Từ Madama Butterfly đến một biểu tượng mới của giọng hát cổ điển Việt Nam
Hành trình của Nghệ sĩ Ưu tú Phạm Khánh Ngọc trong vở opera Madama Butterfly Việt Nam là câu chuyện về một giọng hát cổ điển Việt Nam mang kiệt tác opera thế giới lên sân khấu quê hương, đồng thời khẳng định đẳng cấp nghệ thuật cá nhân và sức sống của truyền thống gia đình trong dòng chảy sân khấu hàn lâm hiện đại. Theo tôi, thành công khuynh đảo khán phòng của Khánh Ngọc không chỉ là chiến thắng của một cá nhân, mà là cột mốc cho opera thế giới tại Việt Nam: khán giả Việt không còn nghe Puccini như một thứ âm nhạc xa lạ, mà nhìn thấy trong Cio-Cio-San bóng dáng những người phụ nữ Á Đông, và nghe trong giọng hát ấy sự trưởng thành của opera Việt Nam. Việc cô được phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ Ưu tú năm 2023 càng khiến vai Butterfly trở thành dấu son chứng minh một nghệ sĩ Việt Nam đủ sức gánh vác những vai lớn nhất của kho tàng opera thế giới.
Sân khấu Việt – Ý và sức nặng của một vai diễn hơn hai giờ
Khi Nhà hát Giao hưởng Nhạc - Vũ kịch Thành phố Hồ Chí Minh quyết định ra mắt Madama Butterfly với ê-kíp nghệ sĩ Việt - Ý, đó là bước đi táo bạo: đưa kiệt tác Madama Butterfly, một đỉnh cao của opera thế giới lên sân khấu thành phố, với sự kết hợp giữa giọng soprano Phạm Khánh Ngọc và giọng tenor Italia Marco Miglietta trong vai Pinkerton. Với tôi, điểm đáng nể là cách Khánh Ngọc ôm trọn sức nặng cấu trúc vở diễn, giữ lửa liên tục hơn hai giờ trên sân khấu – điều mà mọi nghệ sĩ opera đều hiểu là khắc nghiệt đến mức có thể “vắt kiệt sức”. Opera vốn là đỉnh cao khắt khe của nghệ thuật thanh nhạc, đòi hỏi giọng bẩm sinh, thể lực, kỹ thuật vocal dày dặn và tư duy nhân vật sâu sắc; chính ở Madama Butterfly Việt Nam, chúng ta thấy trọn vẹn sự tổng hợp đó trong một nghệ sĩ Việt, tự tin đứng ngang hàng bạn diễn quốc tế và định nghĩa lại chuẩn mực giọng hát cổ điển trong nước.
Từ truyền thống gia đình đến nghiệp opera: một con đường bền bỉ
Nguồn năng lượng giúp Phạm Khánh Ngọc có thể “rút ruột nhả tơ” trên sân khấu không đến từ may mắn, mà từ nền tảng gia đình và kỷ luật học thuật nghiêm cẩn. Sinh năm 1988 trong một gia đình có truyền thống âm nhạc, cô được tiếp xúc với nghệ thuật từ nhỏ và sớm bộc lộ đam mê ca hát. Ngọc tốt nghiệp Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh chuyên ngành Quản trị nguồn nhân lực năm 2010, rồi tiếp tục con đường âm nhạc hàn lâm: tốt nghiệp thủ khoa bậc đại học chính quy chuyên ngành biểu diễn thanh nhạc tại Nhạc viện Thành phố Hồ Chí Minh năm 2014 và hoàn thành bằng Thạc sĩ cùng chuyên ngành. Theo tôi, đây là minh chứng rõ nhất rằng nghệ sĩ opera Việt Nam không “bẩm sinh mà thành”, mà bước qua một hành trình học tập dài, song song công việc giảng dạy thanh nhạc và biểu diễn soloist tại đoàn nhạc kịch của nhà hát, để xây dựng một giọng hát cổ điển có thể đứng vững trước mọi yêu cầu khắc nghiệt của sân khấu quốc tế.
Khoảnh khắc thăng hoa và hình bóng người mẹ trên hàng ghế khán giả
Điều khiến hai đêm diễn Madama Butterfly trở nên ám ảnh, theo tôi, không chỉ là những nốt cao trong trẻo e ấp hay những đoạn nghẹn ngào dữ dội khi Cio-Cio-San đối mặt bi kịch tình yêu, mà là cảm giác khán phòng gần như lặng đi trong từng khoảnh khắc yêu thương. Tiếng hát của Khánh Ngọc không dừng ở phô diễn kỹ thuật; đó là sự nhập vai tha thiết, biến từng giai điệu Puccini thành tiếng lòng chân thật chạm đến tận cùng cảm xúc người xem. Trên hàng ghế khán giả, sự tiếp nối truyền thống gia đình hiển hiện rõ khi Nghệ sĩ Ưu tú Trương Kim Khánh, cựu Trưởng Đoàn Ca múa Quân khu 7, lặng lẽ dõi theo con gái như soi lại những năm tháng chính mình từng đứng trên sàn diễn. Ngọn lửa và tình yêu nghệ thuật đã truyền trọn vẹn sang thế hệ mới; với tôi, khoảnh khắc ấy cho thấy opera thế giới tại Việt Nam không chỉ là phong trào, mà là di sản được gìn giữ bằng cả đời cống hiến.
Madama Butterfly và tương lai opera Việt Nam qua giọng hát Phạm Khánh Ngọc
Nhìn lại con đường của Phạm Khánh Ngọc – từ những vai Nữ hoàng đêm, Frasquita, Gabrielle đến Cây sáo thần của Mozart – tôi tin Madama Butterfly Việt Nam không phải là đích đến cuối cùng, mà là bước ngoặt. Cô hiện là một trong hai giọng nữ cao xuất sắc nhất Việt Nam ở quãng giọng rộng và là ca sĩ opera thành công trong nhiều nhạc kịch, danh hiệu Nghệ sĩ Ưu tú chỉ là phần được nhìn thấy của một khối lao động nghệ thuật khổng lồ. Nếu opera thế giới tại Việt Nam cần một hình mẫu để khẳng định rằng nghệ sĩ Việt đủ sức chinh phục các vai diễn kinh điển mà không đánh mất căn cốt Á Đông, thì Phạm Khánh Ngọc opera chính là lời đáp. Theo tôi, khi khán giả còn im lặng nán lại sau tiếng vỗ tay kết màn, bị ám ảnh bởi giọng hát cổ điển ấy, chúng ta có quyền kỳ vọng tương lai của opera Việt Nam sẽ được xây dựng từ những người nghệ sĩ biến sân khấu thành nơi đối thoại giữa truyền thống và thế giới.
