Từ nhà thầu nội địa đến người chơi khu vực
Doanh nghiệp xây dựng Việt Nam là các công ty thi công hạ tầng, công nghiệp, bất động sản và sản xuất vật liệu xây dựng, đang chuyển mình từ vai trò nhà thầu nội địa sang những công ty xây dựng quốc tế có khả năng cạnh tranh trong thị trường xây dựng khu vực nhờ năng lực trúng thầu lớn, công nghệ bê tông hiện đại và vật liệu xây dựng đặc biệt. Điểm đáng nói không phải là việc họ có mặt ở nhiều dự án, mà là tốc độ mở rộng và cách họ dùng công nghệ để bù đắp hạn chế về vốn, thương hiệu và kinh nghiệm quốc tế. Khi Coteccons trúng thầu hàng chục dự án lớn, còn Sông Đà Cao Cường tăng lãi gấp nhiều lần, câu chuyện không chỉ là vài con số đẹp mà là sự dịch chuyển quyền lực trong ngành xây dựng khu vực.
Coteccons: backlog khổng lồ và bước nhảy ra 15 thị trường
Coteccons đang là ví dụ rõ nhất cho việc một doanh nghiệp xây dựng Việt Nam có thể vươn lên thành người chơi khu vực nếu dám nhận khối lượng công việc vượt xa quy mô vốn. Theo báo cáo thường niên, doanh nghiệp ghi nhận doanh thu thuần khoảng 34.340 tỷ đồng, tăng 38% so với năm trước, lợi nhuận sau thuế đạt 788 tỷ đồng, tăng 73%. Quan trọng hơn, trong niên độ từ 1/7/2025 đến 30/6/2026, Coteccons trúng 70 gói thầu với tổng giá trị hơn 60.300 tỷ đồng, tương đương khoảng 53 lần vốn điều lệ hơn 1.140 tỷ đồng. Đây là câu trả lời thực tế cho câu hỏi mà Chủ tịch HĐQT Bolat Duisenov đặt ra: không chỉ tăng trưởng bao nhiêu, mà duy trì được bao lâu. Backlog kỷ lục 70.000 tỷ đồng, gần gấp đôi tổng tài sản, cho thấy doanh nghiệp đã khóa chặt nguồn việc cho nhiều năm tới.
Điểm đáng bàn là Coteccons không chỉ bám vào thị trường nội địa. Đội ngũ của họ đã hiện diện tại 15 quốc gia, trong đó có Mỹ, Trung Quốc, Ấn Độ, Australia, Saudi Arabia và Indonesia. Việc một nhà thầu Việt Nam xây công trình cho Vingroup, Sun Group, VinFast, LEGO rồi mang kinh nghiệm đó ra nước ngoài cho thấy mô hình tăng trưởng dựa trên khách hàng nội địa lớn hoàn toàn có thể trở thành bàn đạp để bước vào thị trường xây dựng khu vực. Tuy nhiên, khối lượng công việc khổng lồ đi kèm rủi ro: hệ thống quản trị, kiểm soát chất lượng, an toàn lao động phải theo kịp tốc độ trúng thầu. Nếu không, backlog lớn sẽ biến thành gánh nặng thay vì lợi thế cạnh tranh.
Sông Đà Cao Cường: vật liệu xây dựng đặc biệt và lợi nhuận bứt phá
Nếu Coteccons đại diện cho năng lực tổng thầu, thì Sông Đà Cao Cường cho thấy cách doanh nghiệp Việt chinh phục thị trường bằng vật liệu xây dựng đặc biệt. Công ty vừa công bố báo cáo tài chính quý III với doanh thu thuần hơn 263 tỷ đồng, tăng gần 98% so với cùng kỳ; lợi nhuận sau thuế đạt 38 tỷ đồng, tăng 136%. Tính lũy kế 9 tháng, doanh thu gần 666 tỷ đồng, lợi nhuận sau thuế gần 94 tỷ đồng, cao gấp 2,3 lần cùng kỳ, qua đó hoàn thành hơn 110% kế hoạch lợi nhuận cả năm dù mới đạt khoảng 67% kế hoạch doanh thu. Đây là minh chứng rằng biên lợi nhuận có thể cải thiện mạnh khi doanh nghiệp làm chủ công nghệ và sản phẩm, thay vì chỉ cạnh tranh bằng giá.
