Mỹ mở đợt rà soát mới: thông điệp cứng rắn gửi tới xuất khẩu Việt Nam
Rà soát thuế chống bán phá giá và chống trợ cấp là quy trình định kỳ của Bộ Thương mại Mỹ để xem lại mức thuế phòng vệ thương mại đang áp dụng, nhằm xác định liệu hàng nhập khẩu có tiếp tục bán dưới giá công bằng hoặc được trợ cấp gây thiệt hại cho ngành sản xuất nội địa hay không, từ đó điều chỉnh thuế cho phù hợp với diễn biến thương mại và sức ép từ các bên liên quan.
Điểm cốt lõi trong động thái mới nhất của Mỹ là sự cứng rắn: họ không nới lỏng, mà đang kiểm tra xem liệu mức thuế nặng hiện tại có cần duy trì hoặc thậm chí siết thêm. Bộ Thương mại Mỹ (DOC) vừa khởi xướng rà soát hành chính thuế chống bán phá giá (CBPG) và chống trợ cấp (CTC) với một số mặt hàng nhập khẩu từ Việt Nam, dựa trên yêu cầu của các bên liên quan. Đợt rà soát tập trung vào ba nhóm: pin năng lượng mặt trời, mật ong thô và túi dệt. Điều này cho thấy các mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam đang nằm đúng tâm điểm chiến lược bảo hộ công nghiệp nội địa Mỹ. Nếu doanh nghiệp Việt xem đây là rủi ro thuần túy, họ sẽ bị động; nếu coi là tín hiệu phải tái cấu trúc, đây lại là cơ hội nâng chuẩn chơi dài hạn.
Pin năng lượng mặt trời: thị phần lớn, mức thuế cao và áp lực chuyển dịch
Pin năng lượng mặt trời là mặt hàng nhạy cảm nhất trong đợt rà soát này, vì nó chạm trực diện vào cuộc đua chuỗi cung ứng năng lượng sạch và an ninh công nghiệp của Mỹ. DOC đang rà soát thuế CBPG với pin năng lượng mặt trời từ Việt Nam (mã A-552-841) cho giai đoạn 4/12/2024–31/5/2026, đồng thời rà soát thuế CTC (mã C-552-842) cho thời kỳ 4/10/2024–31/12/2025.
Theo kết luận trước đó, Việt Nam chiếm khoảng 26% tổng lượng pin năng lượng mặt trời nhập vào Mỹ, với mức thuế phổ biến từ 52,54% đến 120,38%, còn doanh nghiệp không hợp tác chịu thuế tới 271,28%. Đây là con số mang tính răn đe: hoặc doanh nghiệp nghiêm túc tham gia quy trình điều tra, minh bạch chi phí giá thành, hoặc coi như bị loại khỏi thị trường. Việc rà soát lần này cho thấy Mỹ không muốn nguồn cung giá rẻ làm lung lay kế hoạch phát triển ngành pin nội địa, và thuế Mỹ Việt Nam trong lĩnh vực năng lượng sạch sẽ còn là bài toán dài hạn chứ không phải một vụ việc đơn lẻ.
Mật ong thô và túi dệt: ngành nhỏ, rủi ro lớn nếu xem nhẹ thuế phòng vệ
So với pin năng lượng mặt trời, mật ong thô và túi dệt có quy mô nhỏ hơn nhưng lại dễ bị tổn thương trước các vụ rà soát thuế chống bán phá giá. DOC tiến hành rà soát thuế CBPG với mật ong thô (mã A-552-833) cho giai đoạn 1/6/2025–31/5/2026, trong khi túi dệt bị rà soát thuế CBPG (mã A-552-823) cùng thời kỳ. Điều này phản ánh xu hướng chung: các mặt hàng thâm dụng lao động, biên lợi nhuận mỏng luôn là mục tiêu dễ bị cáo buộc bán phá giá nếu thiếu chiến lược giá và hồ sơ chi phí rõ ràng.
