dứt lạm phát điểm số, loại bỏ việc cộng điểm ngoài thang đánh giá chuẩn và bảo đảm mọi thí sinh cùng đăng ký một ngành được xét trên cùng tiêu chí đánh giá công bằng, minh bạch và dễ kiểm chứng. Tuyển sinh đại học không còn là cuộc “săn” mọi loại điểm cộng, mà trở lại đúng bản chất là đánh giá năng lực cốt lõi của người học. Bộ Giáo dục và Đào tạo đã công bố dự thảo thông tư sửa đổi quy định về tuyển sinh để lấy ý kiến rộng rãi, trong đó nêu rõ từ mùa tuyển sinh đại học 2027, các cơ sở đào tạo không còn được cộng thêm điểm do tự quy định cho chứng chỉ, thành tích hoặc tiêu chí bổ sung trong xét tuyển. Đây không phải chi tiết kỹ thuật nhỏ, mà là cú xoay trục với toàn hệ thống.
Vì sao phải chấm dứt cuộc đua điểm cộng?
Nếu không chặn lại, lạm phát điểm số sẽ tiếp tục làm méo mó tuyển sinh đại học 2027: cùng một thang 30 nhưng điểm chuẩn có thể bị “đột biến” lên 31–32 nhờ điểm cộng ngoài khung. Khi đó, điểm thi gốc mất dần ý nghĩa, còn quy chế tuyển sinh mới chỉ tồn tại trên giấy. Dữ liệu tuyển sinh 2026 cho thấy hơn 37.300 thí sinh dùng chứng chỉ tiếng Anh để được cộng điểm, trong đó hơn 35.900 dùng IELTS; riêng mức IELTS 6.0 có 8.318 thí sinh, nhưng lại bị các trường chia thành tới 26 mức điểm cộng khác nhau. Đây là minh chứng sống động cho một hệ thống bị “xé nhỏ” tiêu chí, nơi cùng một năng lực nhưng giá trị quy đổi lệch nhau tùy trường. Ở nhóm ngành tốp 5% có điểm chuẩn cao (ngưỡng tham chiếu 26,09/30), hơn 30% người nhập học có điểm cộng, trong khi nhóm ngoài tốp 25% chỉ 9,51%.
Tiêu chí đánh giá công bằng: cùng ngành, cùng thước đo
Trọng tâm của quy chế tuyển sinh mới không phải cấm đoán chứng chỉ, mà chấm dứt việc “thưởng điểm” vô tội vạ. Nguyên tắc được đặt ra rất rõ: một ngành, một chương trình phải có tiêu chí tuyển sinh thống nhất và điểm đầu vào giữa các phương thức phải tương đương. Nói cách khác, tiêu chí đánh giá công bằng nghĩa là thí sinh vào cùng ngành phải chung thước đo, không ai được xét bằng thang điểm “đặc biệt” chỉ vì có thêm chứng chỉ. Hiện nay, thực tế có những ngành điểm chuẩn khoảng 28 nhưng mức điểm cộng lên đến 1,5 điểm. Điều này đồng nghĩa thí sinh đạt 26,5–28 điểm nhưng không có chứng chỉ bị đẩy ra ngoài cuộc đua, dù năng lực học thuật gốc không hề kém. Khi một nỗ lực – như học ngoại ngữ – bị ghi nhận hai lần (vừa là điểm môn, vừa là điểm cộng thêm), hệ thống mặc nhiên nhân đôi lợi thế cho một nhóm nhỏ, thay vì giữ sự cân bằng tối thiểu cho tất cả.
Chứng chỉ ngoại ngữ: từ “vé ưu tiên” trở lại đúng vai trò
Điểm cần nói thẳng: không có chuyện “bỏ IELTS” hay loại chứng chỉ ngoại ngữ khỏi tuyển sinh. Dự thảo nhấn mạnh, chứng chỉ ngoại ngữ vẫn được dùng để quy đổi, thay thế điểm môn ngoại ngữ trong tổ hợp xét tuyển theo quy tắc công khai, hoặc chứng minh yêu cầu ngoại ngữ đầu vào cho chương trình dạy bằng tiếng nước ngoài, hay để xem xét công nhận học phần, chuẩn đầu ra. Vấn đề chỉ là: chứng chỉ không còn mặc nhiên là “vé ưu tiên” cộng thêm điểm ngoài thang. Một trích dẫn đáng lưu ý là: “Việc chuyển chứng chỉ ngoại ngữ thành điểm thành phần quy đổi hoặc tiêu chí sàn, thay vì cộng điểm ‘vượt khung’, sẽ chấm dứt tình trạng điểm chuẩn vượt thang 30, trả chứng chỉ quốc tế về đúng chức năng là thước đo năng lực ngôn ngữ, không phải ‘quyền lực mềm’ để lách qua các môn học cốt lõi”. Đây là bước tách bạch giữa điều kiện chất lượng tối thiểu và lợi thế cạnh tranh dựa vào túi tiền gia đình.
Từ “ma trận” phương thức đến lộ trình chuẩn hóa
Các nhà làm chính sách không giấu mục tiêu lớn hơn: thu hẹp dần “ma trận” phương thức tuyển sinh, vốn khiến thí sinh phải chạy đua mọi hướng, gánh áp lực tâm lý và chi phí cơ hội nặng nề. Khi mỗi trường chia nhỏ chỉ tiêu vào quá nhiều kênh, cùng một thí sinh có thể trúng nhiều diện, làm khó khâu lọc ảo và quản trị chỉ tiêu. Từ năm 2023, Bộ đã buộc các trường quy đổi tương đương điểm giữa các phương thức để giảm chênh lệch; đến 2026, tiếp tục khống chế điểm cộng tối đa 10% tổng điểm xét tuyển. Tuy nhiên, khi mỗi trường vẫn tự quy đổi và tự đặt mức cộng, khác biệt vẫn quá lớn. Đề xuất cắt hẳn điểm cộng là bước tiếp theo trong lộ trình kiểm soát và chuẩn hóa, hướng tới kịch bản mỗi ngành chỉ còn một phương thức xét tuyển thống nhất vào những năm tiếp theo. Câu hỏi còn lại không phải “có nên thay đổi” mà là “chúng ta dám đối diện sự công bằng khó chịu đến mức nào”.
