Thỏa thuận ba bên: bước ngoặt trong hiện diện quân sự Bắc Cực của Mỹ
Mỹ mở rộng các căn cứ quân sự Greenland là bước điều chỉnh chiến lược nhằm tăng quyền tiếp cận quân sự Bắc Cực, củng cố hệ thống phòng thủ tên lửa và gửi đi thông điệp răn đe rõ ràng đối với Nga và Trung Quốc trong bối cảnh khu vực ngày càng có giá trị địa chính trị và hàng hải. Tuần trước, Mỹ, Đan Mạch và Greenland đã ký thỏa thuận quốc phòng cho phép Washington xây dựng 2 căn cứ quân sự mới trên hòn đảo lớn nhất thế giới. Sau nhiều tháng đàm phán, văn kiện được ký bên lề Đại hội đồng Liên Hợp Quốc tại New York bởi Tổng thống Donald Trump, Thủ tướng Mette Frederiksen và lãnh đạo Greenland Jens-Frederik Nielsen. So với hiệp định năm 1951, thỏa thuận mới mở rộng và cụ thể hóa phạm vi hoạt động quân sự của Mỹ, bổ sung các điều khoản về hệ thống phòng thủ Golden Dome, đầu tư chiến lược và chống gián điệp, đồng thời chính thức đưa chính quyền Greenland vào khung hợp tác. Đây không chỉ là nâng cấp hành chính, mà là sự tái định vị Greenland trong chiến lược Mỹ Bắc Cực.
Căn cứ quân sự Greenland như tấm biển “tránh xa” gửi tới Nga và Trung Quốc
Điểm nổi bật nhất của thỏa thuận là cách Washington dùng các căn cứ quân sự Greenland như một tấm biển “tránh xa” đối với chiến lược Nga Trung Quốc ở Bắc Cực. Những căn cứ mà Mỹ đề xuất xây dựng cùng với việc mở rộng hiện diện quân sự tại đảo Greenland sẽ giống như một tấm biển “tránh xa”, nhằm ngăn chặn nguy cơ Trung Quốc và Nga hợp tác quân sự tại Bắc Cực. Theo tài liệu, Mỹ được phép hiện đại hóa và mở rộng hoạt động tại căn cứ không gian Pituffik, đồng thời thiết lập thêm các khu vực phòng thủ tại Narsarsuaq ở phía Nam và Mestersvig ở phía Đông. Các căn cứ mới không chỉ là điểm bố trí radar, tên lửa hay đường băng; chúng là tuyên bố chính trị: khu vực này nằm trong vùng an ninh của Mỹ và NATO, không dành cho hiện diện quân sự ngoài NATO. Thỏa thuận kêu gọi NATO tăng cường can dự tại Bắc Cực, đồng thời cấm các quốc gia ngoài NATO thiết lập cơ sở hoặc duy trì hiện diện quân sự tại Greenland. Đó là cách Mỹ khóa cửa trước khi Nga–Trung có thể bước vào.
NATO, Đan Mạch và tham vọng xây dựng trục Bắc Cực lâu dài
Việc Mỹ tăng hiện diện không diễn ra đơn lẻ; nó gắn với kỳ vọng của NATO Đan Mạch tạo ra một trục phòng thủ Bắc Cực thường trực. Đan Mạch khá lạc quan về khả năng sứ mệnh Arctic Sentry của NATO tiếp tục hoạt động sau năm nay và tiến tới trở thành một cơ chế thường trực tại khu vực. Arctic Sentry được khởi động để tăng cường tuần tra và tập trận tại Bắc Cực, và Copenhagen hy vọng chương trình không dừng ở vài mùa mà trở thành nền tảng lâu dài cho hiện diện quân sự Bắc Cực của NATO. Bối cảnh là biến đổi khí hậu khiến băng tan, mở ra các tuyến hàng hải mới, đồng thời kéo theo sự gia tăng quan tâm của Nga, Trung Quốc và các nước khác đối với Bắc Cực. Trong mắt Đan Mạch, duy trì hoạt động của NATO tại Greenland không chỉ là tuần tra và tập trận, mà còn là tăng khả năng giám sát và bảo đảm an ninh cho một khu vực đang chuyển nhanh từ vùng cận biên sang tâm điểm cạnh tranh.
Greenland trong bàn cờ địa chính trị mới: lá chắn, cửa ngõ và “đôi mắt” của Mỹ
Không phải ngẫu nhiên Greenland trở thành tâm điểm của thỏa thuận. Nằm giữa Bắc Băng Dương và Bắc Đại Tây Dương, Greenland có ý nghĩa chiến lược và địa chính trị quan trọng đối với Washington cũng như các đồng minh NATO kể từ thời Chiến tranh Lạnh. Hòn đảo này là lá chắn thiết yếu trước các cuộc tấn công bằng tên lửa và hoạt động của tàu ngầm, đồng thời nằm cạnh GIUK Gap – dải biển hẹp mà Hải quân Nga có thể dùng để tiến vào vùng biển rộng lớn Đại Tây Dương. Theo thỏa thuận mới, quân đội Mỹ được mở rộng khả năng cơ động đường bộ, đường không và đường biển giữa các khu vực phòng thủ; máy bay Mỹ có thể bay qua, hạ cánh, còn tàu và cả tàu ngầm được phép tiếp cận vùng biển Greenland. Đó là cách Washington biến Greenland thành “đôi mắt mới” giám sát tuyến đường biển chiến lược ngoài khơi đảo, đồng thời tạo nền tảng triển khai hệ thống phòng thủ tên lửa Golden Dome bảo vệ lục địa Mỹ và vùng NATO. Từ vị trí cận biên, Greenland đang được kéo thẳng vào trung tâm bàn cờ.
Tương lai Bắc Cực: răn đe dài hạn và nguy cơ đối đầu sâu hơn
Về mặt pháp lý, văn kiện khẳng định chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của Vương quốc Đan Mạch, đồng thời công nhận quyền tự quyết của người Greenland. Nhưng về thực chất, thỏa thuận cho phép Mỹ mở rộng hiện diện quân sự Bắc Cực trong thời gian dài, với quyền tiếp cận sâu hơn và khả năng triển khai công nghệ phòng thủ tiên tiến. Tài liệu chỉ có hiệu lực sau khi Đan Mạch và Greenland hoàn tất thủ tục nghị viện và chính thức thông báo cho Mỹ, song đó dường như chỉ là bước kỹ thuật trước một thực tế mới: NATO dự kiến duy trì và tăng cường hiện diện quân sự tại Greenland và Bắc Cực trong dài hạn. Trong khi Trung Quốc tìm cách mở rộng vai trò ở Bắc Cực và tăng cường hợp tác với Nga trong nghiên cứu, tài nguyên, tuyến hàng hải và hạ tầng – những hoạt động có thể dẫn tới hiện diện quân sự ngày càng lớn – Mỹ và các đồng minh đang cố định vị Greenland như tuyến phòng thủ đầu tiên. Điều này có tác dụng răn đe, nhưng cũng đẩy Bắc Cực tới gần hơn nguy cơ trở thành không gian đối đầu có vũ trang.
