CCUS là chuỗi công nghệ, không phải một chiếc van giảm phát thải
CCUS là chuỗi công nghệ thu giữ CO₂ từ nguồn phát thải, xử lý và vận chuyển khí này đến nơi sử dụng hoặc lưu trữ lâu dài trong các cấu trúc địa chất phù hợp. Với Việt Nam, giá trị của chuỗi này nằm ở khả năng hỗ trợ những ngành khó giảm phát thải bằng điện hóa hay năng lượng tái tạo đơn thuần.
Đó là lý do CCUS tại Việt Nam cần được nhìn như một phần có chọn lọc trong lộ trình giảm phát thải, không phải giải pháp thay thế cho mọi nỗ lực chuyển dịch. Tại hội thảo về CCUS và Net Zero, chuyên gia cao cấp Viện Dầu khí Việt Nam Nguyễn Hữu Lương trình bày quy trình triển khai cùng các thách thức của công nghệ này. Bối cảnh là sức ép giảm khí nhà kính và chuyển sang nền kinh tế carbon thấp, trong khi một số lĩnh vực công nghiệp vẫn khó cắt giảm phát thải bằng các biện pháp thông thường.
Bởi vậy, câu hỏi đúng không chỉ là Việt Nam có thể lưu trữ bao nhiêu CO₂, mà còn là nguồn phát thải nào phù hợp, ai vận hành từng khâu và dự án có thể hoạt động an toàn, hiệu quả trong suốt vòng đời hay không.
71 tỷ tấn là lợi thế đáng kể, chưa phải trữ lượng thương mại
Ba bể trầm tích Sông Hồng, Cửu Long và Nam Côn Sơn được đánh giá có tổng tiềm năng lưu trữ khoảng 71 tỷ tấn CO₂, theo kết quả hợp tác giữa Petrovietnam và Tổ chức An ninh kim loại và năng lượng Nhật Bản. Con số này đặt bể trầm tích Việt Nam vào vị trí đáng chú ý trong tính toán dài hạn, nhưng không thể xem như dung lượng đã sẵn sàng để khai thác.
Các đánh giá khác nhau về tài nguyên lưu trữ còn chênh lệch lớn: một số nghiên cứu quốc tế đưa ra mức khoảng 12 tỷ tấn, trong khi những ước tính khác nằm trong khoảng 25–180 tỷ tấn CO₂. Sự khác biệt ấy nhấn mạnh khoảng cách giữa tiềm năng địa chất và trữ lượng thương mại đã được kiểm chứng về khả năng tiếp nhận, độ kín, chi phí và an toàn.
Muốn biến con số thành cơ sở đầu tư, Việt Nam cần khảo sát cụ thể từng cấu trúc, xác định khả năng giữ CO₂ lâu dài và xây dựng hệ thống quan trắc. Lưu trữ CO₂ chỉ tạo được niềm tin khi bằng chứng kỹ thuật đi trước các tuyên bố về quy mô.
Dầu khí có thể làm bệ đỡ cho chuỗi mới
Ngành dầu khí có lợi thế mà một ngành CCUS mới không thể dựng lên trong thời gian ngắn: cơ sở hạ tầng, kinh nghiệm khảo sát và vận hành, cùng dữ liệu địa chất tích lũy. Những năng lực này có thể hỗ trợ đánh giá bể chứa, thiết kế công trình và quản lý giếng bơm ép; một phần kỹ năng từ dầu khí và hàng hải cũng phù hợp với vận chuyển CO₂, quan trắc và kiểm định.
Cơ hội không dừng ở lưu trữ. CCUS kết nối các nguồn phát thải công nghiệp với khâu thu giữ, xử lý, vận chuyển và điểm tiếp nhận, vì vậy hạ tầng dùng chung có thể là chìa khóa để hình thành một cụm dự án thay vì nhiều công trình đơn lẻ. Theo nghiên cứu của Ngân hàng Thế giới, nhóm cơ hội CCUS có chi phí tương đối thấp có thể đạt khoảng 4,5 triệu tấn CO₂ mỗi năm vào năm 2030, tập trung chủ yếu ở xử lý khí, ammonia và methanol; đến năm 2050, mức giảm phát thải trong các lĩnh vực được nghiên cứu có thể đạt khoảng 40 triệu tấn mỗi năm. Đây là chỉ báo về cơ hội, không phải cam kết đầu tư.
Bước pháp lý ban đầu cũng đã xuất hiện: ngày 23/8/2026, Quốc hội thông qua Luật Dầu khí sửa đổi, lần đầu luật hóa hoạt động CCS gắn với dầu khí. Nhưng luật hóa mới mở cửa; nó chưa tự tạo ra dòng doanh thu hay phân định hết trách nhiệm.
Muốn có đầu tư, phải có đường đi và người chịu trách nhiệm
Rào cản của đầu tư CCUS không chỉ nằm ở công nghệ mà còn ở chi phí, cơ chế và khả năng phối hợp toàn chuỗi. Nhà đầu tư cần tiêu chuẩn kỹ thuật, quy trình cấp phép đồng bộ, quy định rõ trách nhiệm trong suốt thời gian lưu trữ và mô hình doanh thu đủ tin cậy. Nếu các mắt xích ấy bỏ ngỏ, tiềm năng địa chất lớn vẫn khó chuyển thành quyết định rót vốn.
Lộ trình nên bắt đầu bằng bản đồ lưu trữ quốc gia, tiếp đến là ít nhất một dự án trình diễn toàn chuỗi và thiết kế một cụm CCS để nhiều nguồn phát thải dùng chung hạ tầng. Chỉ sau khi dữ liệu kỹ thuật, chi phí thực tế và cơ chế trách nhiệm được kiểm chứng, Việt Nam mới nên mở rộng quy mô hoặc xem xét dịch vụ lưu trữ xuyên biên giới. Cách làm theo mô-đun, thử nghiệm trước rồi mới nhân rộng, phù hợp hơn triển khai đồng loạt khi điều kiện chưa chín muồi.
Kết luận: Việt Nam có nền tảng địa chất và dầu khí đáng kể để phát triển CCUS, nhưng trữ lượng tiềm năng không phải ngành công nghiệp. Muốn đóng góp thiết thực cho mục tiêu Net Zero, cần biến dữ liệu thành dự án có thể kiểm chứng, luật thành cơ chế vận hành rõ ràng và lộ trình thành tín hiệu đủ chắc để khơi thông đầu tư.
