Thỏa thuận quân sự Greenland: Mỹ bước lên vị trí “người gác cửa” an ninh Bắc Cực
Thỏa thuận quân sự Greenland là văn bản an ninh mới giữa Mỹ, Đan Mạch và Greenland, theo đó Washington được tăng cường quyền tiếp cận, hiện diện quân sự và quyền kiểm soát các vấn đề an ninh trên vùng lãnh thổ tự trị có vị trí chiến lược ở Bắc Cực, đồng thời hạn chế sự can dự quân sự và đầu tư nhạy cảm từ các đối thủ ngoài NATO vào hòn đảo này. Điểm đáng chú ý không phải là việc Mỹ hiện diện thêm vài đơn vị, mà là cách thỏa thuận định nghĩa lại cán cân quyền lực ở Bắc Cực: Mỹ từ nay gần như trở thành "người gác cửa" đối với mọi hoạt động an ninh lớn tại Greenland. Về bản chất, đây là bước tiến rõ ràng trong chiến lược Bắc Cực của Washington. Tổng thống Donald Trump khẳng định thỏa thuận trao cho Mỹ "toàn quyền" thực hiện những việc cần thiết tại Greenland để bảo vệ an ninh của hòn đảo và của Mỹ. Điều đó biến Greenland thành mắt xích trọng yếu trong mạng lưới phòng thủ Bắc Đại Tây Dương, đồng thời củng cố tuyên bố lâu nay của Trump rằng hòn đảo này có ý nghĩa đặc biệt với an ninh Mỹ và khu vực Bắc Cực.
Vì sao thỏa thuận xuất hiện lúc này: Từ tham vọng “mua đảo” đến kiểm soát an ninh
Thỏa thuận không xuất hiện trong khoảng trống chính trị; nó là lời giải sau nhiều tháng căng thẳng quanh mong muốn kiểm soát Greenland của Donald Trump. Từ nhiệm kỳ đầu, Trump đã công khai ý tưởng mua lại Greenland, sau đó khi trở lại Nhà Trắng, ông thậm chí không loại trừ biện pháp quân sự để giành quyền kiểm soát hòn đảo. Các nước châu Âu và một bộ phận người dân Greenland phản đối mạnh, khiến phương án sáp nhập gần như bế tắc. Trong bối cảnh đó, thỏa thuận quân sự Greenland là cách Trump chuyển từ tham vọng chủ quyền sang chiến lược kiểm soát an ninh: không cần sở hữu lãnh thổ, nhưng bảo đảm mọi diễn biến an ninh lớn đều nằm trong tay Washington. Văn bản cho phép Mỹ tăng hiện diện quân sự, quyền tiếp cận và bay qua Greenland lâu dài, đồng thời mở đường mở rộng cơ sở quân sự hiện có như căn cứ vũ trụ Pituffik. Nói cách khác, Mỹ đạt phần quan trọng nhất của mục tiêu – kiểm soát điểm tựa chiến lược – mà không phải đối mặt trực tiếp với cuộc tranh luận chủ quyền đầy nhạy cảm.
Greenland – “đảo khóa” trong chiến lược Bắc Cực và an ninh Đan Mạch
Không thể hiểu thỏa thuận quân sự Greenland nếu bỏ qua vị trí địa chính trị của hòn đảo. Greenland án ngữ giữa Bắc Đại Tây Dương và Bắc Băng Dương, là cầu nối tự nhiên giữa Bắc Mỹ và châu Âu, đồng thời nằm trên tuyến đường tiềm năng khi băng tan mở ra các hành lang hàng hải mới. Tổng thống Trump nhấn mạnh Greenland có ý nghĩa đặc biệt đối với an ninh Mỹ và khu vực Bắc Cực, trong khi Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen coi thỏa thuận là đóng góp cho an ninh chung vùng Bắc Cực và Bắc Đại Tây Dương, có lợi cho NATO và châu Âu. Từ góc nhìn Đan Mạch an ninh, đây là bước củng cố vòng phòng thủ của Vương quốc Đan Mạch mà không đánh mất chủ quyền. Văn bản được khẳng định "công nhận chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ" của Đan Mạch, tôn trọng quyền tự quyết người dân Greenland. Ngay cả Thủ hiến Greenland Jens-Frederik Nielsen cũng cho rằng thỏa thuận ghi nhận lợi ích và vị thế của Greenland trong hợp tác quốc tế, mang lại lợi ích cho tất cả các bên. Tuy vậy, việc đặt Mỹ vào vị trí chủ đạo về an ninh cũng khiến Đan Mạch và Greenland phải chấp nhận sự phụ thuộc lớn hơn vào quyết định chiến lược của Washington.
