Từ môn học Tiếng Anh đến tiếng Anh ngôn ngữ thứ hai trong toàn trường
Việc đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học là quá trình biến tiếng Anh từ một môn học đơn lẻ thành công cụ giao tiếp, học tập và quản lý được sử dụng rộng rãi, thường xuyên và tự nhiên trong mọi hoạt động giáo dục, dựa trên chuẩn đánh giá trường học thống nhất và lộ trình triển khai linh hoạt theo từng địa phương, từng loại hình cơ sở giáo dục. Cốt lõi của Dự thảo Thông tư mà Bộ Giáo dục và Đào tạo đang lấy ý kiến là chuyển từ tư duy “dạy môn Tiếng Anh” sang xây dựng môi trường tiếng Anh trong nhà trường. Thay vì cố nhồi thêm tiết học, chính sách mới coi tiếng Anh như không khí ngôn ngữ bao quanh học sinh: dùng trong giao tiếp, sinh hoạt, các hoạt động văn hóa, thể thao, khoa học chứ không chỉ trong giờ kiểm tra. Đây là bước ngoặt tư duy: mục tiêu không còn là điểm số mà là năng lực sử dụng tiếng Anh trong đời sống học đường hàng ngày.
Chuẩn đánh giá trường học: 3 mức độ phát triển, không còn “đạt/không đạt”
Dự thảo thiết kế một bộ chuẩn đánh giá trường học chung cho toàn hệ thống nhưng phân hóa theo 5 nhóm cơ sở: mầm non, phổ thông, đại học, giáo dục nghề nghiệp và giáo dục thường xuyên. Điểm đáng nói là cách đánh giá mới từ chối tư duy “chấm điểm tốt/xấu”, thay bằng 3 mức độ phát triển liên tục. Mức độ 1 là khởi đầu: trường hình thành điều kiện cần thiết và tổ chức được các hoạt động cơ bản để triển khai tiếng Anh ngôn ngữ thứ hai. Mức độ 2 là phát triển: môi trường tiếng Anh được củng cố, mở rộng và sử dụng thường xuyên trong dạy học, giao tiếp, hoạt động giáo dục. Mức độ 3 là phát triển cao: tiếng Anh hiện diện toàn diện, bền vững trong mọi lĩnh vực của đơn vị. Quan trọng hơn, kết quả đánh giá không được dùng để xếp hạng hay tạo áp lực giữa các trường, phá vỡ cuộc đua thành tích vốn làm méo mó ý nghĩa của cải tiến chất lượng.
Lộ trình triển khai 2026-2030: không ép đồng loạt, ưu tiên phù hợp từng địa phương
Cách tiếp cận mới thẳng thắn thừa nhận sự chênh lệch nguồn lực giữa vùng miền. Dự thảo nêu rõ không đặt yêu cầu tất cả cơ sở giáo dục phải đạt cùng một mức độ trong cùng thời điểm, mỗi trường được chọn mức phù hợp rồi nâng dần. Đây là quyết định khôn ngoan: nếu buộc đồng loạt, các trường yếu sẽ hoặc “chạy” thành tích hoặc bỏ cuộc. Theo khung lộ trình, việc xây dựng Thông tư là bước cụ thể hóa Đề án đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai giai đoạn 2025-2035, tầm nhìn đến 2045. Trên nền khung chung đó, từng địa phương tự xây kế hoạch. Tiêu chí đánh giá được dùng để trường xác định mức độ sẵn sàng, kết quả triển khai và thiết kế kế hoạch cải tiến định kỳ, tạo vòng tròn đánh giá – điều chỉnh liên tục thay vì chiến dịch phong trào một lần rồi thôi.
Hà Nội đi trước với đề án 2026-2030 và bài toán giáo viên, hạ tầng
Hà Nội là một trong những địa phương tuyên bố lộ trình rõ cho giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2035, nhằm cụ thể hóa chiến lược chung của Chính phủ và Thành ủy về tiếng Anh ngôn ngữ thứ hai. Mục tiêu đến năm 2030, 100% cơ sở giáo dục trên địa bàn hình thành và duy trì môi trường tiếng Anh phù hợp với cấp học, trình độ đào tạo và điều kiện thực tế. Đây là mục tiêu đầy tham vọng, nhưng nếu chỉ dừng ở văn bản sẽ dễ thành khẩu hiệu. Một câu nói đáng trích là: “Phấn đấu đến năm 2030 có 90% cơ sở giáo dục đạt Mức độ 1; 35% cơ sở giáo dục đạt Mức độ 2; 10% cơ sở giáo dục đạt Mức độ 3”. Để tới đó, thành phố dự kiến khảo sát năng lực đội ngũ, xây chương trình đào tạo giáo viên, chú trọng kỹ năng ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo trong lớp học, đồng thời đầu tư hạ tầng, học liệu số và nền tảng số phục vụ quản lý, dạy – học và đánh giá.
Môi trường tiếng Anh tự nhiên, không áp lực thi cử: thước đo mới của chất lượng
Thông điệp rõ ràng nhất của Dự thảo là đánh giá chất lượng tiếng Anh phải gắn với việc sử dụng ngôn ngữ tự nhiên trong đời sống trường học, không còn xoáy vào điểm thi hay chứng chỉ. Kết quả đánh giá không được dùng để so sánh, xếp hạng giữa các cơ sở, tránh việc biến tiếng Anh ngôn ngữ thứ hai thành cuộc thi thành tích mới. Ở góc độ người học, điều này có ý nghĩa thực tế: các em được tăng cơ hội giao tiếp, trải nghiệm, tham gia hoạt động giáo dục, văn hóa, thể thao, khoa học, công nghệ và hợp tác quốc tế bằng tiếng Anh, hơn là ngồi luyện đề trong lớp kín. Hà Nội, với mục tiêu tạo môi trường học tập tiếng Anh thường xuyên và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao đáp ứng hội nhập quốc tế, đang cho thấy nếu môi trường tiếng Anh được xây kỹ, thi cử sẽ chỉ là kết quả phụ chứ không phải trung tâm. Đó nên là chuẩn chất lượng mới cho cả hệ thống, nếu chúng ta thực sự muốn tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai chứ không chỉ là môn học khó.
