Nhà ở xã hội 1 triệu căn: mục tiêu không chỉ là con số
Nhà ở xã hội Việt Nam là chương trình phát triển các dự án nhà ở giá phù hợp, có kiểm soát, nhằm phục vụ người thu nhập thấp và công nhân khu công nghiệp thông qua cả hình thức mua, thuê mua và nhà ở cho thuê với sự hỗ trợ mạnh mẽ từ Nhà nước về đất đai, thủ tục và chỉ tiêu phát triển.
Thay mặt Chính phủ, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc đã ký Nghị quyết 303/NQ-CP ngày 30/9 về giao chỉ tiêu phát triển nhà ở xã hội, nhà ở cho thuê giai đoạn 2026–2030. Theo đó, mục tiêu tổng thể là hoàn thành hoặc vượt ít nhất 1 triệu căn hộ nhà ở xã hội, nhà ở cho thuê cho người thu nhập thấp và công nhân khu công nghiệp vào năm 2030. Vấn đề không còn là “có làm hay không”, mà là “làm sao để 1 triệu căn này thực sự hỗ trợ người thu nhập thấp” chứ không chỉ dừng lại ở những báo cáo hoàn thành chỉ tiêu.
Một câu hỏi then chốt đặt ra: nếu nguồn cung vẫn tập trung vào sở hữu và thiếu nhà cho thuê như trước đây, liệu mục tiêu hỗ trợ người thu nhập thấp có bị lệch hướng ngay từ thiết kế chính sách?
Luồng xanh phê duyệt dự án: chìa khóa hay chỉ là khẩu hiệu?
Điểm đột phá lớn nhất của Nghị quyết 303 là đưa các dự án nhà ở xã hội và nhà ở cho thuê vào nhóm “luồng xanh”, “luồng ưu tiên” trong thủ tục hành chính. Điều này cho phép thực hiện song song các quy trình đầu tư, đất đai, quy hoạch, xây dựng, môi trường, rút ngắn tối đa thời gian thẩm định, phê duyệt dự án, giao đất, cấp phép xây dựng.
Ở góc nhìn chính sách, đây là tuyên bố quyết tâm cắt bỏ nút thắt cổ chai lâu năm của nhà ở xã hội Việt Nam: thủ tục chồng chéo và thời gian phê duyệt kéo dài đến mức nhà đầu tư nản chí. Một phát biểu có thể trích dẫn là: “UBND cấp tỉnh đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, đưa các dự án nhà ở xã hội, nhà ở cho thuê vào nhóm ‘luồng xanh’, ‘luồng ưu tiên’”.
Tuy nhiên, nếu “luồng xanh phê duyệt dự án” chỉ dừng lại ở văn bản, không đi kèm cơ chế giám sát tiến độ và trách nhiệm cá nhân, nó dễ biến thành một khẩu hiệu đẹp mà người thu nhập thấp không bao giờ thấy được trên thực địa.
Đẩy mạnh nhà ở cho thuê 2026–2030: chuyển trục sang nhu cầu thật
Chính phủ đã thẳng thắn nhìn nhận: nguồn cung nhà ở xã hội còn thiếu, và cơ cấu sản phẩm đang thiên về sở hữu trong khi nhu cầu thuê nhà giá hợp lý của người lao động rất lớn. Đây là bước tự soi quan trọng, vì nếu tiếp tục “chuộng bán, xem nhẹ cho thuê”, thị trường sẽ mãi lệch khỏi nhu cầu thật của phần đông công nhân và người thu nhập thấp.
Trong giai đoạn 2026–2030, tổng chỉ tiêu là 899.857 căn nhà ở xã hội, nhà ở cho thuê; trong đó hơn 700.000 căn nhà ở xã hội để bán, cho thuê mua (708.834 căn) và gần 200.000 căn nhà ở cho thuê (191.023 căn). Nghị quyết xác định rõ: phải tăng chỉ tiêu nhà ở xã hội cho thuê, cho thuê mua, giảm nhà ở xã hội để bán, ưu tiên phát triển nhà ở cho thuê như một trọng tâm.
Nếu các địa phương vẫn quen “lấy bán nuôi dự án” và không mạnh dạn tăng tỷ trọng nhà ở cho thuê, mục tiêu hỗ trợ người thu nhập thấp sẽ bị biến dạng thành một thị trường bán nhà giá rẻ cho nhóm có sẵn tích lũy, bỏ lại phía sau những người chỉ có khả năng chi trả tiền thuê hàng tháng.
Chiến lược phân bổ vùng và vai trò của các địa phương
Nghị quyết 303 không chỉ nói chung về 1 triệu căn, mà đã giao chỉ tiêu cụ thể cho từng địa phương – từ Hà Nội 84.000 căn đến TP Hồ Chí Minh 181.257 căn, Hải Phòng 32.850 căn, Huế 10.600 căn, Đà Nẵng 26.279 căn, Cần Thơ 13.250 căn, Đồng Nai 60.054 căn. Đây là bước chuyển quan trọng, biến mục tiêu quốc gia thành cam kết hành động của từng tỉnh, thành phố.
Theo báo cáo về Đề án 1 triệu căn nhà ở xã hội, đến hết tháng 7 đã có 875 dự án được triển khai với quy mô 773.457 căn; trong đó 289 dự án hoàn thành 197.805 căn, 270 dự án đang triển khai 270.409 căn, 316 dự án chấp thuận chủ trương đầu tư 305.243 căn, tương đương 77% so với chỉ tiêu đặt ra. Những con số này cho thấy nền tảng không phải là con số 0, nhưng độ chênh giữa “đã chấp thuận” và “đã hoàn thành” vẫn rất lớn.
Nếu các địa phương không đưa chỉ tiêu nhà ở xã hội, nhà ở cho thuê vào kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội hàng năm như Nghị quyết yêu cầu, và không ưu tiên quỹ đất đồng bộ hạ tầng cho các dự án, chiến lược phân bổ vùng chỉ còn là một bảng số liệu đẹp trên giấy.
Từ chính sách đến cuộc sống: điều kiện để 1 triệu căn chạm tay người thu nhập thấp
Một mục tiêu 1 triệu căn nhà ở xã hội chỉ có ý nghĩa khi nó làm thay đổi thực tế của người lao động: bớt cảnh ở trọ chật chội, không an toàn; bớt nỗi lo tăng giá nhà thuê mỗi năm; bớt rủi ro phải sống xa nơi làm việc. Nghị quyết đã nêu rõ đối tượng thụ hưởng là người thu nhập thấp và công nhân khu công nghiệp, nhưng khoảng cách từ văn bản đến chìa khóa căn hộ vẫn còn dài.
Muốn rút ngắn khoảng cách này, cần ba điều kiện: “luồng xanh phê duyệt dự án” phải đo bằng thời gian xử lý hồ sơ thực tế, không phải bằng khẩu hiệu; nhà ở cho thuê 2026–2030 phải phát triển tại đúng nơi tập trung lao động, với phương thức lựa chọn, quản lý minh bạch; và chỉ tiêu nhà ở xã hội Việt Nam phải gắn với tiêu chí chất lượng sống, không chỉ số lượng căn hộ.
Kết luận công bằng là: Chính phủ đã bật đèn xanh mạnh mẽ cho nhà ở xã hội và nhà ở cho thuê; nếu địa phương, nhà đầu tư và cơ quan thực thi không tận dụng “luồng xanh” này để đặt người thu nhập thấp vào trung tâm, thì 1 triệu căn sẽ chỉ là một thành tích thống kê, không phải một bước tiến về công bằng xã hội.
