Vận hành thử sân bay Long Thành là gì và vì sao đây là cột mốc sinh tử?
Vận hành thử nghiệm sân bay Long Thành là giai đoạn chạy thử đồng bộ nhà ga hành khách, đường cất hạ cánh, hạ tầng kỹ thuật và các hệ thống công nghệ để kiểm tra an toàn, hiệu quả và trải nghiệm hành khách trước khi chính thức khai thác thương mại, qua đó phát hiện, sửa lỗi và hiệu chỉnh toàn bộ chuỗi vận hành. Theo kế hoạch, sân bay Long Thành sẽ vận hành thử trong các tháng 9-11 và khai thác thương mại từ tháng 12/2026. Việc đẩy giai đoạn vận hành thử lên cuối tháng 9, đầu tháng 10 cho thấy dự án đã bước vào chặng nước rút, nơi mọi sai sót còn lại bắt buộc phải được lộ diện trong môi trường kiểm soát. Quan trọng hơn, đây là thước đo thực chất cho cam kết biến Long Thành thành nhà ga hiện đại chứ không chỉ là một công trường được hoàn thiện vội vàng.
Nhà ga hành khách: 80% hoàn thành có đủ để tự tin mở cửa?
Nhà ga hành khách là trái tim của sân bay Long Thành, và hiện nó vẫn là gói thầu thuộc đường găng tiến độ. Gói 5.10 về xây dựng và lắp đặt thiết bị nhà ga đạt khoảng 80% giá trị hợp đồng; trong đó xây dựng, hoàn thiện đạt 83%, hệ thống điện khoảng 90%, thiết bị nhà ga hơn 70%. Đây là mức hoàn thành ấn tượng nhưng cũng cho thấy phần “nhạy cảm” nhất – thiết bị – vẫn còn nhiều việc phải làm. Công trình nhà ga được thiết kế hình hoa sen cách điệu, gồm 1 tầng trệt và 3 tầng lầu với diện tích sàn hơn 376.000 m² và giá trị hợp đồng tới 35.000 tỷ đồng. Câu hỏi đặt ra là: khối lượng lắp đặt thiết bị còn lại có thể hoàn tất kịp thời mà vẫn bảo đảm kiểm thử nghiêm ngặt, hay sẽ phải chấp nhận cắt giảm một số tính năng không thật sự cấp thiết trong giai đoạn đầu khai thác thương mại?
Chạy thử thiết bị và diễn tập tình huống xấu: Kiểm tra hay chạy đua?
Những ngày gần đây, ngoài việc tăng cường nhân lực và máy móc để đẩy tiến độ, các đơn vị đã bắt đầu chạy thử một số thiết bị tại sân bay Long Thành. Tại khu vực nhà ga hành khách, các hạng mục như quầy làm thủ tục, cầu thang cuốn, hệ thống thiết bị và công nghệ đang được hoàn thiện, kèm theo các hệ thống đã chạy thử như thang cuốn, hệ thống xử lý hành lý, máy soi chiếu và cầu ống lồng. Toàn bộ hệ thống đèn hiệu hàng không và biển báo tại đường cất, hạ cánh số 1 cũng đã được bật kiểm tra, kết quả cho thấy hệ thống hoạt động ổn định, bảo đảm điều kiện vận hành thương mại vào cuối năm. Ở góc độ tích cực, việc diễn tập kịch bản rò rỉ nhiên liệu ngày 29/9 chứng minh các kịch bản xấu đã được đặt lên bàn, thay vì bị né tránh. Nhưng áp lực thời gian khiến mỗi cuộc diễn tập dễ trượt thành “trình diễn” nếu không giữ được kỷ luật kỹ thuật và sự trung thực trong đánh giá rủi ro.
Trải nghiệm hành khách: Công nghệ hiện đại có đi cùng vận hành an toàn?
Điểm khác biệt được kỳ vọng của sân bay Long Thành nằm ở trải nghiệm hành khách. Nhiều giải pháp mới sẽ được áp dụng, như check-in bằng sinh trắc học, tự gửi hành lý và một số thủ tục tự phục vụ. Khu vực làm thủ tục của Hãng hàng không quốc gia tại nhà ga hành khách đã hoàn thành lắp đặt, cùng các quầy gửi hành lý tự phục vụ. Về lý thuyết, đây là bước nhảy từ mô hình sân bay dựa vào quầy truyền thống sang mô hình bán tự động, giúp giảm thời gian xếp hàng và tăng tính chủ động cho hành khách. Tuy nhiên, công nghệ càng phức tạp thì rủi ro vận hành càng cao nếu không được thử nghiệm với tình huống thực tế đa dạng. Điều đáng mừng là các hạng mục còn lại đang tập trung vào hệ thống cơ điện, phòng cháy chữa cháy, công nghệ thông tin và lắp đặt thiết bị, tức là trải nghiệm tiện lợi đang được xây song song với lớp an toàn nền tảng.
Kết luận: Vận hành thử phải là “bài thi thật”, không phải buổi tổng duyệt hình thức
Dự án thành phần 3 với 16 gói thầu xây lắp chính đã thực hiện hơn 80% giá trị hợp đồng, trong đó 4 gói thầu đã hoàn thành. Những ngày cuối tháng 9, công trường nhà ga hành khách chuyển sang nhịp làm việc khẩn trương, công nhân tất bật hoàn thiện từ mái trung tâm, quầy thủ tục, cầu thang cuốn đến hệ thống thiết bị công nghệ để kịp vận hành thử đầu tháng 10. Ở thời điểm này, vận hành thử nghiệm không nên bị coi là bước đệm mang tính hình thức mà phải là “bài thi thật” với kịch bản vận hành đầy đủ, bao gồm cả lỗi và sự cố giả định. Chỉ khi dám chấp nhận để hệ thống bộc lộ điểm yếu trong giai đoạn vận hành thử, sân bay Long Thành mới có thể bước vào khai thác thương mại với tâm thế tự tin, thay vì trông chờ may mắn trong những chuyến bay đầu tiên.
