Kết nối là điều kiện để biến tiềm năng thành lợi ích
Hợp tác Mekong–Lan Thương là cơ chế phối hợp giữa các nước ven sông Mekong và Trung Quốc nhằm thúc đẩy phát triển, an ninh và giao lưu trong khu vực. Tại hội nghị ngoại trưởng Mekong lần thứ 11 ở Bắc Kinh ngày 4/11, Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung dẫn đầu đoàn Việt Nam tham dự và phát biểu, đề xuất tăng cường kết nối khu vực cùng phối hợp sâu hơn giữa cơ chế này với các diễn đàn Mekong khác. Đây là hướng đi đúng: trong một khu vực có nhiều lợi thế bổ trợ, liên kết yếu sẽ khiến cơ hội từ thương mại, công nghệ và chuỗi cung ứng khó chuyển thành kết quả cụ thể. Việt Nam cũng nhấn mạnh mục tiêu xây dựng một Mekong–Lan Thương tự cường, đổi mới, đồng thời đặt con người ở trung tâm. Nói cách khác, kết nối chỉ có ý nghĩa khi giúp các nước cùng phát triển và người dân nhận được lợi ích thiết thực.
Thành quả hiện có cần được chuyển thành động lực mới
Các bộ trưởng ghi nhận tiến triển của hợp tác Mekong Lan Thương kể từ kỳ họp lần thứ 10 vào tháng 8/2025, nhất là việc thực hiện Kế hoạch hành động MLC giai đoạn 2023–2027. Thương mại tăng trưởng và các dự án sử dụng Quỹ đặc biệt MLC đã được triển khai; hợp tác còn mở rộng sang chia sẻ thông tin thủy văn, ứng phó lũ lụt, hạn hán, bảo vệ môi trường, thực thi pháp luật, văn hóa, giáo dục và giao lưu nhân dân. Tuy vậy, danh mục lĩnh vực hợp tác tự nó chưa bảo đảm kết quả lâu dài. Thách thức là làm cho các dự án liên kết với nhau, có tác động lan tỏa và đáp ứng nhu cầu thực tế. Tuyên bố của Việt Nam về việc chuyển tiềm năng và thành quả thành động lực phát triển thực chất vì thế không chỉ là định hướng ngoại giao, mà còn là thước đo cần thiết cho giai đoạn tiếp theo.
Thách thức chung đòi hỏi phối hợp thực chất
Thách thức khu vực Mekong không dừng ở một lĩnh vực hay một đường biên giới. Lũ lụt, hạn hán, suy thoái môi trường, tội phạm xuyên quốc gia và các rủi ro an ninh phi truyền thống đều cần trao đổi thông tin, phối hợp hành động và năng lực ứng phó giữa nhiều nước. Tại hội nghị, các bộ trưởng ghi nhận hợp tác đã có tiến triển trong thủy văn, phòng chống thiên tai và thực thi pháp luật, đồng thời nhất trí tiếp tục ưu tiên an ninh, phát triển kinh tế và nâng cao đời sống người dân. Trong bối cảnh khoa học công nghệ, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và việc tái cấu trúc chuỗi cung ứng đang mở ra cơ hội mới, kết nối Mekong Lan Thương cần vượt ra ngoài hạ tầng vật chất: cần cả cơ chế phối hợp để nhận diện rủi ro và xử lý vấn đề xuyên biên giới. Thiếu phối hợp, các cơ hội mới khó bù đắp được những tổn thất chung.
Ưu tiên tiếp theo: liên kết khu vực và lợi ích người dân
Đề xuất của Việt Nam hướng tới tăng phối hợp giữa MLC với các cơ chế khu vực và hợp tác Mekong khác, đồng thời củng cố năng lực ứng phó các thách thức an ninh phi truyền thống. Hướng đi này cần được cụ thể hóa bằng các chương trình có mục tiêu rõ ràng, chia sẻ thông tin kịp thời và đánh giá kết quả bằng lợi ích mà cộng đồng nhận được. Những nội dung như phòng chống lũ hạn, bảo vệ môi trường, giao lưu giáo dục và thương mại có thể tác động trực tiếp đến sinh kế và cơ hội của người dân. Hội nghị cũng cho thấy các nước đã thống nhất về một số ưu tiên hợp tác trong thời gian tới, nhưng hiệu quả sẽ phụ thuộc vào mức độ thực hiện và khả năng phối hợp giữa các thành viên. Kết luận, tăng kết nối không phải mục tiêu hình thức: đó là cách để hợp tác Mekong–Lan Thương ứng phó thách thức chung và biến cam kết thành cải thiện cụ thể trong đời sống.
