Thỏa thuận an ninh Greenland: Bản hợp đồng chiến lược vô hạn
Thỏa thuận an ninh Greenland là văn kiện chiến lược giữa Mỹ, Đan Mạch và Greenland, trao cho Washington quyền kiểm soát an ninh lâu dài, quyền hiện diện quân sự và quyền phủ quyết các căn cứ hay đầu tư nhạy cảm của đối thủ trên hòn đảo chiến lược này, qua đó mở rộng đáng kể chiến lược Bắc Cực Mỹ mà vẫn duy trì chủ quyền chính thức của Đan Mạch và quyền tự quyết của người dân Greenland.
Điểm mấu chốt không nằm ở câu chữ ngoại giao mềm mại, mà ở thực tế: Mỹ giành được "quyền kiểm soát không thời hạn" đối với an ninh Greenland mà không phải trả chi phí trực tiếp nào, theo tuyên bố của Tổng thống Donald Trump. Ông gọi đây là “Thỏa thuận Vô hạn”, tức không có ngày hết hạn về mặt pháp lý lẫn chiến lược. Khi văn kiện được ký bên lề kỳ họp Đại hội đồng Liên hợp quốc và chờ Quốc hội Đan Mạch cùng Greenland phê chuẩn, Washington đã gần như đặt một dấu ấn vĩnh viễn lên vùng đất chỉ khoảng 56.000–57.000 dân nhưng có giá trị địa chính trị lớn hơn nhiều lần con số dân cư khiêm tốn của nó.
Ngoại giao Trump – Đan Mạch: Từ ý tưởng mua đảo đến thỏa thuận vô hạn
Nếu chỉ nhìn bề mặt, thỏa thuận an ninh Greenland có thể bị coi là sự thỏa hiệp sau việc ông Trump không đạt mục tiêu “sở hữu” hòn đảo. Nhưng xét về ngoại giao, đây là một cú xoay trục khôn ngoan: Washington đạt được gần như toàn bộ lợi ích an ninh mà từng theo đuổi từ năm 2019, trong khi Copenhagen vẫn giữ vững chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ. Sau giai đoạn căng thẳng vì đề xuất mua Greenland từng làm chao đảo nội bộ NATO, chuỗi đối thoại cấp cao giữa lãnh đạo Đan Mạch, Greenland và giới chức Mỹ đã tìm được điểm cân bằng – Mỹ có vùng ảnh hưởng, châu Âu không đánh mất thể diện và người Greenland bảo vệ được quyền tự quyết.
Chính vì thế, nhiều chuyên gia đánh giá đây là một thành công ngoại giao hiếm có của chính quyền Trump: thỏa thuận vừa giải tỏa một trong những nguồn căng thẳng nội bộ nghiêm trọng nhất trong NATO, vừa đem lại kết quả đối ngoại cụ thể đúng lúc Washington cần một câu chuyện thắng lợi trước bầu cử giữa kỳ. Đáng chú ý, nó diễn ra trong bối cảnh một cuộc thăm dò hồi tháng 1/2025 cho thấy 85% người Greenland phản đối việc trở thành một phần của Mỹ. Thay vì ép buộc, Mỹ đã dùng bàn cờ pháp lý và an ninh để mở rộng ảnh hưởng mà không phải trả giá chính trị quá lớn.
Chiến lược Bắc Cực Mỹ: Greenland như trạm tiền tiêu và lá chắn tên lửa
Thỏa thuận an ninh Greenland chỉ là bề nổi của một chiến lược Bắc Cực Mỹ đang được tái cấu trúc sâu sắc. Về địa lý, Greenland tạo thành hành lang di chuyển ngắn nhất nối Bắc Mỹ với lục địa Á – Âu, đồng thời là vị trí lý tưởng để Mỹ triển khai mạng lưới cảnh báo sớm và phòng thủ tên lửa đạn đạo. Căn cứ Pituffik – vốn được Washington duy trì từ thời Chiến tranh Lạnh – nay trở thành hạt nhân cho kế hoạch tăng cường hiện diện quân sự quy mô lớn trên đảo, theo tuyên bố của ông Trump. Khi băng tan ở Bắc Cực mở ra tuyến hàng hải mới và lộ dần trữ lượng khoáng sản chiến lược, Greenland không chỉ là điểm đặt radar, mà là bàn đạp cho toàn bộ chiến lược ảnh hưởng của Mỹ tại khu vực lạnh giá này.
