Danh hiệu 5 sao là kết quả của đổi mới có gốc rễ
Miến dong làng So là sản phẩm làm từ củ dong riềng, được người dân xã Hưng Đạo gìn giữ qua nhiều thế hệ và gắn với bản sắc văn hóa quanh đình So. Việc sản phẩm của cơ sở Dương Kiên đạt chứng nhận OCOP 5 sao cho thấy nghề truyền thống có thể nâng chuẩn mà không đánh mất căn cốt. Đây không phải thành quả của máy móc riêng lẻ, mà của sự kết hợp giữa bí quyết làm nghề và đầu tư sản xuất có kiểm soát. Gia đình ông Dương Đình Khôi đã nối nghiệp qua bốn thế hệ, đồng thời đào tạo lớp kế cận. Cách tiếp nối ấy đáng chú ý vì giá trị của làng nghề miến dong không chỉ nằm ở sợi miến thành phẩm, mà còn ở kinh nghiệm lựa chọn nguyên liệu và xử lý từng công đoạn.
Giữ hương vị, chuẩn hóa quy trình
Cơ sở Dương Kiên kiểm soát củ dong riềng đầu vào, cẩn trọng từ xay bột, tráng bánh đến phơi và sấy để giữ sợi miến trong, dai giòn, có vị ngọt thanh. Đơn vị cam kết không dùng phụ gia, phẩm màu hay hóa chất tẩy trắng. Nhưng giữ nghề không đồng nghĩa với giữ nguyên cách làm thủ công: cơ sở đã đầu tư dây chuyền khép kín và hệ thống sấy dùng năng lượng sạch. Công nghệ giúp giảm sức lao động, hạn chế ảnh hưởng của thời tiết, hỗ trợ bảo đảm an toàn thực phẩm và tạo độ đồng đều giữa các mẻ. Đó là nền tảng thực tế để miến dong OCOP có thể đáp ứng kỳ vọng của người mua về chất lượng ổn định, thay vì chỉ dựa vào danh tiếng truyền thống.
Sự kết hợp giữa kinh nghiệm truyền đời và máy móc hiện đại đã giúp sản phẩm Dương Kiên đạt OCOP 5 sao, đồng thời tạo việc làm ổn định cho khoảng 35–40 lao động địa phương. Danh hiệu vì thế có ý nghĩa vượt ra ngoài khâu quảng bá: nó ghi nhận một mô hình vừa bảo tồn kỹ năng, vừa tổ chức sản xuất theo chuẩn mực cao hơn.
Xuất khẩu mở cơ hội, cũng nâng mức đòi hỏi
Miến dong làng So đã có mặt tại siêu thị và cửa hàng đặc sản trong nước, đồng thời xuất khẩu sang Hàn Quốc, Nhật Bản và Đài Loan (Trung Quốc). Đây là bước tiến đáng kể, nhưng không nên xem thị trường quốc tế chỉ như một cánh cửa bán hàng mới. Người mua ở các thị trường khó tính đòi hỏi bao bì phù hợp, nguồn cung đều đặn và khả năng truy xuất nguồn gốc rõ ràng. Nhãn hiệu, mã số, mã vạch truy xuất và việc công bố chất lượng trên toàn quốc là những phần việc cần thiết để củng cố niềm tin. Muốn phát triển miến dong xuất khẩu bền vững, các cơ sở phải duy trì kỷ luật sản xuất và minh bạch thông tin, chứ không thể dựa vào một chứng nhận hay đợt xuất hàng ban đầu.
Bước tiếp theo là xây nền cho cả làng nghề
Xã Hưng Đạo đang xây dựng kế hoạch lập trung tâm giới thiệu, quảng bá và bán sản phẩm làng nghề, sản phẩm OCOP, với quy mô dự kiến 400–500 m². Nếu được triển khai, nơi này có thể kết nối trực tiếp cơ sở sản xuất với doanh nghiệp phân phối, du khách và người tiêu dùng. Tuy vậy, một trung tâm trưng bày sẽ không giải quyết thay những nút thắt phía sau sản phẩm: nguồn củ dong riềng cần ổn định, mặt bằng sản xuất tập trung cần được mở rộng, năng lực quản trị phải nâng lên và người trẻ cần được thu hút để kế nghiệp. Thành công của miến dong OCOP 5 sao là tín hiệu tích cực, nhưng tương lai của thương hiệu phụ thuộc vào việc cả chuỗi sản xuất cùng giữ chuẩn.
Miến dong làng So có thể mở rộng thị trường mà vẫn giữ bản sắc nếu bí quyết gia truyền được truyền tiếp, còn dây chuyền hiện đại giúp bảo đảm an toàn và chất lượng đồng đều. OCOP 5 sao là một cột mốc, không phải đích đến: để đi xa hơn, làng nghề cần nguyên liệu ổn định, truy xuất minh bạch và liên kết bền chặt giữa người làm nghề, chính quyền và hệ thống phân phối.
