Luật Dầu khí sửa đổi là gì và vì sao lại quan trọng lúc này?
Luật Dầu khí sửa đổi là văn bản pháp luật gồm 12 chương và 62 điều, kế thừa Luật Dầu khí năm 2022 và cụ thể hóa 5 nhóm chính sách lớn về đơn giản hóa thủ tục, phân quyền, ưu đãi đầu tư, phát triển chuỗi giá trị dầu khí và quy định khung cho thu giữ, lưu trữ carbon gắn với hoạt động dầu khí.
Điểm mấu chốt của lần sửa đổi này không chỉ là chỉnh lý kỹ thuật, mà là tái thiết lập “trật tự quyền lực” trong ngành dầu khí. Ở đó, Petrovietnam được trao thêm vai trò trung tâm trong điều tra cơ bản, đầu tư và giám sát, trong khi Chính phủ và Bộ Công Thương chuyển dần từ phê duyệt vi mô sang quản lý theo khung chính sách. Đây là phản ứng trực tiếp trước yêu cầu phải rút ngắn thủ tục, nâng sức cạnh tranh của ngành và đáp ứng cam kết giảm phát thải khí nhà kính.
Petrovietnam thẩm quyền: từ doanh nghiệp nhà nước thành “nhà điều phối” thượng nguồn
Luật Dầu khí sửa đổi đã đẩy mạnh phân cấp, phân quyền trong quản lý hoạt động dầu khí, với trọng tâm là tăng thêm nhiều thẩm quyền cho Petrovietnam. Điều này thể hiện rõ trong việc phân định chức năng của tập đoàn, tách bạch nhiệm vụ điều tra cơ bản, vai trò nhà đầu tư và các chức năng đặc thù do Nhà nước giao.
Petrovietnam nay được quyền thực hiện điều tra cơ bản, ký thỏa thuận điều tra, tổ chức lựa chọn nhà thầu, ký hợp đồng dầu khí, thực hiện quyền và nghĩa vụ của nước chủ nhà, giám sát hoạt động và có quyền ưu tiên mua trước quyền lợi của nhà thầu. Đáng chú ý, Hội đồng Thành viên có thể phê duyệt sử dụng vốn để thực hiện quyền tham gia hợp đồng, quyết định kết thúc dự án đầu tư thất bại và xử lý chi phí bằng lợi nhuận sau thuế của tập đoàn. Đây là bước “cởi trói” cần thiết, nhưng đồng thời đặt lên vai Petrovietnam trách nhiệm quản trị rủi ro lớn hơn rất nhiều.
Hoàn thiện cơ chế phân quyền: Bộ, ngành làm khung, doanh nghiệp làm dự án
Một thay đổi đáng chú ý là cách Luật Dầu khí sửa đổi tái thiết cơ chế phân cấp, phân quyền giữa Thủ tướng, Bộ Công Thương và Petrovietnam. Chính phủ được yêu cầu hoàn thiện rõ thẩm quyền của từng chủ thể, theo hướng cắt giảm thủ tục hành chính và gắn phân quyền với kiểm tra, giám sát, trách nhiệm giải trình.
Bộ Công Thương được giao chấp thuận chủ trương các dự án phát triển mỏ có chuỗi hạng mục đồng bộ trên đất liền và trên biển, trong khi Petrovietnam chịu trách nhiệm triển khai chi tiết và lựa chọn nhà thầu. Cơ chế này, nếu được cụ thể hóa tốt trong nghị định hướng dẫn, sẽ biến các bộ, ngành thành “nhà làm luật khung” thay vì “sếp phê hồ sơ”, mở đường để các công trình ngoài khơi và chuỗi dự án dầu khí được triển khai thông suốt, giảm nguy cơ chậm trễ và lãng phí nguồn lực.
Hành lang pháp lý cho công trình ngoài khơi và lưu trữ carbon: bước khởi động, chưa phải đích đến
Luật Dầu khí sửa đổi đã chính thức bổ sung khung pháp lý cho thu giữ, lưu trữ carbon (CCS) và các công trình năng lượng ngoài khơi gắn với hoạt động dầu khí. Nhà nước lựa chọn cách tiếp cận “đi từng bước”: trước mắt chỉ điều chỉnh CCS gắn trực tiếp với hoạt động dầu khí, đồng thời khuyến khích sử dụng chung hạ tầng ngoài khơi nhưng phải bảo đảm an toàn và không ảnh hưởng tới hoạt động khai thác.
Dự thảo và luật đều được xây dựng theo hướng quy định mang tính nguyên tắc, để Chính phủ quy định chi tiết bằng văn bản dưới luật. Đây là lựa chọn thận trọng với một lĩnh vực mới, nhưng cũng tạo khoảng trống nếu chậm ban hành hướng dẫn. Các ý kiến tại cơ quan thẩm tra đã yêu cầu “khẩn trương hoàn thiện khung pháp lý, nhất là với các dự án độc lập, theo hướng tổng thể, dài hạn, bảo đảm cơ sở pháp lý vững chắc để triển khai trong thực tế”.
Những điểm còn bỏ ngỏ và điều kiện để luật phát huy hiệu quả
Dù được đánh giá cao sau quá trình tiếp thu, chỉnh lý, nhiều ý kiến vẫn cho rằng Luật Dầu khí sửa đổi còn nội dung cần cân nhắc, hoàn thiện thêm để đạt hiệu quả tối đa. Một phần rủi ro đến từ sự thay đổi mạnh mô hình quản lý thượng nguồn: khi Petrovietnam nắm nhiều thẩm quyền hơn, nhu cầu về cơ chế kiểm soát và minh bạch đi kèm cũng phải được nâng lên tương xứng.
Chính phủ đã cam kết sẽ rà soát, tiếp thu thêm ý kiến để hoàn thiện dự thảo luật, đồng thời khẩn trương ban hành các nghị định hướng dẫn thi hành, bao gồm cả khung pháp lý dài hạn cho CCS và các dự án năng lượng ngoài khơi độc lập. Nói cách khác, đạo luật hiện tại mới là “bản thiết kế tổng thể”; thành công hay thất bại sẽ phụ thuộc vào cách triển khai chi tiết, cách phân định trách nhiệm và khả năng phối hợp giữa bộ, ngành và Petrovietnam trong những năm tới.
