Mục tiêu 1,01 triệu tỷ đồng: tham vọng hay sức ép tất yếu?
Chiến lược tăng tốc thu ngân sách và giải ngân đầu tư công của TP.HCM là tổng hợp các biện pháp tài chính, đầu tư và quản trị nhằm đạt mục tiêu thu hơn 1 triệu tỷ đồng, đồng thời bảo đảm tăng trưởng hai con số và sử dụng hiệu quả từng đồng vốn ngân sách trong những tháng cuối năm. Sau 7 tháng, TP.HCM đã thu khoảng 576.000 tỷ đồng, tương đương 72% dự toán trung ương giao và cao hơn 20% so với cùng kỳ năm trước. Song để chạm mốc 1,01 triệu tỷ đồng như Chỉ thị 50 đặt ra, thành phố phải thu thêm hơn 400.000 tỷ đồng trong 5 tháng còn lại. Đây không chỉ là một chỉ tiêu kỹ thuật trong kế hoạch tài chính thành phố, mà là thước đo cho vai trò đầu tàu kinh tế và khả năng thoát khỏi quán tính tăng trưởng thấp. Vì vậy, câu hỏi không còn là “có nên tăng tốc hay không”, mà là “tăng tốc theo cách nào để không trả giá sau này?”.
Giải ngân đầu tư công: từ chạy theo tiến độ sang chọn đúng dự án
Về đầu tư công, đến hết ngày 29-7, TP.HCM mới giải ngân 60.750,061 tỷ đồng, đạt 41,2% kế hoạch vốn 147.599,166 tỷ đồng do Thủ tướng giao. Nếu loại trừ 5% vốn địa phương đang tiết kiệm để dự kiến đầu tư tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, tỷ lệ giải ngân nhích lên 43,3% trên phần vốn còn lại. Nghĩa là hơn một nửa nguồn lực vẫn đang “nằm chờ” trong khi thành phố đặt mục tiêu quý III phải đạt 70% và cả năm đạt 100% kế hoạch vốn. Điểm tích cực là thành phố không chọn cách chi bằng mọi giá: đầu tư công được xác định là nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng để đạt tăng trưởng hai con số, nên trọng tâm là chuyển vốn khỏi các dự án chưa sẵn sàng sang những công trình đã đủ thủ tục, có khối lượng thực hiện và cần bổ sung vốn thanh toán. Cách tiếp cận này buộc bộ máy phải bỏ tư duy “giữ vốn, giữ dự án” và đặt hiệu quả lên trước quyền lợi cục bộ.
Siết trách nhiệm, tránh “đạt kế hoạch trên giấy”
Muốn giải ngân đầu tư công trở thành động lực tăng trưởng hai con số chứ không là cuộc chạy đua hình thức, TP.HCM đang chuyển mạnh sang mô hình quản trị dựa trên trách nhiệm cá nhân. Người đứng đầu các sở, ngành, quận, huyện phải trực tiếp chỉ đạo từng dự án, theo dõi, giám sát và đánh giá hàng tháng cả tiến độ thi công lẫn tỷ lệ giải ngân. Thành phố còn nghiên cứu cơ chế “thẻ vàng”, “thẻ đỏ” với đơn vị giải ngân thấp, gắn kết quả với trách nhiệm người đứng đầu. Ở mặt thu ngân sách, Chỉ thị 50 yêu cầu lập sơ đồ Gantt chi tiết tới từng nhiệm vụ, từng cá nhân, bảo đảm nguyên tắc “6 rõ”: người, việc, thời gian, trách nhiệm, sản phẩm, thẩm quyền. Quan điểm xuyên suốt là không chấp nhận tình trạng “đạt kế hoạch trên giấy” nhưng nguồn lực thực tế không tương xứng. Đây là bước đi đúng, bởi nếu không siết trách nhiệm, mọi kế hoạch tài chính thành phố chỉ dừng lại ở con số đẹp trong báo cáo.
Tăng tốc thu ngân sách: khai thông đất đai và bịt lỗ hổng quản lý
Trên mặt trận TP.HCM thu ngân sách 2026, đất đai đang được xem là “mắt xích tạo đột phá”. Thành phố yêu cầu Ban Chỉ đạo thúc đẩy đấu giá đất công khẩn trương hoàn tất hồ sơ pháp lý để các khu đất trong kế hoạch phải đấu giá xong trước ngày 30-9, tuyệt đối không để chậm tiến độ do nguyên nhân chủ quan làm mất cơ hội tạo nguồn thu. Song song đó là đẩy nhanh phê duyệt giá đất cụ thể trước cùng mốc thời gian, làm cơ sở cho các đơn vị được giao hoặc thuê đất thực hiện kịp thời nghĩa vụ tài chính với ngân sách. Ở chiều quản lý thuế, thành phố yêu cầu cơ quan thuế, hải quan rà soát, phân loại toàn bộ nợ, xây dựng kế hoạch thu hồi, đồng thời chuyển mạnh từ quản lý thủ công sang quản lý dựa trên dữ liệu đối với hộ kinh doanh và kinh tế số. Nói cách khác, ngoài việc khai thác thêm nguồn mới, TP.HCM đang bịt lại các lỗ hổng thất thu lâu nay.
Kết luận: Tăng trưởng hai con số chỉ đến khi tiền đi đúng chỗ
Từ các động thái hiện nay, có thể thấy kế hoạch tài chính thành phố không còn là danh sách chỉ tiêu mà là bài kiểm tra thực chiến về năng lực điều hành. Giải ngân đầu tư công nhanh nhưng phải trúng các dự án hạ tầng trọng điểm, có sức lan tỏa, tránh dàn trải. Thu ngân sách phải gắn với khai thông đất đai, xử lý dự án vướng thủ tục, thu hồi nợ và chống thất thu, thay vì tận thu gây áp lực lên sản xuất kinh doanh. Nếu các giải pháp trách nhiệm hóa người đứng đầu, siết kỷ luật tiến độ và hiện đại hóa quản lý thu được thực hiện đến nơi đến chốn, mục tiêu tăng trưởng hai con số và mốc 1,01 triệu tỷ đồng sẽ không còn quá xa. Ngược lại, nếu bộ máy chỉ dừng ở việc ban hành chỉ thị, TP.HCM có thể tiếp tục “đạt kế hoạch trên giấy” nhưng bỏ lỡ cơ hội bứt phá thêm một chu kỳ nữa.
