Đô thị tầm cỡ quốc tế: Mũi nhọn mới trong chiến lược phát triển vùng
Đô thị tầm cỡ quốc tế là những thành phố hội tụ hạ tầng hiện đại, kinh tế tri thức, môi trường sống chất lượng cao, khả năng kết nối mạnh với mạng lưới khu vực và toàn cầu, đồng thời giữ vai trò cực tăng trưởng, đầu mối logistics – tài chính – đổi mới sáng tạo, tạo sức lan tỏa vượt ra khỏi ranh giới hành chính truyền thống. Việt Nam đang đặt cược vào mô hình này như một “bước nhảy không gian” trong chiến lược phát triển vùng. Việc Bộ Chính trị, Ban Bí thư tổ chức Hội nghị toàn quốc ngày 3/9 để quán triệt Nghị quyết 27-NQ/TW về phát triển vùng và tổ chức không gian phát triển quốc gia cho thấy đây không phải một khẩu hiệu chính trị chung chung mà là định hướng hành động cụ thể cho cả hệ thống. Đồng chí Nguyễn Thanh Nghị trực tiếp truyền đạt nội dung cốt lõi, trong đó nổi bật là mục tiêu xây dựng ít nhất 5 đô thị tầm cỡ quốc tế vào năm 2045. Tín hiệu rõ ràng nhất: Việt Nam muốn thoát khỏi mô hình phát triển dàn trải, cục bộ, để tập trung tài nguyên vào những cực đô thị có khả năng cạnh tranh ngang hàng với các trung tâm khu vực như Bangkok, Singapore hay Kuala Lumpur – và đây là quyết định mang tính chiến lược, không thể nửa vời.
Đa tầng, đa cực và hành lang kinh tế: Vì sao 5 đô thị là con số đủ tham vọng?
Nghị quyết 27-NQ/TW không chỉ nêu mục tiêu 5 đô thị tầm cỡ quốc tế mà còn vẽ lại toàn bộ bản đồ phát triển theo hướng đa tầng, đa cực. Không gian phát triển vùng được yêu cầu kết nối đồng bộ đất liền, biển, vùng trời, không gian ngầm và không gian số – nói thẳng là không còn chỗ cho tư duy quy hoạch khép kín từng tỉnh, từng địa phương. Điểm mấu chốt là các hành lang kinh tế mới: chúng phải trở thành trục kết nối vùng động lực, cực tăng trưởng với khu vực và quốc tế, liên kết đô thị, cảng biển, trung tâm kinh tế thành một không gian xuyên suốt. Nếu thiếu những trục này, “đô thị tầm cỡ quốc tế” sẽ chỉ là những ốc đảo phát triển, không kéo được cả vùng cùng tiến. Một câu nói đáng trích: Nghị quyết nhấn mạnh “phát triển hệ thống đô thị hiện đại và các cực tăng trưởng của vùng… phát triển các hành lang kinh tế - đô thị, các trung tâm kinh tế và các đô thị động lực”, đặt đô thị vào trung tâm chiến lược phát triển vùng, chứ không phải chỉ là nơi đông dân cư.
Những ứng cử viên sáng giá: Không chỉ Hà Nội và TP.HCM
Dù Nghị quyết 27-NQ/TW không liệt kê tên cụ thể, các tiêu chí về kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế dữ liệu, hạ tầng thông minh và khả năng kết nối quốc tế cho phép phác họa nhóm ứng viên tiềm năng. Hà Nội và TP.HCM gần như chắc suất nhờ quy mô kinh tế, vai trò trung tâm tài chính – dịch vụ, hạ tầng đang được tái cấu trúc mạnh, cùng khả năng hội nhập quốc tế đã được kiểm chứng. Vấn đề thú vị nằm ở 3 cái tên còn lại. Khả năng cao đó sẽ là các đô thị gắn với cực tăng trưởng và cảng biển lớn: Hải Phòng như cửa ngõ phía Bắc; Đà Nẵng hoặc một tổ hợp đô thị ven biển Trung Bộ; và một trung tâm mới của vùng Đông Nam Bộ hoặc Đồng bằng sông Cửu Long gắn với kinh tế xanh, logistics, công nghiệp công nghệ cao. Tầm nhìn đến 2030 với 22 chỉ tiêu cụ thể cho từng vùng cho thấy Nhà nước sẽ không chọn đô thị theo cơ chế “xin - cho”, mà dựa trên năng lực thực sự của vùng trong việc đóng góp vào mục tiêu phát triển chung. Điều đó tạo ra cuộc cạnh tranh tích cực giữa các địa phương, buộc họ phải nghĩ lớn, hành động nhanh nếu muốn lọt vào nhóm 5 thành phố dẫn dắt.
