Phụ nữ khởi nghiệp thực phẩm: khi gừng, nghệ bước vào kinh tế tuần hoàn
Phụ nữ khởi nghiệp thực phẩm từ nguyên liệu gừng, nghệ và nông sản địa phương là xu hướng kết hợp di sản ẩm thực với công nghệ lên men truyền thống và chế biến sâu, tạo ra mô hình kinh doanh bền vững gắn với kinh tế tuần hoàn nông sản, mở thêm giá trị cho vùng trồng và việc làm cho lao động nữ trong cộng đồng. Những gì chị Đoàn Thị Minh Trâm và chị Lê Thị Nụ đang làm cho thấy khởi nghiệp nông sản hôm nay không chỉ là bán củ tươi mà là thiết kế cả một hệ sinh thái: vùng nguyên liệu, công nghệ, thị trường và mạng lưới phụ nữ tham gia. Đây không phải câu chuyện “làm thêm cho vui”, mà là lựa chọn dấn thân có chiến lược, có nghiên cứu và có tham vọng thay đổi vị thế nông sản quê hương.
Nâng tầm củ nghệ bằng công nghệ lên men và kinh tế tuần hoàn
Khởi nghiệp của chị Đoàn Thị Minh Trâm bắt đầu từ năm 2023, khi chị vẫn là cán bộ nhà nước nhưng quyết định thử sức với các sản phẩm từ nghệ, gừng và chuối. Điểm quan trọng ở đây là chị không chấp nhận “làm y như xưa”, dù nghề chế biến nghệ là truyền thống của gia đình; thay vào đó, chị chọn chế biến sâu, kết hợp công nghệ lên men và lợi khuẩn Probiotics để giải quyết điểm yếu curcumin khó tan, khó hấp thu. Quan điểm này mang tính bước ngoặt: lấy hiểu biết khoa học để nâng cấp kinh nghiệm dân gian. Dự án nghệ của chị liên kết vùng trồng, hướng dẫn nông dân canh tác an toàn, rồi áp dụng công nghệ lên men truyền thống theo công thức riêng nhằm tạo tinh nghệ hòa tan, viên tinh nghệ mật ong, mật ong tinh nghệ và sản phẩm dinh dưỡng đạt chứng nhận OCOP 3 sao.
Từ phụ phẩm đến tài nguyên: kinh tế tuần hoàn nông sản không còn là khẩu hiệu
Điểm thuyết phục nhất trong câu chuyện của chị Trâm là cách chị biến “rác” thành tài nguyên. Thay vì đổ bỏ bã nghệ, vỏ nghệ, các phụ phẩm thực vật, dự án xử lý chúng bằng vi sinh để tạo phân hữu cơ quay lại phục vụ vùng trồng. Tư duy kinh tế tuần hoàn nông sản ở đây rất rõ: đầu vào là cây nghệ, đầu ra không chỉ là gừng nghệ sản phẩm giá trị cao mà còn là chế phẩm cho chăn nuôi, phân bón, và cả những sản phẩm phụ được nghiên cứu thêm từ dòng phụ phẩm. Một câu nói của chị đáng trích dẫn: “Chúng tôi muốn phụ phẩm không trở thành rác thải mà tiếp tục được sử dụng như một nguồn tài nguyên”. Khi phụ phẩm được coi là nguyên liệu, mô hình kinh doanh bền vững không còn phụ thuộc vào việc bán được bao nhiêu viên nghệ, mà dựa trên khả năng giữ giá trị tối đa lại cho cộng đồng trồng, chế biến và tiêu dùng.
Giữ hương gừng, mở giá trị mới và phá vỡ rào cản vốn, công nghệ, thị trường
Nếu chị Trâm đi lên từ nghề nghệ truyền thống, chị Lê Thị Nụ lại chọn gừng tự nhiên làm “cây trụ” cho hành trình khởi nghiệp. Tốt nghiệp ngành chế biến thực phẩm nhưng chị chỉ thật sự bắt đầu khởi nghiệp đầu năm 2025, sau khi tự học thêm về dược liệu và thử nghiệm trà gừng từ nguyên liệu gần gũi. Khi sản phẩm được khách hàng đón nhận, chị Nụ quyết định đầu tư thiết bị sản xuất với khoảng 80 triệu đồng cho máy ép, máy nghiền, lò sấy, nồi sên và các thiết bị liên quan. Đây là lựa chọn mạo hiểm với một phụ nữ trẻ ở vùng quê, nhưng cũng là bước vượt rào cản vốn và công nghệ. Tiếp theo, chị dùng các nền tảng Facebook, TikTok, Shopee để đưa trà gừng nguyên vị, cốt gừng mạch nha mật ong – hai sản phẩm OCOP 3 sao – ra thị trường rộng hơn. Khởi nghiệp thực phẩm với gừng, nghệ ở đây không tách rời chuyển đổi số, mà xem bán hàng trực tuyến như “chợ mới” của nông sản quê nhà.
Gắn phụ nữ, vùng trồng và tương lai kinh tế nông nghiệp
Điểm chung trong hành trình của hai phụ nữ khởi nghiệp thực phẩm là không coi mình như “người làm sản phẩm đơn lẻ”, mà như người thiết kế hệ sinh thái. Chị Trâm xây dựng mạng lưới cộng tác viên, đại lý theo hướng khởi nghiệp ít vốn, phụ nữ có thể tham gia từ khâu sơ chế, đóng gói, bán hàng trực tuyến, tiếp thị liên kết đến chăm sóc khách hàng. Chị Nụ liên kết vùng gừng với 5 hộ dân, gắn sản xuất với chế biến, bảo quản, phân phối, phù hợp định hướng chuyển từ sản xuất nông nghiệp sang kinh tế nông nghiệp mà địa phương đang thúc đẩy. Cả hai đều hướng tới mô hình kinh doanh bền vững: nâng cao chất lượng sản phẩm, mở rộng thị trường, dùng kỹ năng số để đưa gừng nghệ sản phẩm đến nhiều người hơn. Kết luận giản dị nhưng quan trọng: khi phụ nữ được trao quyền về công nghệ lên men truyền thống, về chế biến sâu và về thị trường số, kinh tế tuần hoàn nông sản không còn là lý thuyết – nó trở thành sinh kế xanh ngay tại làng quê.
