Greenland trở lại bản đồ chiến lược: Bắc Cực không còn là vùng lạnh yên bình
Việc Mỹ mở lại căn cứ quân sự thời Chiến tranh Lạnh ở miền nam Greenland và thiết lập hiện diện quân sự mới tại bờ biển phía đông là bước đi nhằm củng cố chiến lược Bắc Cực Mỹ, ngăn chặn nguy cơ Trung Quốc và Nga mở rộng ảnh hưởng địa chính trị và hợp tác quân sự tại vùng Bắc Cực. Đây không phải sự điều chỉnh kỹ thuật nhỏ, mà là thông điệp chính trị rõ ràng: Bắc Cực đã trở thành một mặt trận quyền lực mới, nơi Washington quyết định không để đối thủ có khoảng trống để thử nghiệm. Theo thỏa thuận quốc phòng vừa được Mỹ, Đan Mạch và Greenland ký kết, Washington được phép xây dựng hai căn cứ quân sự mới trên hòn đảo lớn nhất thế giới, đồng thời mở rộng và hiện đại hóa Căn cứ Không gian Pituffik ở phía Tây Bắc Greenland. Nếu thời Chiến tranh Lạnh, Mỹ duy trì tới 17 cơ sở quân sự với hơn 10.000 nhân sự tại Greenland, thì hiện nay chỉ còn khoảng 150 quân nhân Mỹ đóng tại Pituffik. Khoảng cách giữa quá khứ và hiện tại cho thấy Mỹ đang chủ động “quay lại trận địa cũ” với tâm thế cạnh tranh cường độ cao. Đáng chú ý, kế hoạch xây dựng căn cứ quân sự Greenland không xuất phát từ một tiến trình bình lặng mà từ nhiều tháng chịu áp lực công khai của Tổng thống Donald Trump đối với Đan Mạch và Greenland. Cách Washington ép tiến độ thỏa thuận cho thấy Bắc Cực được ưu tiên như một trục chiến lược mới, xứng đáng với cả rủi ro ngoại giao trong nội bộ NATO. Ở góc độ chính trị, đây là sự khẳng định rằng hiện diện quân sự Mỹ tại Bắc Cực sẽ không còn mang tính tượng trưng, mà là nền tảng cho một cấu trúc răn đe lâu dài.
Căn cứ Narsarsuaq và Mestersvig: “tấm biển tránh xa” nhắm vào Trung Quốc và Nga
Hai địa điểm Narsarsuaq và Mestersvig không phải lựa chọn tình cờ, mà là những điểm chốt có ý nghĩa địa chính trị rõ ràng trong chiến lược Bắc Cực Mỹ. Narsarsuaq ở phía nam Greenland từng là căn cứ không quân của Mỹ cho đến khi đóng cửa vào năm 1958, hiện chỉ còn vài chục dân cư sống quanh sân bay dân sự cũ. Việc quay lại một cơ sở cũ giúp Washington nhanh chóng tái kích hoạt hạ tầng quân sự, đồng thời gửi tín hiệu về sự “liên tục chiến lược” từ thời Chiến tranh Lạnh đến hiện nay. Trong khi đó, Mestersvig nằm ở Đông Bắc Greenland, hiện là tiền đồn quân sự do Đội Tuần tra Sirius của Đan Mạch sử dụng. Việc Mỹ thiết lập hiện diện quân sự mới tại bờ biển phía đông – nơi vốn thuộc trách nhiệm tuần tra của Đan Mạch – cho thấy ý đồ kiểm soát dải ven biển chiến lược, hướng thẳng ra vùng Bắc Băng Dương. Những căn cứ mà Mỹ đề xuất xây dựng cùng với việc mở rộng hiện diện quân sự tại đảo Greenland được mô tả như một tấm biển “tránh xa”, nhằm ngăn chặn nguy cơ Trung Quốc và Nga hợp tác quân sự tại Bắc Cực. Đây là đòn đánh phủ đầu nhắm vào các nỗ lực tăng cường hiện diện của Trung Quốc Nga Bắc Cực: Bắc Kinh tự nhận là “quốc gia cận Bắc Cực”, tích cực tìm kiếm cơ hội đầu tư vào hạ tầng và mỏ đất hiếm, đồng thời gia tăng hợp tác với Nga trong nghiên cứu khoa học, tài nguyên, tuyến hàng hải và cơ sở hạ tầng. Nếu không có một hàng rào rõ ràng, những hợp tác này rất dễ trượt sang hiện diện quân sự, điều Washington muốn chặn lại ngay từ khâu không gian địa lý.
