Nhà máy điện rác Đồng Nai: một dự án tham vọng dừng lại giữa đường
Nhà máy điện rác Đồng Nai tại xã Vĩnh Tân, huyện Vĩnh Cửu, là dự án xử lý rác thải sinh hoạt phát điện theo hình thức đối tác công tư (PPP), được chấp thuận chủ trương từ năm 2022 với tổng vốn gần 2.300 tỷ đồng, quy mô 12ha, công suất thiết kế tới 1.200 tấn rác mỗi ngày và phát điện tối đa 30MW, mang kỳ vọng vừa giải quyết bài toán xử lý chất thải, vừa bổ sung nguồn năng lượng tái tạo cho hệ thống điện quốc gia.
Thế nhưng, sáng 14-8, tại kỳ họp thứ 4 (chuyên đề), HĐND TP Đồng Nai nhiệm kỳ 2026-2031 đã thông qua nghị quyết dừng chủ trương đầu tư dự án này. Điều đáng nói là quyết định dừng được ban hành sau khi dự án đã được phê duyệt chủ trương, cho thấy hệ sinh thái dự án năng lượng tái tạo Việt Nam có vấn đề ngay từ khâu chuẩn bị, chứ không chỉ ở bước thực thi. Với một công trình xử lý chất thải phát điện cấp I, việc đi đến hồi kết bằng một nghị quyết dừng là tín hiệu cảnh báo rõ ràng: năng lượng tái tạo không thể tiếp tục phát triển dựa trên hồ sơ thiếu chất lượng.
| Thông số chính | Giai đoạn 1 | Giai đoạn 2 |
|---|---|---|
| Công suất xử lý rác (tấn/ngày) | 800 | 1.200 |
| Công suất phát điện (MW) | 20 | 30 |
| Quy mô đất (ha) | 12 | 12 |
Từ Le Delta Ecotech đến quyết định dừng: vấn đề nằm ở đâu?
Dự án nhà máy điện rác Đồng Nai do liên danh Công ty CP Le Delta và Công ty CP Thương mại Đầu tư Công nghệ Ecotech Việt Nam (Le Delta Ecotech) đề xuất. Đây là những cái tên không xa lạ trong giới xử lý chất thải phát điện và năng lượng tái tạo: Le Delta từng được biết đến với nhà máy rác – điện Hải Phòng công suất xử lý 1.000 tấn chất thải rắn/ngày, còn hệ sinh thái của ông Ngô Văn Hùng – người đại diện pháp luật Le Delta – mở rộng sang ba dự án điện mặt trời áp mái tại Đắk Lắk với quy mô hơn 1.100 kWp mỗi dự án. Trên giấy tờ, nhà đầu tư có kinh nghiệm và năng lực vốn không nhỏ.
Tuy vậy, quá trình thực hiện ở Đồng Nai lại bộc lộ lỗ hổng nghiêm trọng. Ban Kinh tế – Ngân sách HĐND TP Đồng Nai nhận định: dù đã được gia hạn nhiều lần, liên danh nhà đầu tư vẫn không hoàn thành hồ sơ Báo cáo nghiên cứu khả thi; chất lượng hồ sơ chưa bảo đảm, không đáp ứng quy định pháp luật hiện hành. Khi một dự án gần 2.300 tỷ đồng phụ thuộc vào một bộ hồ sơ không đạt chuẩn, câu hỏi đặt ra không chỉ dành cho Le Delta Ecotech, mà còn cho cơ chế lựa chọn, giám sát nhà đầu tư các dự án năng lượng tái tạo Việt Nam: chúng ta đang đánh giá năng lực trên hồ sơ hay trên năng lực thực sự?
Quyết định dừng dự án: lựa chọn khó nhưng cần thiết
Câu chuyện ở Vĩnh Tân không phải là một cú "quay xe" cảm tính. Trước khi HĐND TP Đồng Nai ra nghị quyết dừng chủ trương đầu tư, UBND tỉnh (nay là TP Đồng Nai) đã có văn bản chỉ đạo dừng thực hiện dự án ngày 19-12-2025 và ngày 27-7-2026, cùng với thông báo chính thức gửi nhà đầu tư từ Sở Tài chính ngày 7-1-2026. Chuỗi văn bản này cho thấy chính quyền đã cho dự án nhiều cơ hội hoàn thiện, nhưng cuối cùng buộc phải chọn phương án chấm dứt thay vì tiếp tục kéo dài một hồ sơ không đạt chuẩn. Đó là quyết định khó về mặt chính trị, nhưng lại là lựa chọn hợp lý nếu nhìn từ góc độ quản trị rủi ro công.
