AI trong phẫu thuật nội soi: công cụ hỗ trợ, không phải người thay thế
Phẫu thuật nội soi AI là hình thức phẫu thuật ít xâm lấn trong đó trí tuệ nhân tạo được tích hợp vào các khâu như hỗ trợ chẩn đoán, lập kế hoạch, định vị và theo dõi, để nâng cao độ chính xác của thao tác, giảm biến chứng và cải thiện an toàn cho người bệnh, nhưng vẫn đặt bác sĩ phẫu thuật ở vị trí trung tâm quyết định chuyên môn. Tại Hội nghị Khoa học Ngoại khoa và Phẫu thuật Nội soi toàn quốc (VASEL) với chủ đề “Đổi mới công nghệ - Tích hợp AI phát triển phẫu thuật nội soi”, thông điệp quan trọng được lặp lại nhiều lần: AI không thay thế phẫu thuật viên mà chỉ có giá trị khi gắn chặt với kiến thức, kinh nghiệm lâm sàng, kỹ thuật và y đức của người bác sĩ. Nói cách khác, tương lai phẫu thuật nội soi không phải là phòng mổ không có bác sĩ, mà là bác sĩ được tăng sức bằng công nghệ y tế hiện đại.
700 chuyên gia, 260 báo cáo: bức tranh rõ nét về ngoại khoa số hóa
Việc hơn 700 đại biểu trong và ngoài nước, gồm đại diện cơ quan quản lý, các trung tâm ngoại khoa lớn và chuyên gia từ Nhật Bản, Trung Quốc, Ấn Độ, Đài Loan cùng quy tụ tại Huế không chỉ là một con số ấn tượng, mà là tín hiệu cho thấy ngoại khoa Việt Nam đã bước vào giai đoạn số hóa ở quy mô hệ thống. Trong hai ngày 16–17/9, chương trình hơn 260 báo cáo được trình bày tại 9 hội trường và 1 phiên video, trải dài từ robot phẫu thuật trong bệnh lý tiêu hóa, tiết niệu, sản phụ khoa, phổi – trung thất đến các kỹ thuật dựng hình, in 3D để lên kế hoạch mổ u phức tạp và chấn thương chỉnh hình. Đây không phải là các thử nghiệm rời rạc, mà là bằng chứng rằng công nghệ y tế hiện đại đã trở thành một phần thực tế trong thực hành ngoại khoa, đang được kiểm chứng, chuẩn hóa và chia sẻ có hệ thống.
Robot phẫu thuật và hỗ trợ chẩn đoán AI: tăng sức chứ không cướp nghề
Trong các phiên thảo luận, robot phẫu thuật được nhắc đến như một bước tiến tự nhiên của phẫu thuật nội soi nâng cao: từ những thao tác chuẩn xác trong phẫu thuật đường tiêu hóa, tiết niệu, sản – phụ khoa cho đến các vùng khó như phổi – trung thất. Nhưng điều đáng nói hơn là cách các bác sĩ định nghĩa vai trò của AI: thay vì một hệ thống tự động thay người, AI được coi là “trợ lý số” hỗ trợ quyết định lâm sàng, phân tích y văn, định vị phẫu thuật và thậm chí phân tầng nguy cơ tái phát ung thư sau cắt gan nội soi. Việc đánh giá mức độ tương đồng giữa công cụ như NotebookLM và bác sĩ lâm sàng cho thấy giới ngoại khoa không ngại thử sức với hỗ trợ chẩn đoán AI, nhưng họ chủ động đặt ra giới hạn: máy có thể xử lý dữ liệu, còn bác sĩ phải chịu trách nhiệm cho từng quyết định trên bàn mổ.
Khi công nghệ y tế hiện đại gặp y đức và kinh nghiệm lâm sàng
Một điểm thống nhất tại VASEL là: nếu tách AI khỏi nền tảng kiến thức và y đức, phẫu thuật nội soi AI sẽ mất đi ý nghĩa. Công nghệ dựng và in 3D để lập kế hoạch mổ các khối u ở vị trí phức tạp, hay sử dụng dữ liệu lớn cho hỗ trợ chẩn đoán AI, chỉ thực sự hữu ích khi bác sĩ hiểu rõ giải phẫu, sinh lý bệnh và biết cách ứng xử nhân văn với người bệnh. Việc hội nghị thu hút báo cáo từ nhiều chuyên ngành – đại trực tràng, gan mật tụy, thực quản dạ dày, Nhi, Ung bướu, Sản – cùng sự tham gia của điều dưỡng, phục hồi chức năng cho thấy một điều: tích hợp AI không phải là câu chuyện của vài phòng mổ tiên phong, mà là bài toán đạo đức – chuyên môn – tổ chức cho cả hệ thống lâm sàng. Người bệnh cần bác sĩ giỏi, nhưng còn cần bác sĩ biết dùng đúng công nghệ.
Từ hội nghị đến phòng mổ: làm thế nào để AI trở thành chuẩn mực mới?
Song song với VASEL, các thỏa thuận hợp tác giữa Hội Ngoại khoa và Phẫu thuật Nội soi Việt Nam, Bệnh viện Trung ương Huế, Bệnh viện Việt Đức với các hiệp hội và trung tâm đào tạo nội soi, robot phẫu thuật ở Ấn Độ và châu Á cho thấy một hướng đi rõ ràng: muốn AI và robot trở thành chuẩn mực, phải đầu tư vào đào tạo và chuyển giao kỹ thuật có hệ thống. Các khóa đào tạo liên tục về ngoại tiêu hóa và robot, thận – tiết niệu, chấn thương chỉnh hình, nội soi can thiệp được tổ chức ngay trong khuôn khổ hội nghị không đơn thuần là "lớp học" mà là bước nối giữa diễn đàn học thuật và thực hành phòng mổ. Kết luận hợp lý sau hai ngày tranh luận sôi nổi là: tương lai phẫu thuật nội soi không phải là cuộc đấu giữa người và máy, mà là cuộc đua xem chúng ta tích hợp công nghệ nhanh và có trách nhiệm đến đâu, để người bệnh hưởng lợi đầu tiên.