NATO được kéo vào cuộc chơi: Bắc Cực thành không gian an ninh tập thể
Điểm đáng bàn nhất trong thỏa thuận không chỉ là các căn cứ cụ thể, mà là việc Bắc Cực được đặt lại dưới lăng kính an ninh tập thể của NATO. Đan Mạch tuyên bố thỏa thuận mới đặt vấn đề an ninh tại Bắc Cực dưới sự giám sát của NATO, thay vì chỉ để Mỹ và Đan Mạch tự đảm nhiệm. Nghĩa là Washington đang “đa phương hóa” một mặt trận vốn mang màu sắc song phương, để tạo nền tảng pháp lý và chính trị cho hiện diện quân sự Mỹ lâu dài. Thỏa thuận kêu gọi NATO tăng cường can dự tại Bắc Cực, đồng thời cấm các quốc gia ngoài NATO thiết lập cơ sở hoặc duy trì hiện diện quân sự tại Greenland – vùng lãnh thổ tự trị của Đan Mạch. Các nước này còn bị cấm thực hiện bất kỳ khoản đầu tư nào có thể đe dọa an ninh quốc gia Mỹ. Đây là điều khoản mang tính khóa chặt, trực diện nhắm vào các dự án hạ tầng, sân bay, hay tái sử dụng căn cứ cũ mà Trung Quốc từng quan tâm tại Greenland. Từ góc nhìn nội bộ NATO, cách làm này gây tranh cãi: mong muốn kiểm soát Greenland của Tổng thống Trump đã từng châm ngòi một cuộc khủng hoảng ngoại giao trong khối. Tuy vậy, việc Đan Mạch và Greenland lựa chọn ký thỏa thuận để “xoa dịu áp lực” lại cho thấy họ chấp nhận đặt an ninh Bắc Cực dưới chiếc ô Mỹ–NATO, vì lo ngại rằng nếu không làm vậy, các khoảng trống pháp lý sẽ bị Trung Quốc và Nga sử dụng để hợp thức hóa hiện diện ngày càng lớn.
Tuyến đường biển chiến lược và khoảng trống răn đe trước Trung Quốc – Nga
Bắc Cực không được Mỹ nhìn nhận chỉ qua lăng kính căn cứ quân sự Greenland, mà chủ yếu qua tuyến đường biển chiến lược ngoài khơi đảo này. Nằm giữa Bắc Băng Dương và Bắc Đại Tây Dương, Greenland là lá chắn thiết yếu trước các cuộc tấn công bằng tên lửa và hoạt động tàu ngầm, đồng thời án ngữ khu vực GIUK Gap – dải biển hẹp nơi hải quân Nga có thể tiến ra Đại Tây Dương. Khi băng tan làm các tuyến hàng hải Bắc Cực khả dụng quanh năm, việc kiểm soát những cửa ngõ như Greenland càng có giá trị răn đe. Theo giới chuyên gia, mối quan tâm chính tại Bắc Cực hiện nay là giám sát tuyến đường biển chiến lược ngoài khơi Greenland. Hai căn cứ mới được dự báo không chỉ mang chức năng quân sự thuần túy, mà còn là biểu tượng chính trị cho thấy Mỹ nghiêm túc với kế hoạch răn đe mọi hành động xâm nhập từ bên ngoài. Trong bối cảnh Trung Quốc tăng cường hợp tác với Nga về nghiên cứu, tài nguyên, tuyến hàng hải và cơ sở hạ tầng, việc Mỹ thiếu hiện diện quân sự đủ dày ở Greenland sẽ tạo ra khoảng trống răn đe mà cả Bắc Kinh lẫn Moskva có thể khai thác. Cách Washington triển khai hiện diện quân sự Mỹ tại Bắc Cực vì thế mang màu sắc phòng thủ chủ động: xây căn cứ không phải để khơi mào xung đột, mà để khiến bất kỳ kế hoạch quân sự hóa hợp tác Trung Quốc–Nga trong khu vực trở nên quá tốn kém về chính trị và quân sự. Đây là chiến thuật “ngăn chặn từ xa” bằng không gian, trước khi phải tính đến đối đầu trực tiếp.
Kết luận: Bắc Cực được khóa lại như một vành đai quyền lực
Nếu từng có thời Bắc Cực là vùng lạnh hẻo lánh, thì với thỏa thuận mới tại Greenland, Mỹ đang biến nơi này thành một vành đai quyền lực có kiểm soát. Hiện diện quân sự Mỹ – từ Pituffik đến Narsarsuaq và Mestersvig – kết hợp với khung pháp lý NATO, tạo thành một cấu trúc răn đe nhắm trực diện vào tham vọng Trung Quốc Nga Bắc Cực. Về bản chất, chiến lược Bắc Cực Mỹ lần này là phản ứng trực tiếp trước sự mở rộng ảnh hưởng địa chính trị của các đối thủ tại vùng lạnh: Washington không chấp nhận để quy tắc cuộc chơi hình thành mà vắng mặt mình. Tuy nhiên, việc quân sự hóa không gian Bắc Cực cũng mang theo rủi ro căng thẳng dài hạn và làm suy yếu cơ hội hợp tác về khí hậu, nghiên cứu và khai thác tài nguyên bền vững. Trong cán cân lợi – hại, Mỹ rõ ràng ưu tiên an ninh và răn đe hơn là đối thoại chiến lược. Câu hỏi còn bỏ ngỏ là liệu các căn cứ quân sự Greenland sẽ đủ sức ngăn chặn hợp tác quân sự Trung Quốc–Nga, hay sẽ chỉ đẩy Bắc Cực bước sâu hơn vào vòng xoáy cạnh tranh, nơi mỗi bên lại có lý do để tăng thêm một lớp hiện diện quân sự mới.
