Đô thị tầm cỡ quốc tế: tham vọng chiến lược hơn là khẩu hiệu
Đô thị tầm cỡ quốc tế là những thành phố giữ vai trò cực tăng trưởng hàng đầu, có kết cấu hạ tầng đồng bộ, thông minh, xanh và an toàn, vận hành trên nền kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế dữ liệu và kinh tế tuần hoàn, đồng thời là đầu mối kết nối quan trọng với mạng lưới khu vực và toàn cầu, mang lại dịch vụ xã hội chất lượng cao cho người dân. Sáng 3/9, tại Hội nghị toàn quốc quán triệt các nghị quyết, chỉ thị, đồng chí Nguyễn Thanh Nghị đã truyền đạt nội dung cốt lõi của Nghị quyết 27-NQ/TW về phát triển vùng và tổ chức không gian phát triển quốc gia. Điểm nhấn gây chú ý nhất: Việt Nam phấn đấu đến năm 2045 xây dựng ít nhất 5 đô thị tầm cỡ quốc tế, trở thành các đầu mối kết nối và phát triển với mạng lưới khu vực và quốc tế. Đây không chỉ là mục tiêu về phát triển đô thị Việt Nam, mà là tuyên bố về vị thế mới trong phát triển khu vực ASEAN – nếu chúng ta thực sự biến được nghị quyết thành hành động.
Không gian đa tầng, đa cực và vai trò trung tâm của hành lang kinh tế
Nghị quyết 27-NQ/TW chọn cách tiếp cận rất khác với tư duy phát triển dàn trải trước đây: tổ chức lại không gian phát triển quốc gia theo hướng đa tầng, đa cực, gắn kết đất liền, vùng biển, vùng trời, không gian ngầm và không gian số trong một mạng lưới thống nhất. Không gian phát triển vùng được xây dựng trên việc xác định rõ vai trò, chức năng, lợi thế và bản sắc của từng vùng để khắc phục tư duy cục bộ, trùng lặp, thiếu liên kết. Trong cấu trúc mới này, các hành lang kinh tế được đặt ở vị trí xương sống: chúng phải trở thành trục kết nối xuyên suốt giữa vùng động lực, cực tăng trưởng, trung tâm kinh tế, đô thị và cảng biển quan trọng. Nói thẳng: nếu hành lang kinh tế không hình thành đúng nghĩa – từ kết cấu hạ tầng giao thông đến hạ tầng số – thì mục tiêu 5 đô thị tầm cỡ quốc tế khó thoát khỏi cảnh “đô thị lớn nhưng cô lập”, thiếu sức lan tỏa ra toàn vùng.
Ai sẽ trở thành 5 đô thị tầm cỡ quốc tế?
Nghị quyết 27 không liệt kê danh sách tên thành phố, nhưng định hướng ưu tiên đã phần nào hé lộ những ứng viên hàng đầu. Nghị quyết xác định phải ưu tiên phát triển hai cực tăng trưởng lớn nhất là vùng đô thị Hà Nội và vùng đô thị TP.HCM, đồng thời phấn đấu đến năm 2045 xây dựng ít nhất 5 đô thị đạt tầm cỡ quốc tế. Điều này cho thấy Hà Nội và TP.HCM gần như chắc chắn nằm trong nhóm đô thị tầm cỡ quốc tế tương lai, còn ít nhất ba vị trí còn lại sẽ là cuộc cạnh tranh giữa các đô thị động lực khác, tùy vào khả năng phát huy lợi thế vùng và gắn kết trong hệ thống hành lang kinh tế. Đến năm 2030, nghị quyết đặt ra 22 chỉ tiêu cụ thể cho từng vùng để bảo đảm mỗi vùng đóng góp vào mục tiêu chung. Số chỉ tiêu này là “bài thi” sớm cho các địa phương: ai không đạt chuẩn vùng động lực, khó có cửa bước lên sân chơi đô thị toàn cầu.
Hạ tầng trở thành ngành kinh tế chiến lược – nhưng phải gắn với đời sống người dân
Nghị quyết 27 xác định phát triển kết cấu hạ tầng là một ngành kinh tế chiến lược, với các công trình đường sắt, năng lượng, đô thị, cảng biển được coi là trụ cột cho tổ chức lại không gian phát triển quốc gia. Tuy nhiên, nếu chỉ nhìn hạ tầng như những dự án lớn, chúng ta sẽ bỏ lỡ câu hỏi quan trọng nhất: người dân được gì từ mục tiêu 5 đô thị tầm cỡ quốc tế? Nghị quyết đặt tầm nhìn đến 2045 là các vùng có hạ tầng thông minh, xanh, an toàn, có khả năng chống chịu cao; người dân được hưởng thụ dịch vụ xã hội chất lượng cao trong một xã hội kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hòa. Song song với đầu tư hạ tầng, nghị quyết đề ra nhiệm vụ về phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, văn hóa, an sinh xã hội, môi trường và quốc phòng – bởi đô thị tầm cỡ quốc tế là nơi người dân sống tốt, chứ không chỉ là nơi có những công trình hoành tráng.
Từ mục tiêu 2045 đến hành động hôm nay: tránh "bẫy nghị quyết đẹp"
Trong bối cảnh toàn cầu hóa và cạnh tranh gay gắt trong phát triển khu vực ASEAN, việc ban hành Nghị quyết 27 với tầm nhìn đến 2045 cho thấy Đảng đã lựa chọn phát triển vùng làm phương thức tổ chức tăng trưởng quốc gia và nâng cao năng lực cạnh tranh. Nhưng khát vọng không tự động biến thành năng lực nếu thể chế điều phối vùng, phân bổ nguồn lực và phối hợp giữa địa phương vẫn yếu. Nghị quyết nhấn mạnh phải xây dựng cơ chế liên kết, điều phối vùng mạnh, thực chất, bảo đảm đồng bộ trong quy hoạch, đầu tư hạ tầng, dữ liệu và phân bổ nguồn lực, hài hòa lợi ích vùng – quốc gia. Đây chính là điểm quyết định để tránh “bẫy nghị quyết đẹp, thực thi yếu”. Các cấp, các ngành đã được yêu cầu nghiên cứu, quán triệt và tổ chức triển khai hiệu quả, đưa định hướng phát triển vùng và không gian phát triển quốc gia sớm đi vào cuộc sống. Nếu làm được, mục tiêu 5 đô thị tầm cỡ quốc tế và hệ thống hành lang kinh tế sẽ không chỉ là tham vọng trên giấy, mà là cấu trúc mới cho phát triển đô thị Việt Nam trong nhiều thập kỷ tới.