Ngay từ đầu, Sông Đà Cao Cường xác định mình là doanh nghiệp khoa học công nghệ, giải quyết bài toán tái xử lý tro xỉ, thạch cao và các phụ phẩm công nghiệp để sản xuất vật liệu xây dựng, thay vì để chúng trở thành gánh nặng ô nhiễm môi trường. Việc sản xuất dòng vật liệu xanh từ nguồn thải công nghiệp giúp tiết kiệm tài nguyên khoáng sản tự nhiên và thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, đồng thời tạo lợi thế cạnh tranh về giá thành và chất lượng. Danh mục vật liệu đã lên tới 50–60 loại, từ vữa, keo công nghiệp đến gạch nhẹ, tấm panel. Ở mảng bê tông khí chưng áp, nhà máy mới tự động hóa hoàn toàn nâng công suất lên gần 400.000 m³ nhưng chỉ cần khoảng 60–70 người vận hành, so với 500–600 người cho công suất 200.000 m³ ở nhà máy cũ. Đây là cách một nhà sản xuất vật liệu xây dựng đặc biệt biến công nghệ lõi thành lợi nhuận thực.
Chinh phục chủ đầu tư khó tính, mở cửa thị trường xây dựng khu vực
Điểm chung của Coteccons và Sông Đà Cao Cường là họ chọn con đường khó: thâm nhập qua các chủ đầu tư khắt khe nhất. Sông Đà Cao Cường mất hơn 2 năm thử nghiệm, kiểm chứng độc lập trong và ngoài nước để thuyết phục Vingroup chấp nhận sản phẩm bê tông, vữa khô và các vật liệu đặc biệt, trong đó doanh nghiệp phải cam kết chịu toàn bộ chi phí khắc phục nếu xảy ra sự cố. Khi đã vượt qua được “cửa ải” này, công ty mở rộng mạng lưới khách hàng ra khoảng 10 tập đoàn lớn, bao gồm Sun Group, Masterise, Coteccons, Delta, Ricons… và đồng thời phát triển mạnh kênh phân phối dân dụng, chiếm khoảng 50% doanh số ở một số dòng sản phẩm.
Câu chuyện không dừng ở biên giới. Các sản phẩm vật liệu đạt tiêu chuẩn quốc tế của Sông Đà Cao Cường đã bắt đầu được xuất khẩu cho nhiều dự án tại Lào, Campuchia, Philippines. Cùng với việc Coteccons hiện diện tại 15 quốc gia, bức tranh chung cho thấy doanh nghiệp xây dựng Việt Nam đang từng bước biến các dự án nội địa thành “phòng thí nghiệm” để hoàn thiện công nghệ, quy trình, rồi mang ra thị trường xây dựng khu vực. Tuy nhiên, sự phụ thuộc lớn vào một số tập đoàn nội địa vẫn là rủi ro. Việc Sông Đà Cao Cường giảm tỷ trọng doanh thu từ Vingroup xuống khoảng 25% không phải do giảm cung cấp, mà vì năng lực sản xuất tăng gấp 5–6 lần, đủ sức gánh thêm nhu cầu từ nhiều đối tác khác. Đây là hướng đi mà các doanh nghiệp khác trong ngành nên cân nhắc nếu muốn bền vững.
Kết luận: Đã đến lúc nhìn doanh nghiệp xây dựng Việt Nam như người chơi khu vực
Nhìn vào Coteccons trúng thầu hơn 60.300 tỷ đồng trong một năm, backlog 70.000 tỷ đồng, và Sông Đà Cao Cường báo lãi tăng 136%, vượt kế hoạch năm chỉ sau 9 tháng, có thể thấy doanh nghiệp xây dựng Việt Nam không còn là “nhà thầu giá rẻ” đứng ngoài cuộc chơi khu vực. Họ đang dùng công nghệ bê tông, vật liệu xây dựng đặc biệt, cùng kinh nghiệm từ các chủ đầu tư khó tính như Vingroup, Sun Group để bước ra 15 thị trường quốc tế, từ Mỹ đến Đông Nam Á. Câu hỏi tiếp theo không phải là liệu họ có thể đi xa hơn, mà là liệu hệ sinh thái tài chính, nhân lực và quản trị của Việt Nam có theo kịp để biến những doanh nghiệp này thành trụ cột thực sự của thị trường xây dựng khu vực. Nếu câu trả lời là có, vị thế của ngành xây dựng Việt Nam trong chuỗi giá trị khu vực sẽ thay đổi đáng kể trong những năm tới.
