Từ nghiên cứu khoa học đến quyền lực mềm của ngoại giao nhân dân
Nhà khoa học ngoại giao và trí thức công chúng là những người dùng nghiên cứu, tri thức và mạng lưới nghiên cứu để xây dựng cầu nối văn hóa, củng cố ngoại giao nhân dân, tạo hiểu biết lẫn nhau và hợp tác lâu dài giữa các cộng đồng ngoài kênh nhà nước chính thức trong bối cảnh toàn cầu hóa nhanh và cạnh tranh quyền lực mềm ngày càng gay gắt. Ở góc nhìn đó, kỷ niệm 30 năm thành lập Hội Nghiên cứu Khoa học về Đông Nam Á – Việt Nam (SEARAV) không chỉ là câu chuyện nội bộ của một tổ chức chuyên môn, mà là minh chứng cho cách giới trí thức đang âm thầm định hình vị thế quốc gia. Ngày 20/8/2026, SEARAV tổ chức Lễ Kỷ niệm 30 năm với chủ đề “30 năm SEARAV – Hành trình tri thức và kết nối”, quy tụ khoảng 300 đại biểu từ cơ quan trung ương, đại sứ quán các nước Đông Nam Á, giới khoa học và hội viên trên cả nước.
SEARAV: Ba thập kỷ xây dựng mạng lưới nghiên cứu và hợp tác khoa học khu vực
Nếu muốn hiểu ngoại giao nhân dân vận hành thế nào ngoài kênh nhà nước, hãy nhìn vào hành trình của SEARAV. Từ một tổ chức tập trung nghiên cứu Đông Nam Á thành lập năm 1996, Hội đã mở rộng thành mạng lưới khoa học đa ngành với hơn 650 hội viên và gần 100 tổ chức thành viên trên toàn quốc. Đây không chỉ là con số mà là “hạ tầng mềm” giúp Việt Nam tham gia hợp tác khoa học khu vực trên nền tảng tri thức. Sau 30 năm, SEARAV đã tập hợp đội ngũ nhà khoa học, chuyên gia và tổ chức khoa học – công nghệ nghiên cứu về Việt Nam và Đông Nam Á; triển khai nhiều hoạt động nghiên cứu, trao đổi học thuật, giáo dục, văn hóa, phát triển cộng đồng và hợp tác quốc tế. Mạng lưới đa ngành ấy tạo điều kiện để giới khoa học trở thành lực lượng gắn kết lâu dài giữa Việt Nam với các nước ASEAN, vượt xa khuôn khổ hợp tác hành chính ngắn hạn.
Trí thức, nhà khoa học như lực lượng ngoại giao nhân dân mới
Điểm đáng chú ý ở Lễ Kỷ niệm là cách hoạt động của SEARAV được nhìn nhận như một trụ cột ngoại giao nhân dân. Thực tiễn cho thấy trí thức, nhà khoa học, chuyên gia và các tổ chức khoa học – công nghệ đang trở thành lực lượng quan trọng của đối ngoại nhân dân, với thế mạnh tri thức, chuyên môn và mạng lưới nghề nghiệp kết nối học giả, viện nghiên cứu, trường đại học, tổ chức xã hội và đối tác quốc tế. Nói cách khác, chính họ đang xây dựng quyền lực mềm mới dựa trên khoa học, giáo dục, văn hóa và phát triển cộng đồng – những nội dung hợp tác thiết thực giữa nhân dân Việt Nam với bạn bè quốc tế. SEARAV chuyển mình từ một hội nghiên cứu chuyên ngành thành mạng lưới kết nối nhiều lĩnh vực tri thức, phản ánh vai trò ngày càng rõ nét của giới học thuật trong việc tạo ra không gian đối thoại liên văn hóa thay cho những diễn đàn ngoại giao chỉ dành cho nhà nước.
Khung thể chế để trí thức góp phần vào chính sách đối ngoại
Ngoại giao nhân dân không hiệu quả nếu chỉ dựa vào thiện chí cá nhân; nó cần khung thể chế để tri thức đi vào dòng chảy đối ngoại. Lễ Kỷ niệm cho thấy Bộ Ngoại giao đang nhìn SEARAV như một đối tác chiến lược. Phó Cục trưởng Cục Ngoại vụ và Ngoại giao Văn hóa Phạm Thị Phương Chi đề nghị Hội triển khai ba định hướng: phát huy thế mạnh tri thức Đông Nam Á để làm cầu nối hiệu quả giữa học giả Việt Nam và khu vực; mở rộng mạng lưới với viện nghiên cứu, trường đại học, chuyên gia và đối tác phát triển trong ASEAN, thúc đẩy nghiên cứu chung, trao đổi chuyên gia, giao lưu thế hệ trẻ, hình thành diễn đàn hợp tác mang dấu ấn riêng. Đồng thời, bà nhấn mạnh cần gắn chặt nghiên cứu khoa học và hợp tác quốc tế với đối ngoại nhân dân, ngoại giao văn hóa và thông tin đối ngoại để tri thức không ở lại trong phòng hội thảo.
Từ dấu mốc 30 năm đến tầm nhìn 2045: ngoại giao nhân dân trí thức
Dấu mốc 30 năm đặt ra câu hỏi: SEARAV sẽ làm gì tiếp theo trong một thế giới bị định hình bởi chuyển đổi số, biến đổi khí hậu và cạnh tranh khoa học? Hội xác định giai đoạn 2026–2030 với tầm nhìn đến 2045 sẽ tập trung phát triển hệ sinh thái tri thức mở, tăng cường kết nối giữa nghiên cứu, chính sách, doanh nghiệp và cộng đồng, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, đồng thời mở rộng hợp tác trong khu vực Đông Nam Á và quốc tế. Lễ kỷ niệm được đánh giá là dấu mốc mở ra chặng đường mới để SEARAV tiếp tục đổi mới, nâng cao hiệu quả hoạt động và đóng góp thiết thực hơn cho đối ngoại nhân dân. Chủ tịch Phạm Thanh Tịnh khẳng định từ nền tảng “hành trình tri thức và kết nối”, Hội sẽ tiếp tục phát huy vai trò kết nối nhà khoa học, mở rộng hợp tác khu vực, đưa tri thức thành nguồn lực phát triển và tăng cường gắn kết giữa Việt Nam với Đông Nam Á.
