Mục tiêu 1,01 triệu tỉ đồng: bản chất của cuộc chạy đua ngân sách
Ngân sách TP.HCM 2026 là thuật ngữ chỉ tổng số thu ngân sách nhà nước mà thành phố đặt mục tiêu huy động trong năm, gắn trực tiếp với khả năng đầu tư cho các dự án trọng điểm thành phố, phát triển cơ sở hạ tầng và duy trì các chương trình an sinh xã hội trong bối cảnh đô thị đặc biệt có nhu cầu chi tiêu rất lớn. Nội dung quan trọng nhất hiện nay là Chỉ thị 50 của UBND thành phố về quyết tâm hoàn thành mục tiêu thu 1,01 triệu tỉ đồng. Đây không phải con số trang trí trong báo cáo: sau 7 tháng, thành phố đã thu 576.000 tỉ đồng, đạt 72% dự toán và tăng 20% so với cùng kỳ năm trước, nghĩa là 5 tháng cuối phải tăng tốc để thu hơn 400.000 tỉ đồng. Chỉ thị nhấn mạnh “không để xảy ra tình trạng đạt kế hoạch trên giấy nhưng không bảo đảm nguồn thu thực tế” – một tuyên bố cho thấy lãnh đạo hiểu rõ ranh giới giữa tham vọng và ảo tưởng.
30 tỉ USD hạ tầng: nguồn thu có đuổi kịp nhịp đầu tư?
Trong bảy tháng đầu năm, TP.HCM tăng tốc triển khai hàng loạt dự án trọng điểm thành phố với tổng vốn đầu tư khoảng 30 tỉ USD, trải rộng từ giao thông, đô thị, cảng biển đến nhà ở xã hội. Đây là nỗ lực rõ ràng nhằm dùng đầu tư công và hạ tầng để tạo lực kéo tăng trưởng, mở rộng không gian phát triển và nâng cao năng lực liên kết vùng. Metro số 2, Khu liên hợp Thể dục thể thao Rạch Chiếc, Khu đô thị Đại học Quốc tế, Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ… được đặt vào một mạng lưới hạ tầng liên kết đa chiều chứ không còn là các dự án đơn lẻ. Về lý thuyết, các công trình này sẽ tạo thêm động lực tăng trưởng, kéo theo nguồn thu thuế, phí, sử dụng đất trong tương lai. Nhưng trước mắt, một thành phố đang phải chạy để đạt mốc 1,01 triệu tỉ đồng thu ngân sách sẽ chịu áp lực rất lớn về tiến độ giải ngân, chất lượng dự án và khả năng thu hồi nguồn lực.
Chiến lược khai thác nguồn thu: đất đai, dữ liệu và kỷ luật thuế
Để biến mục tiêu ngân sách TP.HCM 2026 thành tiền thật, thành phố đang đặt cược vào ba trụ cột khai thác nguồn thu. Thứ nhất là đất đai: hoàn tất hồ sơ, thủ tục để đấu giá các khu đất công trước ngày 30-9-2026, ưu tiên hồ sơ có khả năng tạo nguồn thu lớn trong năm, đồng thời đẩy nhanh phê duyệt giá đất cụ thể để doanh nghiệp thực hiện nghĩa vụ tài chính với ngân sách. Thứ hai là kỷ luật thuế: rà soát, phân loại nợ, tập trung các khoản liên quan đất đai, doanh nghiệp có doanh thu nhưng không phát sinh nghĩa vụ thuế hai năm liền, doanh nghiệp kê khai lỗ nhiều năm, có dấu hiệu chuyển giá. Thứ ba là chuyển đổi số trong quản lý hộ kinh doanh, cá nhân và kinh tế số, với yêu cầu chuyển mạnh từ quản lý thủ công sang quản lý dựa trên dữ liệu, nhất là thu nhập từ đầu tư vốn và chuyển nhượng bất động sản. Nếu làm nửa vời, ba trụ cột này có thể biến thành ba điểm nghẽn.
Mở rộng không gian phát triển và liên kết vùng: từ khẩu hiệu đến sức bật kinh tế
Điểm khác biệt trong làn sóng dự án trọng điểm thành phố lần này là tầm nhìn không gian: hạ tầng không chỉ để nối các quận, mà để nối cả vùng. Các tuyến metro, cao tốc, cảng biển, đường sắt hiện đại được kỳ vọng không chỉ rút ngắn thời gian di chuyển mà còn mở ra những không gian phát triển mới cho thương mại, dịch vụ, công nghiệp công nghệ cao và đổi mới sáng tạo. Những công trình như Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ hay đường sắt Thủ Thiêm – Long Thành mang tính định hình lại bản đồ logistics và dịch vụ của vùng phía Nam. Việc đồng loạt triển khai dự án ở nhiều lĩnh vực cho thấy TP.HCM đang chuyển từ đầu tư cục bộ sang xây dựng mạng lưới hạ tầng liên kết đa chiều. Nếu được dẫn dắt bằng quy hoạch tổng thể 2025–2050, tầm nhìn 100 năm, chiến lược này có thể tạo ra các cực tăng trưởng mới, thay vì tiếp tục dồn áp lực vào khu lõi đô thị vốn đã quá tải.
Áp lực ‘kế hoạch trên giấy’ và bài toán chất lượng phát triển đô thị
Cảnh báo “không để xảy ra tình trạng đạt kế hoạch trên giấy nhưng không bảo đảm nguồn thu thực tế” không phải lời nhắc thủ tục, mà là nhận diện rủi ro thật. Với nhịp triển khai dự án trọng điểm thành phố dồn dập, nguy cơ chạy theo chỉ tiêu giải ngân, khởi công đủ bộ nhưng chậm hoàn thành, kém hiệu quả là có thật. Trong khi đó, chiến lược phát triển được thiết kế là kết hợp đầu tư hạ tầng, chỉnh trang đô thị và mở rộng an sinh xã hội để tạo cộng hưởng giữa tăng trưởng kinh tế và chất lượng sống. Những chính sách như miễn phí xe buýt, khám sức khỏe miễn phí toàn dân, hay chiến dịch xây thêm phòng học chỉ có ý nghĩa bền vững khi nguồn thu được tạo ra từ một nền kinh tế lành mạnh, không dựa quá nhiều vào bán tài sản công hoặc thắt chặt thuế ngắn hạn. Câu hỏi không còn là TP.HCM có đạt 1,01 triệu tỉ hay không, mà là thành phố sẽ đạt được con số đó bằng cách nào và người dân được hưởng lợi ra sao.
