Không làm lại từ đầu: Chiến lược kế thừa cho sách giáo khoa 2028-2029
Sách giáo khoa 2028-2029 là bộ sách được hoàn thiện trên nền chương trình GDPT mới đã được rà soát, cập nhật và bổ sung, nhằm giảm tải nội dung học nhưng vẫn đảm bảo học sinh có kiến thức, kỹ năng, phẩm chất và năng lực cần thiết, đồng thời giữ ổn định cho nhà trường, giáo viên và phụ huynh trong quá trình dạy và học. Thông điệp quan trọng ở đây là: hệ thống hiện tại không bị phá đi xây lại, mà được chỉnh sửa có chủ đích. Bộ GDĐT khẳng định đây không phải là việc xây dựng lại Chương trình và sách giáo khoa từ đầu, mà là quá trình kế thừa, rà soát, cập nhật, bổ sung và điều chỉnh những nội dung đang thực hiện. Cách tiếp cận này hợp lý vì giáo dục phổ thông cần đổi mới nhưng cũng cần độ ổn định để người học không liên tục bị “thử nghiệm” trong mỗi chu kỳ cải cách.
Chương trình 2018: Nền tảng bắt buộc cho mọi điều chỉnh
Điểm then chốt của lần cập nhật chương trình giáo dục này là: không viết lại chương trình mới, mà rà soát chương trình GDPT 2018 để điều chỉnh ở những chỗ bất cập. Bộ GDĐT đang hoàn thiện việc rà soát, cập nhật, bổ sung, điều chỉnh Chương trình giáo dục phổ thông 2018 để trình cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định. Theo quan điểm quản lý, đây là quyết định hợp lý: chương trình 2018 đã được triển khai, có dữ liệu thực tế, có phản hồi của giáo viên, học sinh, nên việc “cập nhật chương trình giáo dục” trên nền này giúp hạn chế sai lầm lặp lại. Một câu đáng chú ý là: "Chương trình được yêu cầu chú trọng giáo dục đạo đức, nhân cách, lòng yêu nước, ý thức trách nhiệm và khát vọng cống hiến". Điều này cho thấy mục tiêu không chỉ là kỹ năng và thi cử, mà là định hình con người học sinh trong bối cảnh xã hội hiện nay.
Giảm tải nội dung học: Ít trùng lặp, bớt quá chuyên sâu
Điều mà giáo viên, phụ huynh và học sinh quan tâm nhất là áp lực học và thi có thực sự giảm không. Theo yêu cầu của Thủ tướng, Chương trình giáo dục phổ thông phải được hoàn thiện theo hướng giảm tải, lấy giáo dục phổ thông làm nền tảng. Bộ GDĐT nêu rõ sách giáo khoa sẽ được rà soát, giảm nội dung trùng lặp và quá chuyên sâu, tránh đưa quá nhiều kiến thức chuyên ngành không cần thiết cho bậc phổ thông vào phần bắt buộc, qua đó góp phần giảm áp lực dạy học, thi cử và tuyển sinh. Đây không chỉ là điều chỉnh kỹ thuật mà là thay đổi triết lý: học sinh phổ thông cần nền tảng vững, không cần "đại học thu nhỏ" ngay từ cấp 2, cấp 3. Tuy vậy, câu hỏi còn bỏ ngỏ là việc kiểm tra, đánh giá có đồng bộ với giảm tải hay không; nếu đề thi vẫn nặng nề, sách mỏng đi cũng chưa chắc đã giảm áp lực.
Bổ sung lịch sử, văn hóa và tính thực tiễn: Nội dung gần đời sống hơn
Một điểm đáng chú ý trong lần điều chỉnh này là trọng tâm về lịch sử, văn hóa và truyền thống dân tộc. Thủ tướng yêu cầu rà soát, bổ sung các nội dung về nhân vật lịch sử, tiền bối cách mạng, giá trị lịch sử, văn hóa và truyền thống dân tộc vào chương trình, từ đó hoàn thiện sách giáo khoa theo hướng thiết thực, hiệu quả, phù hợp với tình hình và yêu cầu thực tiễn. Điều này phản ánh lo ngại xã hội rằng học sinh ngày càng xa rời lịch sử và bản sắc dân tộc. Nếu được làm tốt, phần bổ sung này có thể khiến sách bớt khô cứng, gần với đời sống, địa phương và câu chuyện thật hơn. Tuy nhiên, vấn đề không chỉ là thêm nội dung, mà là viết và thiết kế hoạt động học như thế nào để học sinh thấy lịch sử có liên quan đến mình, chứ không phải thêm một mớ dữ kiện phải học thuộc.
Lộ trình áp dụng và thông điệp ổn định cho nhà trường
Về mặt triển khai, sách giáo khoa 2028-2029 sẽ được hoàn thiện trên cơ sở bộ sách đã được quyết định sử dụng thống nhất trên toàn quốc, theo lộ trình để sử dụng từ năm học 2028-2029. Bộ GDĐT nhấn mạnh mục tiêu bảo đảm tính kế thừa, ổn định, không gây xáo trộn lớn trong dạy và học, đồng thời kịp thời cập nhật những yêu cầu, định hướng mới của chương trình vào sách giáo khoa. Nói cách khác, các trường không bị buộc phải làm quen với "một hệ" SGK hoàn toàn mới trong thời gian ngắn, mà là sự điều chỉnh dần trên nền cũ. Quan điểm cá nhân: đây là cách làm an toàn nhưng cần minh bạch: giáo viên và phụ huynh cần được sớm biết cụ thể nội dung nào được giảm, nội dung nào được bổ sung, để chuẩn bị thích nghi, thay vì chỉ nhận những khẩu hiệu "giảm tải" chung chung.