Với túi dệt, DOC đã từng điều tra CBPG và CTC từ năm 2018 và áp thuế từ năm 2019, với biên độ CBPG từ 109,46–292,61% và CTC từ 3,02–198,87%. Kết luận tháng 9/2024 là tiếp tục duy trì lệnh áp thuế thêm 5 năm, với nhận định rằng nếu dỡ bỏ biện pháp, hoạt động bán phá giá có khả năng tiếp tục hoặc tái diễn với biên độ bình quân gia quyền 292,61%. Nói cách khác, túi dệt Việt Nam đang bị “đóng khung” là mặt hàng rủi ro cao trong mắt nhà làm luật Mỹ, và việc thoát khỏi hình ảnh đó sẽ tốn nhiều công sức hơn là tiếp tục chịu thuế cao.
Chiến lược của Mỹ và áp lực tuân thủ với doanh nghiệp Việt
Đợt rà soát hiện tại không phải một động thái riêng lẻ mà là phần trong chiến lược rà soát hành chính thuế của Mỹ để bảo vệ ngành công nghiệp nội địa thông qua thuế CBPG và CTC. DOC sẽ chọn các bị đơn bắt buộc dựa trên lượng xuất khẩu từ cao xuống thấp do Cơ quan Hải quan và Bảo vệ biên giới Mỹ (CBP) cung cấp trong vòng 35 ngày kể từ khi khởi xướng. Doanh nghiệp không xuất khẩu trong thời kỳ rà soát phải thông báo cho DOC trong 30 ngày, còn các bên liên quan có 90 ngày để rút yêu cầu rà soát nếu muốn.
Lịch trình chặt chẽ này sẽ kết thúc bằng kết luận rà soát muộn nhất vào ngày 30/6/2027. Trong thời gian đó, DOC sẽ yêu cầu thông tin về nước tham chiếu giá, bản câu hỏi Lượng và Giá trị, cũng như bộ câu hỏi chi tiết cho các bị đơn bắt buộc. Cục Phòng vệ thương mại của Việt Nam nhấn mạnh rằng việc doanh nghiệp chấp hành nghiêm túc, đầy đủ, đúng thời hạn yêu cầu của phía Mỹ, đồng thời phối hợp chặt với cơ quan trong nước, là yếu tố then chốt để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp tại thị trường Mỹ. Nói thẳng: trong cuộc chơi thuế Mỹ Việt Nam, ai coi nhẹ quy trình là người phải trả mức thuế cao nhất.
Từ áp lực thuế tới tái cấu trúc: Việt Nam nên phản ứng ra sao?
Khi mức thuế phổ biến đã ở ngưỡng 52–120% và có thể lên tới hơn 270% với doanh nghiệp không hợp tác, câu hỏi không còn là "chịu được hay không" mà là "có đáng để chấp nhận kiểu tăng trưởng dựa trên giá rẻ nữa hay không". Với pin năng lượng mặt trời, mật ong thô và túi dệt, việc Mỹ liên tục rà soát cho thấy mô hình dựa vào lợi thế chi phí lao động thấp đang chạm trần. Doanh nghiệp Việt nếu muốn giữ thị phần phải đầu tư bài bản vào truy xuất nguồn gốc, chuẩn tuân thủ và cấu trúc giá minh bạch, thay vì chỉ chạy theo đơn hàng.
Về phía nhà quản lý, ưu tiên không chỉ là hỗ trợ xử lý từng vụ rà soát thuế chống bán phá giá, mà là xây dựng năng lực phòng vệ thương mại như một “môn bắt buộc” của nền xuất khẩu. Rà soát thuế chỉ là bề nổi; cốt lõi là cách Việt Nam định vị mình trong chuỗi giá trị toàn cầu: là nhà cung cấp giá rẻ dễ bị áp thuế, hay là đối tác có năng lực công nghệ, tuân thủ cao và đủ sức thương lượng. Mức thuế phòng vệ hiện nay là lời cảnh báo, nhưng cũng là cơ hội để doanh nghiệp và chính sách cùng bước lên một nấc thang phát triển mới.
