Từ GDPT 2018 đến lộ trình điều chỉnh: bước ngoặt bắt buộc
Chương trình giáo dục phổ thông 2018 là khung định hướng toàn bộ hoạt động dạy và học từ lớp 1 đến lớp 12, nay được Bộ Giáo dục rà soát toàn diện cùng sách giáo khoa sau nhiều năm triển khai để điều chỉnh theo hướng giảm tải hàn lâm, tăng thực hành, trải nghiệm và giáo dục toàn diện, không làm gián đoạn việc học hiện tại. Điểm đáng nói là đợt rà soát này không phải chỉnh sửa kỹ thuật, mà là một bước ngoặt tư duy. Trả lời tại phiên giải trình sáng 20/9, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn cho biết Bộ đang khẩn trương rà soát toàn diện chương trình, sách giáo khoa, cắt giảm thời lượng các môn học không còn phù hợp. Điều đó cho thấy hệ thống đang thừa nhận những bất cập của GDPT 2018 sau nhiều năm áp dụng với các môn tích hợp, lựa chọn môn học và hoạt động trải nghiệm. Nếu đợt điều chỉnh này không đi đến tận gốc cách thiết kế chương trình, học sinh sẽ tiếp tục gánh một chương trình nặng nề nhưng hiệu quả thấp.
Giảm tải hàn lâm để học sinh học ít mà hiểu sâu hơn
Thông điệp rõ nhất từ kế hoạch mới là giảm tính hàn lâm trong chương trình giáo dục phổ thông 2018 để nhường chỗ cho giáo dục thực hành trải nghiệm. Bộ Giáo dục khẳng định hướng điều chỉnh chương trình và điều chỉnh sách giáo khoa là giảm hàn lâm, tăng thực hành, trải nghiệm; đồng thời tăng cường giáo dục toàn diện, đạo đức, kỹ năng, lối sống và trách nhiệm xã hội. Nói cách khác, trọng tâm không còn là nhồi nhét kiến thức mà là phát triển năng lực người học trong bối cảnh mới. Việc Bộ nhấn mạnh sẽ xem xét giảm thời lượng đối với những môn học không còn phù hợp hoặc thiếu tính thiết thực là một tuyên bố mạnh: không phải mọi nội dung đang dạy đều xứng đáng tồn tại. Tuy nhiên, để giảm tải hàn lâm thực chất, không thể chỉ cắt bớt số tiết mà phải viết lại mục tiêu, cấu trúc bài học, cách kiểm tra đánh giá; nếu không, giáo viên vẫn buộc phải “chạy chương trình”, học sinh vẫn phải học thuộc lòng một khối kiến thức xa lạ với đời sống.
Rà soát đồng bộ, có lộ trình: thay đổi nhưng không gây sốc
Đáng chú ý, Bộ không chọn cách “đập đi làm lại” mà xây dựng lộ trình GDPT mới dựa trên rà soát tổng thể, có kế hoạch và hội đồng chuyên môn. Bộ cho biết việc rà soát, điều chỉnh được thực hiện tổng thể, có lộ trình, bảo đảm chất lượng giáo dục, không làm gián đoạn hoặc gây xáo trộn không cần thiết đối với hoạt động dạy và học. Đây là cam kết quan trọng, bởi bất kỳ thay đổi vội vàng nào cũng sẽ đẩy giáo viên và học sinh vào tình trạng thử nghiệm liên tục. Trọng tâm trong năm học tới được xác định là rà soát sự đồng bộ giữa chương trình và sách giáo khoa, hướng tới phát triển năng lực toàn diện của người học. Cùng với đó, Bộ nói rõ việc xây dựng, chỉnh sửa chương trình và SGK sẽ dựa trên đội ngũ chuyên gia giỏi, thông qua các hội đồng chuyên môn thẩm định kỹ lưỡng. Người học có quyền kỳ vọng rằng lần này, mọi điều chỉnh sẽ được kiểm chứng bằng minh chứng từ thực tế lớp học, thay vì quyết định chỉ nằm trên bàn giấy.
Năm học 2026-2027: cao điểm sửa chương trình và sách giáo khoa
Quyết định nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm năm học 2026-2027 đã đặt rõ mục tiêu “sửa đổi đồng bộ chương trình giáo dục, sách giáo khoa đáp ứng các yêu cầu mới”. Điều này đồng nghĩa giai đoạn cao điểm điều chỉnh sẽ diễn ra từ lớp 1 đến lớp 12, không chỉ ở vài môn đơn lẻ. Bộ trường Hoàng Minh Sơn cho biết, dù khối lượng công việc rất lớn, Bộ đang chủ động lập kế hoạch cụ thể để triển khai khẩn trương. Tuy nhiên, lộ trình này sẽ không thành công nếu bỏ qua một mắt xích rất đời thường: cung ứng sách giáo khoa. Năm nay, công tác dự báo số lượng SGK chưa chính xác cho từng địa phương, từng môn học, khiến xuất hiện thiếu cục bộ. Dù đến 17h ngày 19/9, 99,75% học sinh đã có sách giáo khoa và còn thiếu 900.000 cuốn chưa đến tay học sinh, con số ấy đủ cảnh báo rằng muốn sửa chương trình suôn sẻ, hệ thống dự báo và phân phối sách phải được cải tổ cùng lúc, để thay đổi không dừng lại ở văn bản.
Kết luận: cơ hội “tái thiết” giáo dục phổ thông nếu biết lắng nghe thực tiễn
Bộ Giáo dục khẳng định quan điểm lắng nghe, cầu thị, nhưng phải khoa học, thận trọng và có trách nhiệm; mọi nội dung điều chỉnh đều được đánh giá trên cơ sở khoa học, chuyên môn và yêu cầu của chương trình giáo dục phổ thông. Về nguyên tắc, đây là cách tiếp cận đúng. Song điều xã hội chờ đợi không chỉ là những bộ sách được biên tập lại, mà là một chương trình giáo dục phổ thông 2018 được sửa theo kinh nghiệm thực dạy: từ lớp học đông, từ áp lực thi cử, từ sự quá tải của môn tích hợp và lựa chọn môn học. Việc rà soát đồng bộ, toàn diện và sâu rộng chỉ có ý nghĩa nếu tiếng nói của giáo viên, phụ huynh và học sinh trở thành dữ liệu thật cho hội đồng chuyên môn. Nếu làm được, lộ trình GDPT mới sẽ không chỉ là một cuộc chỉnh sửa văn bản, mà là bước tái thiết để học sinh Việt Nam học ít hơn, hiểu nhiều hơn và sống tốt hơn.
