Đổi mới quy trình để nghề cũ theo kịp thị trường
Làng nghề truyền thống là cộng đồng sản xuất nơi kỹ năng thủ công, tri thức nghề và bản sắc văn hóa được truyền qua nhiều thế hệ, đồng thời tạo việc làm và thu nhập tại địa phương. Ở Phú Xuyên, đổi mới sản xuất đang trở thành điều kiện để những giá trị ấy tiếp tục có chỗ đứng trong nền kinh tế hiện đại. Các cơ sở làm đồ gỗ mỹ nghệ, đan lưới, gói bánh chưng cải tiến mẫu mã, chú trọng chất lượng và kết hợp tay nghề lâu đời với cách làm mới. Riêng làng mộc cao cấp Vạn Điểm có khoảng 400 hộ sản xuất, kinh doanh đồ gỗ thủ công mỹ nghệ. Những ngày gần đây, Lễ hội vinh danh làng nghề và Tuần lễ quảng bá nông sản, đặc sản vùng miền Hà Nội năm 2026 tại xã Phú Xuyên tạo thêm cơ hội giới thiệu sản phẩm. Các phiên livestream tại lễ hội cho thấy quảng bá số không còn là phần việc bên lề.
Khăn xếp Giáp Nhất: giữ tay nghề, nâng chuẩn sản phẩm
Ở thôn Giáp Nhất, xã Nam Trực, nghề làm khăn xếp được gìn giữ qua nhiều thế hệ, nhưng sự cạnh tranh từ hàng công nghiệp và nhu cầu tiêu dùng thay đổi khiến việc giữ nghề không thể chỉ dựa vào hoài niệm. Khoảng 90% quy trình tại một cơ sở vẫn làm thủ công; riêng khâu quấn khăn đòi hỏi người thợ giữ nếp đều, chắc và đúng dáng. Sau khi tạo hình, khăn được sấy khoảng 5 giờ để keo khô và cố định nếp. Sản phẩm thông dụng có giá khoảng 40.000–70.000 đồng một chiếc. Nghề có thể làm ngay tại nhà, phù hợp với điều kiện sinh hoạt của nhiều hộ. Khăn xếp Giáp Nhất đã đạt OCOP 3 sao, một dấu mốc đáng ghi nhận nhưng chưa phải đích đến. Muốn sản phẩm đi xa, nâng chất lượng và tìm đúng khách hàng phải song hành.
HTX kết nối người làm nghề với thị trường
Tay nghề giỏi không tự tạo ra đầu ra ổn định. Mô hình HTX có thể gom nguồn lực, tổ chức thu mua và giúp các hộ tiếp cận đối tác thay vì để từng gia đình tự xoay xở nguyên liệu, quảng bá lẫn tiêu thụ. Tại làng Chuông, HTX Mây tre nón lá Thu Hương kết nối sản xuất với doanh nghiệp, đơn vị thương mại và lữ hành; người trẻ phụ trách bán hàng trực tuyến, quảng bá số và giao tiếp với khách quốc tế, còn phụ nữ trung niên, người cao tuổi tham gia những công đoạn phù hợp sức khỏe. Ở Bát Tràng, các HTX gốm sứ tạo việc làm ổn định cho khoảng 200 lao động, thu nhập bình quân 10–15 triệu đồng mỗi người mỗi tháng. Đây là cách biến di sản thành sinh kế bền vững, thay vì đặt gánh nặng bảo tồn lên riêng nghệ nhân.
Bảo tồn kỹ thuật, hiện đại hóa cách bán
Công nghệ nên hỗ trợ nghề thủ công chứ không xóa bỏ điều làm nên giá trị của nó. Với gốm sứ Việt Nam, HTX Sản xuất Kinh doanh Gốm Tân Thịnh phát triển sản phẩm OCOP 5 sao, giữ kỹ thuật men truyền thống, nghiên cứu men nghệ thuật mới và đưa câu chuyện văn hóa vào thiết kế. Cách làm ấy gợi một hướng cân bằng: giữ công đoạn cốt lõi trong tay người thợ, đồng thời dùng công nghệ thông tin, sàn thương mại điện tử, mạng xã hội và bán hàng trực tuyến để mở rộng thị trường. Giai đoạn 2026–2030, xã Nam Trực định hướng rà soát, củng cố sản phẩm có tiềm năng và tăng cường các kênh bán hàng số. Danh hiệu OCOP có thể nâng độ nhận diện, nhưng muốn vươn xa, mỗi làng nghề còn cần chất lượng ổn định, câu chuyện sản phẩm rõ ràng và đầu ra được tổ chức bài bản.