Tác động kinh tế và cơ hội đầu tư: Khi hạ tầng trở thành ngành chiến lược
Nghị quyết 27 xem phát triển kết cấu hạ tầng là một ngành kinh tế chiến lược, chứ không chỉ là “chi phí đầu tư công”. Điều này đảo ngược cách tiếp cận truyền thống: đường sắt, năng lượng, đô thị, cảng biển và hạ tầng số được coi là tài sản tạo lợi nhuận, thu hút vốn xã hội và vốn quốc tế, đồng thời nâng sức chống chịu trước biến đổi khí hậu, đứt gãy chuỗi cung ứng. Các đô thị tầm cỡ quốc tế sẽ là điểm đến tự nhiên của vốn đầu tư vào bất động sản đô thị nén, hạ tầng số, dịch vụ công nghệ cao, logistic, giáo dục và y tế chất lượng cao. Khi các hành lang kinh tế hình thành, giá trị tài sản dọc theo những trục này sẽ tái định giá, tạo biên lợi nhuận mới cho nhà đầu tư dài hạn – nhưng đồng thời đặt ra rủi ro cho những dự án đi ngược xu hướng xanh và thông minh. Đáng chú ý, Nghị quyết nhấn mạnh người dân phải được hưởng thụ dịch vụ xã hội chất lượng cao, trong một xã hội văn minh, an toàn, quản trị trên nền tảng xã hội số. Nghĩa là đô thị tầm cỡ quốc tế không được đánh đổi phúc lợi xã hội lấy tăng trưởng GDP – một yêu cầu khắt khe, nhưng cũng là điểm hấp dẫn với dòng vốn tìm kiếm môi trường phát triển bền vững.
Thách thức và điều kiện tiên quyết: Không chỉ là câu chuyện quy hoạch
Mục tiêu 5 đô thị tầm cỡ quốc tế nghe đầy hứng khởi, nhưng nếu nhìn thẳng, đây là một cuộc “thi nâng hạng” đầy áp lực. Ba điểm nghẽn lớn phải được giải quyết: cơ chế liên kết vùng còn hình thức, quy hoạch thiếu đồng bộ, và năng lực quản trị đô thị chưa theo kịp yêu cầu xã hội số. Nghị quyết 27 gọi liên kết vùng là “khâu đột phá”, đòi hỏi cơ chế điều phối thực chất, nguồn lực được phân bổ hài hòa giữa địa phương, vùng và quốc gia. Nếu các tỉnh vẫn giữ tư duy “mạnh ai nấy làm”, thì hành lang kinh tế khó hình thành, còn đô thị động lực dễ trở thành điểm tắc nghẽn. Điều kiện tiên quyết là dám chuyển mô hình tăng trưởng từ dựa trên tài nguyên, lao động giá rẻ sang kiến tạo – dẫn dắt – khơi thông mọi nguồn lực xã hội, lấy nội lực làm nền tảng kết hợp với ngoại lực để xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ. Nếu làm được, 5 đô thị tầm cỡ quốc tế không chỉ là cột mốc trên giấy mà sẽ là “bộ não” của một nền kinh tế dữ liệu, xanh, tuần hoàn, nơi nhà đầu tư và người dân cùng hưởng lợi từ một không gian phát triển mới, đáng sống hơn.
