Thông điệp chiến lược đằng sau thương vụ Amadea
Việc Chính phủ Mỹ bán siêu du thuyền Amadea, cùng với thanh lý các tàu chở dầu bị tịch thu trong những chiến dịch trừng phạt, là ví dụ điển hình cho cách Washington biến tài sản bị tịch thu thành công cụ thực thi lệnh trừng phạt, vừa mang tính răn đe tài chính, vừa tạo nguồn lực chính trị và pháp lý để củng cố các chiến dịch đối ngoại. Mỹ đã bán siêu du thuyền Amadea cho một tỷ phú đến từ UAE sau khi thu giữ con tàu ngoài khơi Fiji trong chiến dịch truy quét tài sản của các nhà tài phiệt Nga liên quan đến xung đột Ukraine. Đây không phải là một thương vụ xa xỉ ngẫu nhiên, mà là phần tiếp nối của chiến dịch trấn áp tài chính nhắm vào giới tài phiệt Nga, được lực lượng đặc nhiệm Task Force KleptoCapture thực thi để tận dụng "tài sản tịch thu Mỹ" như một trụ cột của lệnh trừng phạt. Sự kiện này cho thấy Washington muốn phát đi tín hiệu: tài sản gắn với đối tượng bị trừng phạt sẽ không còn là nơi trú ẩn an toàn.
Chi phí bảo quản khổng lồ: mặt trái của quyền lực tịch thu
Trường hợp siêu du thuyền Amadea phơi bày một mặt trái ít được nói đến của chiến lược tịch thu tài sản: chi phí bảo quản có thể ăn mòn giá trị cuối cùng. Sau khi bị thu giữ năm 2022, Amadea được đưa về vịnh San Diego và nằm đó suốt 3 năm, trong khi các bên lao vào cuộc chiến pháp lý về quyền sở hữu. Để giữ con tàu ở trạng thái vận hành, Mỹ phải trả lương thủy thủ đoàn, phí bảo hiểm và phí neo đậu mỗi tháng, tổng cộng khoảng vài chục triệu USD trong toàn bộ thời gian quản lý. Câu chuyện này cho thấy, khi nói đến "tài sản tịch thu Mỹ", quyền lực pháp lý đi kèm nghĩa vụ tài chính rất thực tế. Nếu tài sản càng phức tạp, xa xỉ như siêu du thuyền Amadea với nhiều tiện ích giải trí và chăm sóc sức khỏe, chi phí bảo dưỡng càng cao và càng gây áp lực phải thanh lý sớm để tránh biến lệnh trừng phạt thành gánh nặng ngân sách. Việc phải chi hàng chục triệu USD chỉ để giữ một con tàu khỏi xuống cấp là cái giá mà Washington phải chấp nhận để duy trì tính răn đe.
Từ phá dỡ tàu dầu đến siết chặt lệnh trừng phạt Venezuela, Iran, Nga
Nếu Amadea là biểu tượng của cuộc chơi xa xỉ, thì câu chuyện hai tàu chở dầu Era và Lileo cho thấy mặt trận khắc nghiệt của các lệnh trừng phạt Venezuela, Iran và Nga. Chính phủ Mỹ đã bán hai tàu này cho một công ty tái chế tàu biển có trụ sở tại Dubai sau khi cáo buộc chúng vận chuyển dầu thuộc diện bị trừng phạt từ Venezuela, Iran và Nga. Theo dữ liệu hàng hải, Era từng vượt qua vòng phong tỏa ở Caribe nhằm ngăn xuất khẩu dầu Venezuela, còn Lileo nằm trong diện trừng phạt nhắm vào Nga. "Washington từng cáo buộc hai tàu này vận chuyển dầu bị trừng phạt từ Venezuela, Iran và Nga". Quyết định đưa Era và Lileo tới Ấn Độ để phá dỡ, tái chế thay vì cho chúng quay lại thị trường vận tải biển cho thấy Mỹ không chỉ tịch thu mà còn chủ động loại bỏ hạ tầng vật chất phục vụ né lệnh trừng phạt. Trong chiến dịch này, Mỹ đã thu giữ tới 10 tàu dầu, cho thấy phạm vi và cường độ của cách tiếp cận: đánh thẳng vào chuỗi vận tải, chứ không chỉ vào các giao dịch tài chính.
Thanh lý tài sản như một phần của chiến lược trừng phạt tổng hợp
Quá trình thanh lý siêu du thuyền Amadea và các tàu dầu bị tịch thu không phải quyết định kỹ thuật, mà phản ánh một chiến lược trừng phạt tổng hợp. Amadea là một trong những tài sản nổi bật nhất trong chiến dịch trấn áp tài chính nhắm vào giới tài phiệt Nga, do lực lượng đặc nhiệm Task Force KleptoCapture thực thi để đảm bảo lệnh trừng phạt không dừng ở dòng chữ trên giấy mà đi thẳng vào quyền sở hữu tài sản xa xỉ. Trong khi đó, các vụ bắt giữ tàu dầu nằm trong chiến dịch sau hành động quân sự của Washington tại Venezuela, nhắm trực tiếp vào mạng lưới vận chuyển dầu bị trừng phạt. Đáng chú ý, Mỹ giờ đã có khung pháp lý cho phép tịch thu tài sản của Nga tại Mỹ và sử dụng số tiền thu được để hỗ trợ Ukraine. Dù đến nay kế hoạch sử dụng tiền bán Amadea chưa được công bố, việc có sẵn cơ chế chuyển tài sản tịch thu thành nguồn lực cho các mục tiêu chính sách đối ngoại cho thấy Washington đang kết nối chặt hơn giữa trừng phạt kinh tế, hành động quân sự và công cụ pháp lý. Tài sản bị tịch thu, từ siêu du thuyền đến tàu dầu, vì thế trở thành mắt xích trong chuỗi sức ép tổng hợp.
Kết luận: Quyền lực tài sản tịch thu và câu hỏi còn bỏ ngỏ
Từ siêu du thuyền Amadea đến các tàu dầu Era và Lileo, Mỹ đang cho thấy một mô hình mới: coi tài sản tịch thu không chỉ là tang vật, mà là công cụ quyền lực trong chiến lược trừng phạt. Việc chấp nhận chi phí bảo quản khổng lồ, rồi quyết định bán hoặc phá dỡ tài sản, cho thấy Washington sẵn sàng trả giá để duy trì mức răn đe với giới tài phiệt Nga và mạng lưới dầu mỏ gắn với Venezuela, Iran và Nga. Tuy vậy, vẫn còn những câu hỏi bỏ ngỏ, như việc đến nay Mỹ chưa công bố kế hoạch sử dụng tiền bán Amadea. Nếu các khoản thu này được gắn rõ ràng với các mục tiêu như hỗ trợ Ukraine, chiến lược tịch thu và thanh lý sẽ càng dễ bảo vệ về mặt chính trị và đạo lý. Câu chuyện Amadea và thanh lý tàu chở dầu vì thế không chỉ là tin thời sự, mà là gợi ý về cách các cường quốc sử dụng luật pháp, tài sản và lệnh trừng phạt như một gói công cụ duy nhất trong cạnh tranh địa chính trị hiện đại.