Một điểm tích cực là HĐND TP Đồng Nai không dừng lại ở việc "cắt" dự án rồi để đó. UBND TP được giao hoàn tất thủ tục dừng, xử lý đúng quy định các nghĩa vụ tài chính, đồng thời rà soát hồ sơ, quy hoạch để có thể kế thừa cho các dự án xử lý rác thải mới, tránh lãng phí. HĐND TP cũng yêu cầu sớm nghiên cứu phương án đầu tư mới, báo cáo để xem xét. Nói cách khác, quyết định dừng không đồng nghĩa với bỏ cuộc trong cuộc chơi xử lý chất thải phát điện, mà là bước lùi chiến thuật nhằm bảo toàn tài nguyên đất đai, quy hoạch và uy tín quản lý nhà nước.
Cảnh báo cho các dự án năng lượng tái tạo Việt Nam
Nhìn từ nhà máy điện rác Đồng Nai, thông điệp gửi đến các dự án năng lượng tái tạo Việt Nam là rất rõ: không còn vùng an toàn cho những bộ hồ sơ nghiên cứu khả thi làm cho có. Một dự án xử lý chất thải phát điện cấp I với quy mô 12ha, công suất phát điện 20–30MW, nếu được triển khai bài bản, có thể trở thành mô hình tham chiếu quan trọng cho chiến lược kết hợp xử lý rác và phát điện tại các đô thị đang chịu áp lực ô nhiễm. Nhưng khi giai đoạn tiền khả thi, khả thi bị xem nhẹ, thì tham vọng biến rác thành điện nhanh chóng biến thành rác giấy và lãng phí thời gian của cả hệ thống.
Điểm đáng suy ngẫm là Le Delta không thiếu trải nghiệm trong điện rác và năng lượng tái tạo với các dự án rác – điện Hải Phòng và điện mặt trời áp mái tại Đắk Lắk. Điều này cho thấy bài toán không chỉ nằm ở "thiếu kinh nghiệm" mà còn ở cách doanh nghiệp phân bổ nguồn lực, ưu tiên và tuân thủ pháp luật tại từng địa phương. Các nhà đầu tư năng lượng tái tạo khác, đặc biệt là những đơn vị đang chạy theo làn sóng xử lý chất thải phát điện, cần nhìn Đồng Nai như một tấm gương: năng lực dự án được thể hiện trước hết bằng chất lượng hồ sơ và tiến độ thực hiện, chứ không phải bằng danh sách dự án từng làm.
Kết luận: năng lượng tái tạo cần kỷ luật, không chỉ cần tầm nhìn
Nhà máy điện rác Đồng Nai bị dừng là một thất bại cụ thể, nhưng nếu nhìn rộng hơn, đây là cơ hội để siết lại kỷ luật phát triển các dự án năng lượng tái tạo Việt Nam. Khi các địa phương ngày càng quan tâm tới mô hình xử lý chất thải phát điện, khi những liên danh như Le Delta Ecotech tiếp tục hiện diện ở nhiều nơi, thì yêu cầu về hồ sơ nghiên cứu khả thi chuẩn mực, quy trình PPP minh bạch và cơ chế giám sát thực chất phải trở thành điều kiện tiên quyết, không thể thỏa hiệp.
Việc TP Đồng Nai yêu cầu kế thừa quy hoạch, nghiên cứu phương án đầu tư mới cho xử lý rác thải cho thấy bài toán môi trường và năng lượng vẫn còn đó, không thể trì hoãn. Trên nền tảng bài học Vĩnh Tân, nếu các cơ quan nhà nước kiên định với tiêu chuẩn hồ sơ và nếu nhà đầu tư coi chất lượng chuẩn bị dự án là khoản "đầu tư bắt buộc" chứ không phải chi phí có thể cắt giảm, thì thất bại này có thể trở thành điểm khởi đầu cho một thế hệ dự án năng lượng tái tạo nghiêm túc và đáng tin cậy hơn.
