Quy chế tuyển sinh mới: Đưa mọi thí sinh về cùng một thang đo
Quy chế tuyển sinh mới là tập hợp những quy định thống nhất về cách các trường đại học xét tuyển, trong đó giới hạn số phương thức, chấm dứt tự cộng điểm ngoại ngữ hay thành tích học sinh giỏi, và buộc mọi thí sinh cạnh tranh trên cùng một thang đánh giá, nhằm đảm bảo công bằng tuyển sinh thực chất trên toàn quốc. Dự thảo Thông tư sửa đổi quy chế tuyển sinh đại học do Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố đã đề xuất một thay đổi mang tính bước ngoặt: từ năm 2027, các cơ sở đào tạo không còn được tự quy định điểm cộng cho chứng chỉ ngoại ngữ, thành tích học tập hoặc các tiêu chí bổ sung ngoài điểm ưu tiên theo chính sách nhà nước. Mục tiêu là mọi thí sinh đăng ký cùng một ngành, một chương trình phải được đánh giá theo cùng yêu cầu đầu vào, trên cùng thang đo, thay vì mỗi trường một kiểu quy đổi, mỗi ngành một kiểu cộng điểm. Tôi cho rằng đây là bước lùi về kỹ thuật nhưng là bước tiến về công bằng.
Vì sao phải bỏ cộng điểm ngoại ngữ và học sinh giỏi?
Thực tế vài năm qua cho thấy hệ thống tuyển sinh đa phương thức bị méo do các khoản điểm thưởng ngoài thang chính. Khoảng cách điểm chuẩn giữa kênh thi tốt nghiệp THPT và các kỳ thi đánh giá năng lực có bảng quy đổi chính thức đã giảm từ 2,6 điểm xuống 1,2 điểm, nhưng vẫn còn hơn 40% chương trình có chênh lệch từ 3 điểm trở lên giữa các phương thức. Nhiều ngành đặt điểm chuẩn khoảng 28 nhưng cho cộng tới 1,5 điểm, khiến hàng nghìn thí sinh đạt 26,5–28 điểm vẫn trượt vì không có chứng chỉ ngoại ngữ đắt đỏ. Việc đưa một tiêu chí không thuộc yêu cầu đầu vào chuyên môn vào làm thay đổi thứ tự trúng tuyển đã biến chứng chỉ ngoại ngữ từ công cụ xác nhận năng lực thành “khoản điểm thưởng” gây sai lệch cạnh tranh. Theo tôi, khi điểm cộng trở thành lợi thế cho nhóm có điều kiện tài chính, nó không còn là chính sách khuyến khích, mà là rào cản.
Giới hạn tối đa 3 phương thức: bớt rối rắm, thêm minh bạch
Một thay đổi quan trọng khác trong tuyển sinh đại học 2027 là việc tinh gọn phương thức xét tuyển. Dự thảo quy định, từ năm 2027 mỗi ngành, chương trình đào tạo chỉ được sử dụng tối đa 3 phương thức tuyển sinh, và từ năm 2028 kỳ vọng còn 1 phương thức, không tính xét tuyển thẳng và cử tuyển. Nói một cách thẳng thắn, đây là cách buộc các trường giảm “ma trận phương thức” từng khiến thí sinh lẫn phụ huynh hoa mắt. Vụ Giáo dục Đại học nhấn mạnh, cơ sở đào tạo vẫn có quyền tự chủ chọn phương thức phù hợp với yêu cầu đầu vào, nhưng điểm đầu vào giữa các phương thức phải tương đương. Với thí sinh, tuyển sinh đại học 2027 sẽ bớt cảnh chạy đua cùng lúc nhiều kênh, nhiều tổ hợp, nhiều mốc thời gian; thay vào đó là vài con đường rõ ràng, minh bạch hơn để cạnh tranh.
Học sinh giỏi, chứng chỉ tiếng Anh còn giá trị gì khi không được cộng điểm?
Điểm đáng chú ý là quy chế tuyển sinh mới không cộng điểm ngoại ngữ và thành tích học sinh giỏi, nhưng không hề phủ nhận nỗ lực của những bạn này. Đề xuất nêu rõ: từ 2027 sẽ chấm dứt điểm cộng đối với chứng chỉ ngoại ngữ và thành tích học tập ngoài ưu tiên chính sách nhà nước, song thí sinh đoạt giải học sinh giỏi quốc gia, quốc tế vẫn được xét tuyển thẳng nếu đáp ứng điều kiện của quy chế và việc xét tuyển thẳng không tính vào giới hạn 3 phương thức. Dữ liệu năm 2026 cho thấy hơn 37.300 thí sinh dùng chứng chỉ tiếng Anh để được cộng điểm, trong đó hơn 35.900 dùng IELTS; riêng IELTS 6.0 đã được các trường quy định thành 26 mức điểm cộng khác nhau. Theo tôi, việc bỏ điểm cộng ngoại ngữ không làm giảm động lực học tiếng Anh, mà kéo việc học trở về đúng mục đích: dùng để giao tiếp, học tập và làm việc, thay vì săn điểm thưởng gây bất bình đẳng tuyển sinh đại học.
Thí sinh nên chuẩn bị gì cho tuyển sinh đại học 2027 trở đi?
Trong bối cảnh giáo dục đại học được yêu cầu chuyển từ quản lý nặng thủ tục sang quản trị dựa trên chất lượng và dữ liệu, thí sinh không thể tiếp tục chiến lược “mua thêm chứng chỉ để phòng thân”. Một chính sách tuyển sinh lành mạnh không được hợp thức hóa các tiêu chí làm sai lệch cạnh tranh, hay vô tình tạo thêm rào cản cho học sinh vùng khó khăn, thiếu điều kiện tiếp cận chứng chỉ quốc tế đắt đỏ. Vì vậy, từ nay đến khi quy chế mới áp dụng, học sinh THPT nên tập trung ba hướng: củng cố vững vàng kiến thức cho kỳ thi THPT và các bài thi đánh giá năng lực; chọn sớm nhóm ngành để theo dõi các phương thức tuyển sinh mà ngành đó duy trì; và nếu có chứng chỉ tiếng Anh hoặc danh hiệu học sinh giỏi, hãy xem đây là lợi thế học tập lâu dài, không chỉ là vé cộng điểm. Theo tôi, công bằng tuyển sinh chỉ có ý nghĩa khi từng thí sinh chấp nhận thi trên cùng một mặt phẳng thay vì trông đợi lối đi tắt.