Ngăn đối thủ ngoài NATO: Mỹ khóa chặt “cánh cửa” Bắc Cực
Điều khoản gây tranh luận nhất trong thỏa thuận quân sự Greenland là việc cấm các nước ngoài NATO thiết lập căn cứ quân sự trên đảo, đồng thời hạn chế các khoản đầu tư nhạy cảm từ các đối thủ của Mỹ. Trump nói thẳng mục tiêu là bảo đảm Greenland không rơi vào tay đối thủ trong bối cảnh cạnh tranh gia tăng ở Bắc Băng Dương. Nói cách khác, Washington muốn khóa chặt "cánh cửa" Bắc Cực trước mọi thế lực có thể thách thức vị thế của Mỹ. Đây là chiến lược Bắc Cực mang màu sắc rõ rệt của cạnh tranh địa chính trị: Bắc Cực không chỉ là vấn đề môi trường, tuyến hàng hải hay tài nguyên, mà là không gian an ninh nơi Mỹ muốn giữ ưu thế trước các cường quốc khác. Việc khẳng định thỏa thuận "không có thời hạn" càng cho thấy ý định dài hơi: Greenland sẽ là mỏ neo lâu dài của hiện diện quân sự Mỹ ở cực Bắc. Lợi ích của NATO được nhấn mạnh, nhưng không thể phủ nhận đây là bước củng cố quyền phủ quyết của Washington đối với mọi hành động quân sự đáng kể quanh Greenland.
Kịch bản tiếp theo: Củng cố hiện diện Mỹ, trấn an đồng minh nhưng gia tăng căng thẳng khu vực
Về thủ tục, thỏa thuận sẽ được ký bên lề kỳ họp Đại hội đồng Liên hợp quốc tại New York, sau đó phải được quốc hội Đan Mạch và cơ quan lập pháp Greenland phê chuẩn trước khi có hiệu lực. Nhưng về chiến lược, Trump đã tuyên bố Mỹ sẽ "ngay lập tức" bắt đầu phát triển hiện diện quân sự lớn hơn tại các khu vực thích hợp trên đảo, cùng hợp tác với người dân Greenland trong quá trình xây dựng. Điều đó báo hiệu một chu kỳ mới của hoạt động quân sự, hạ tầng radar, phòng thủ tên lửa và giám sát không gian bám vào nền tảng là căn cứ Pituffik hiện có. Thỏa thuận có thể trấn an NATO khi tăng cường lá chắn ở phía bắc, song đồng thời đẩy cạnh tranh Bắc Cực lên nấc cao hơn. Các đối thủ của Mỹ sẽ coi đây là bước mở rộng vùng ảnh hưởng, còn người dân Greenland phải đối mặt với câu hỏi dài hạn: mức độ chấp nhận trở thành mắc xích không thể thiếu trong chiến lược Bắc Cực của một siêu cường. Kết cục, thỏa thuận quân sự Greenland không chỉ là tài liệu pháp lý, mà là tuyên bố địa chính trị rằng đấu trường Bắc Cực đã bước sang giai đoạn kiểm soát trực tiếp bằng sức mạnh quân sự.