Việc Mỹ giành quyền lập thêm căn cứ mà không cần sự phê chuẩn của Đan Mạch hoặc Greenland, kể cả nếu hòn đảo độc lập trong tương lai, cho thấy tầm nhìn chiến lược dài hạn vượt xa một hiệp ước phòng thủ thông thường. Washington muốn bảo đảm rằng dù trật tự chính trị ở Greenland có thay đổi, cấu trúc an ninh Bắc Cực Mỹ vẫn được khóa chặt. Thỏa thuận cấm các quốc gia không thuộc NATO lập căn cứ và đầu tư vào “các lĩnh vực nhạy cảm” ở Greenland nhắm trực diện vào Nga và Trung Quốc, đồng thời khóa chặt cuộc đua hiện diện quân sự Bắc Cực vào một sân chơi nơi Mỹ và các đồng minh phương Tây là người đặt luật.
Quyền phủ quyết, tài nguyên và những giới hạn mơ hồ của ảnh hưởng Mỹ
Một khía cạnh đáng bàn nhất của thỏa thuận an ninh Greenland là phạm vi quyền phủ quyết của Mỹ. Văn kiện cho phép Washington chặn mọi nước “đối thủ” muốn đặt căn cứ hoặc thực hiện đầu tư nhạy cảm vào Greenland. Trên thực tế, điều này có nghĩa Nga và Trung Quốc bị loại khỏi cuộc chơi căn cứ quân sự và các dự án liên quan đến đất hiếm, uranium, kẽm, sắt hay graphite – những tài nguyên gắn với chuỗi sản xuất thiết bị công nghệ và vũ khí hiện đại. Tuy nhiên, câu hỏi đáng ngại là: ai được xếp vào nhóm “đối thủ”, và liệu định nghĩa này có nới rộng theo thời gian để bao trùm cả các nước không phải cường quốc nhưng có lợi ích riêng ở Bắc Cực?
Khi một quan chức Mỹ khẳng định thỏa thuận cho phép Washington xây thêm cơ sở quân sự mà không cần phê chuẩn từ Đan Mạch hoặc Greenland, ranh giới giữa bảo đảm an ninh và áp đặt quyền lực trở nên mờ hơn. Thỏa thuận hiện không trao quyền khai thác tài nguyên trực tiếp cho Mỹ, nhưng cụm từ “đầu tư nhạy cảm” mở ra khoảng trống chính trị để Washington có thể định hình luồng vốn vào các ngành trọng yếu của Greenland trong tương lai. Điều này vừa giúp Mỹ tránh tiếng chiếm đoạt tài nguyên, vừa trao cho họ khả năng bẻ hướng phát triển kinh tế của một vùng lãnh thổ chiến lược theo lợi ích an ninh của mình – một dạng ảnh hưởng mềm nhưng bền.
Kết luận: Mỹ thắng thế ở Bắc Cực, nhưng cái giá dài hạn là gì?
Nhìn tổng thể, thỏa thuận an ninh Greenland là bước đi mà Washington hầu như chỉ có lợi. Mỹ mở rộng vai trò an ninh lâu dài trên một mắt xích trọng yếu của chiến lược Bắc Cực, củng cố hiện diện quân sự, khóa đối thủ ngoài NATO khỏi cánh cửa Greenland và hàn gắn phần nào rạn nứt với châu Âu. Đây là một thành công ngoại giao quan trọng của chính quyền Trump: đạt được mục tiêu an ninh then chốt mà không làm xói mòn quan hệ đồng minh như thời điểm đề xuất mua đảo trước đây.
Song, một thỏa thuận “vô hạn” luôn mang theo rủi ro dài hạn. Quyền kiểm soát an ninh không thời hạn của Mỹ có thể khiến Greenland lệ thuộc vào một cường quốc bên ngoài trong nhiều thế hệ, bất chấp khẳng định về chủ quyền và quyền tự quyết. Khung pháp lý rộng mở để Washington xây căn cứ, phủ quyết đầu tư và định nghĩa “đối thủ” sẽ tiếp tục đặt ra câu hỏi về giới hạn của hiện diện chiến lược Mỹ tại vùng đất này. Bắc Cực đang trở thành một trong những chiến trường quyền lực mới của thế kỷ, và thỏa thuận an ninh Greenland cho thấy Mỹ quyết không đứng bên lề – nhưng câu chuyện cân bằng lợi ích của đảo quốc nhỏ bé này vẫn chưa kết thúc.
