Danh sách mới mở rộng mạng lưới đào tạo
Đề án 89 là chương trình của Chính phủ nhằm nâng cao năng lực giảng viên và cán bộ quản lý tại các cơ sở giáo dục đại học, hướng tới đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục trong giai đoạn 2019–2030. Bộ Giáo dục và Đào tạo đã cập nhật danh sách các chương trình tiến sĩ và cơ sở đào tạo đáp ứng yêu cầu của đề án, thay thế những quyết định trước đó và có hiệu lực từ ngày 1-1-2027. Theo danh sách mới, 116 chương trình tại khoảng 50 trường được phê duyệt tham gia. Đây là thông tin thiết thực cho người tìm trường đào tạo tiến sĩ, nhưng số lượng chương trình không nên được xem là thước đo duy nhất. Người học vẫn cần đối chiếu ngành cụ thể, năng lực hướng dẫn và định hướng nghiên cứu của từng cơ sở.
Danh mục trải rộng từ khoa học sức khỏe, kỹ thuật, công nghệ, kinh tế đến khoa học xã hội; nhiều trường y, dược được giao đào tạo tiến sĩ trong các lĩnh vực y học, dược học và y tế công cộng. Vì vậy, danh sách vừa cho thấy mạng lưới tham gia đa dạng hơn, vừa giúp nhận diện những ngành có nhiều lựa chọn. Tuy nhiên, 116 chương trình là tổng số được công bố, không có nghĩa mọi ngành đều được đào tạo tại nhiều trường.
Những ngành có nhiều cơ sở tham gia
Quản trị kinh doanh là ngành có độ phủ rộng nhất trong danh sách được tổng hợp: 12 cơ sở đào tạo. Nhóm này gồm Đại học Bách khoa thuộc Đại học Quốc gia TP.HCM, Đại học Bách khoa TP.HCM, Đại học Công nghiệp TP.HCM, Đại học Điện lực, các trường kinh tế thuộc Đại học Đà Nẵng và Đại học Quốc gia Hà Nội, Đại học Kinh tế Quốc dân, Đại học Kinh tế TP.HCM, Đại học Mở TP.HCM, Đại học Trà Vinh, Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông và Học viện Nông nghiệp Việt Nam. Con số này tạo ra nhiều điểm tiếp cận, nhưng người học nên kiểm tra đúng tên chương trình và cơ sở cấp bằng thay vì chỉ dựa vào danh tiếng chung của trường.
Khoa học máy tính và lý luận, phương pháp giảng dạy mỗi ngành có 7 cơ sở; toán học và kỹ thuật điện tử mỗi ngành có 6 cơ sở. Ở chiều ngược lại, một số ngành chỉ xuất hiện tại một trường, như luật quốc tế ở Đại học Luật Hà Nội, vật lý ở Đại học Cần Thơ, kiến trúc ở Đại học Kiến trúc Hà Nội, ung thư học ở Đại học Y Hà Nội và dược học ở Đại học Y Dược TP.HCM. Sự chênh lệch ấy cho thấy danh mục không phân bố đồng đều: lựa chọn trường có thể khá rộng ở một số ngành, nhưng rất tập trung ở những ngành chuyên biệt.
Đối chiếu các trường nổi bật với ngành đào tạo
Một số cơ sở có danh mục tiến sĩ trải trên nhiều nhánh chuyên môn. Đại học Bách khoa Hà Nội đào tạo các ngành như cơ học, hóa học, khoa học vật liệu, toán học, khoa học máy tính, kỹ thuật máy tính, quản lý công nghiệp, quản lý năng lượng và kỹ thuật cơ khí. Đại học Sư phạm Hà Nội có các chương trình thuộc giáo dục, quản lý giáo dục, Hán Nôm, văn học Việt Nam và văn học nước ngoài. Đây là những ví dụ hữu ích để hình dung cách danh sách nối lĩnh vực đào tạo với thế mạnh chuyên môn của từng trường, thay vì chỉ nhìn vào tổng số chương trình.
Ở khối kinh tế, Đại học Kinh tế Quốc dân có các ngành kinh tế, kinh tế chính trị, kinh tế đầu tư, kinh tế phát triển, quản lý kinh tế và tài chính – ngân hàng. Các chương trình thú y được triển khai tại Đại học Cần Thơ, Đại học Nông Lâm, Đại học Thái Nguyên và Học viện Nông nghiệp Việt Nam. Những trường này là điểm tham chiếu nổi bật khi đối chiếu danh sách, nhưng danh mục ngành được nêu không thay thế việc kiểm tra thông tin tuyển sinh và điều kiện nghiên cứu của từng chương trình.
Quy mô nghiên cứu sinh tăng nhanh, nhưng còn khoảng cách chỉ tiêu
Quy mô đào tạo tiến sĩ toàn quốc tăng từ 8.606 nghiên cứu sinh trong năm học 2022–2023 lên 13.062 trong năm học 2024–2025, rồi đạt 17.691 người ở 8 lĩnh vực trong năm học 2025–2026; tổng số đã tăng hơn gấp đôi chỉ sau ba năm. Nhóm khoa học xã hội, báo chí, kinh doanh và luật có quy mô lớn nhất, với hơn 6.700 nghiên cứu sinh. Đà tăng này cho thấy nhu cầu và quy mô đào tạo đang mở rộng, nhưng không tự động chứng minh chất lượng hay khả năng đáp ứng nhu cầu nhân lực đã đồng đều.
Tỷ lệ tuyển thực tế so với chỉ tiêu được giao cũng tăng: từ 47,16% trong năm học 2023–2024 lên 57,68% năm 2024–2025 và 62,61% năm 2025–2026. Dù xu hướng cải thiện, khoảng cách giữa chỉ tiêu và số người nhập học vẫn đáng lưu ý. Vì thế, danh sách 116 chương trình nên được xem là bản đồ lựa chọn ban đầu, không phải lời bảo đảm rằng mọi ngành đều có quy mô tuyển sinh lớn. Người học cần xác định ngành nghiên cứu trước, sau đó đối chiếu cơ sở phù hợp trong danh sách Đề án 89.
