Mục tiêu 1 triệu căn nhà ở xã hội: bước ngoặt cho chính sách an cư
Mục tiêu xây dựng ít nhất 1 triệu căn nhà ở xã hội Việt Nam cho người thu nhập thấp và công nhân khu công nghiệp là chương trình đầu tư nhà ở có quy mô lớn, gắn với chỉ tiêu phát triển nhà ở và cải cách thủ tục, nhằm bổ sung nguồn cung nhà ở xã hội để bán và nhà ở cho thuê, đồng thời định hình lại thị trường nhà giá hợp lý trên cả nước đến năm 2030. Điểm then chốt của đợt tăng tốc này là Chính phủ không chỉ nói về "nhà cho người nghèo" mà đang muốn thiết lập một trụ cột an sinh mới: người lao động được an cư bằng mô hình thuê dài hạn với giá hợp lý, thay vì bị đẩy vào các khu trọ tự phát. Nghị quyết 303/NQ-CP do Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc ký ngày 30/9/2026 đã chính thức giao chỉ tiêu phát triển nhà ở xã hội, nhà ở cho thuê cho các địa phương giai đoạn 2026-2030.
Cơ cấu chỉ tiêu: vì sao phải dịch chuyển sang nhà ở cho thuê?
Tham vọng 1 triệu căn không phải khẩu hiệu chung chung mà đi kèm bộ số liệu rõ ràng: tổng chỉ tiêu phát triển nhà ở xã hội, nhà ở cho thuê giai đoạn 2026-2030 là 899.857 căn; trong đó 708.834 căn nhà ở xã hội để bán, cho thuê mua và 191.023 căn nhà ở cho thuê được giao cho các địa phương. Cùng với phần khối lượng đã, đang triển khai trong giai đoạn 2021-2025, đây là nền tảng để đạt mốc 1 triệu căn vào năm 2030. Điều đáng chú ý là bối cảnh: công tác phát triển nhà ở xã hội có tiến triển, nhưng nguồn cung vẫn thiếu và cơ cấu sản phẩm còn thiên về sở hữu, trong khi nhu cầu nhà ở cho thuê với giá hợp lý của người lao động rất lớn. Chính sách mới vì vậy mang tính điều chỉnh cấu trúc thị trường, thúc đẩy nhà ở cho thuê 2026-2030 để thị trường không tiếp tục thiên lệch về mua đứt bán đoạn, vốn khó tiếp cận với nhóm thu nhập thấp.
Luồng xanh cho dự án nhà ở xã hội: cơ hội hay phép thử?
Nếu chỉ giao chỉ tiêu mà không thay đổi cách phê duyệt, mục tiêu 1 triệu căn sẽ khó thành hiện thực. Điểm đột phá đáng kỳ vọng là yêu cầu đưa các dự án nhà ở xã hội, nhà ở cho thuê vào nhóm "luồng xanh", "luồng ưu tiên" ở cấp tỉnh. Theo Nghị quyết, UBND tỉnh phải cải cách thủ tục hành chính, thực hiện song song các quy trình về đầu tư, đất đai, quy hoạch, xây dựng, môi trường, rút ngắn tối đa thời gian thẩm định, phê duyệt dự án, giao đất, cấp phép xây dựng và các thủ tục liên quan. Nói cách khác, nhà ở xã hội được ưu tiên đi trên làn đường riêng, nhanh hơn các dự án thông thường. Đây là bước đi đúng hướng, vì thời gian là chi phí vô hình khiến nhiều nhà đầu tư e dè với dự án lợi nhuận thấp. Tuy vậy, luồng xanh chỉ thực sự có ý nghĩa nếu đi cùng giám sát cộng đồng, tránh biến ưu tiên thủ tục thành kẽ hở cho dự án chất lượng thấp hoặc sai quy hoạch.
Phân bổ chỉ tiêu và vai trò địa phương: không chỉ là con số
Chỉ tiêu phát triển nhà ở không dừng ở mức tổng thể mà được chia về từng địa phương, cho thấy trọng tâm nằm ở nơi tập trung dân cư đô thị và công nghiệp. Hà Nội được giao 84.000 căn, TP Hồ Chí Minh 181.257 căn, Hải Phòng 32.850 căn, Huế 10.600 căn, Đà Nẵng 26.279 căn, Cần Thơ 13.250 căn, Đồng Nai 60.054 căn trong giai đoạn 2026-2030. Đây là những vùng có lực lượng công nhân, người nhập cư lớn và áp lực nhà ở cao. Chính phủ yêu cầu các địa phương căn cứ chỉ tiêu phát triển nhà ở xã hội, nhà ở cho thuê được giao để hoàn thành hoặc vượt chỉ tiêu, góp phần đạt mục tiêu chung của cả nước. Ở tầm quản trị, Nghị quyết phân vai rõ: Bộ Xây dựng theo dõi, hướng dẫn, đôn đốc, tổng hợp kết quả và báo cáo Thủ tướng Chính phủ định kỳ. Sự phân công này cho thấy mục tiêu nhà ở xã hội Việt Nam đang được xử lý như một chương trình quốc gia, không chỉ là vài dự án lẻ tẻ.
Từ tham vọng đến hiện thực: cần thêm gì ngoài chính sách?
Nghị quyết mới không xuất hiện trên khoảng trống chính sách, mà nhằm đẩy mạnh triển khai Đề án "Đầu tư xây dựng ít nhất 01 triệu căn hộ nhà ở xã hội cho đối tượng thu nhập thấp, công nhân khu công nghiệp giai đoạn 2021-2030" đã được ban hành trước đó. Thể chế, chính sách về nhà ở xã hội đang dần hoàn thiện, giúp tháo gỡ nhiều khó khăn, đơn giản hóa thủ tục và bảo đảm tiến độ Đề án. Câu hỏi còn lại là năng lực triển khai thực tế: địa phương có bố trí đủ quỹ đất ở vị trí thuận lợi, hạ tầng tốt? Nhà đầu tư tư nhân có coi nhà ở cho thuê 2026-2030 là một phân khúc đủ hấp dẫn, khi lợi nhuận không cao nhưng yêu cầu chất lượng và quản lý dài hạn? Nếu các "luồng xanh dự án nhà ở" chỉ được ghi trên giấy, chỉ tiêu phát triển nhà ở sẽ khó đạt như kỳ vọng. Muốn biến tham vọng thành hiện thực, Việt Nam cần đi tới cùng trong cải cách thủ tục, giám sát chất lượng và khuyến khích nhà đầu tư gắn lợi ích doanh nghiệp với lợi ích an sinh.
