Ung thư tụy trẻ em: bệnh người già đang “trẻ hóa” vì thói quen ăn uống
Ung thư tụy trẻ em là tình trạng các tế bào tuyến tụy ở trẻ bị tổn thương lặp đi lặp lại do thói quen ăn nhiều đường, chất béo và thực phẩm chế biến sẵn, dẫn đến viêm mạn tính, tích tụ mỡ nội tạng và nguy cơ đột biến gen tăng dần theo thời gian cho tới khi hình thành khối u ác tính. Trường hợp cậu bé 13 tuổi mắc ung thư tụy giai đoạn tiến triển là lời cảnh tỉnh đau đớn cho mọi gia đình. Ban đầu, em chỉ đau âm ỉ vùng bụng trên và thi thoảng đi ngoài, cha mẹ nhầm tưởng rối loạn tiêu hóa nên tự mua thuốc cầm chừng. Chỉ đến khi mắt vàng, người sút cân, ăn không nổi, khối u ở đầu tuyến tụy mới được phát hiện thì đã mất cơ hội phẫu thuật triệt căn tốt nhất. Đây không còn là “chuyện lạ”, mà là xu hướng bệnh ung thư ở trẻ đang trẻ hóa vì thói quen tích tụ năm này qua năm khác.
Câu hỏi giận dữ của bác sĩ: “Sao có thể cho con ăn những thứ này?”
Điều khiến bác sĩ phải gắt lên không phải là bệnh ung thư tụy, mà là chế độ ăn phía sau nó. Cậu bé 13 tuổi gần như không uống nước lọc, mỗi ngày uống ít nhất 3–4 chai Coca hoặc nước ép đóng chai, trong đó có loại mẹ nghĩ là tốt vì “có vitamin”. Bữa chính lại bị bỏ bê, em nghiện gà rán, xúc xích, thịt hộp bán ở cổng trường và thường ăn những phần này thay cơm tối. Bữa sáng qua loa bằng hamburger kèm ly Coca đá, lặp đi lặp lại hằng ngày như một thói quen được cha mẹ “bảo trợ”. Câu chuyện này phơi bày một điểm mù nhận thức phổ biến: chúng ta nhầm lẫn chiều theo khẩu vị của con với yêu thương, trong khi chính các món béo ngậy, ngọt lịm ấy đang âm thầm “ép” tuyến tụy phải tăng ca liên tục, kiệt sức rồi sinh bệnh.
Những thực phẩm cha mẹ cần hạn chế: không phải ăn một lần, mà là ăn mỗi ngày
Các bác sĩ nhấn mạnh: không có thực phẩm nào ăn một miếng là gây ung thư ngay, mà nguy hiểm nhất chính là “hiệu ứng cộng dồn”: đường cao làm tụy kiệt sức + chất béo gây mỡ nội tạng + phụ gia trong thực phẩm chế biến sẵn tích tụ + ít vận động. Khi những yếu tố đó xuất hiện cùng nhau, bệnh lý vốn mất vài chục năm mới phát thì nay tích tụ xong chỉ trong mười mấy năm. Những nhóm thực phẩm cha mẹ cần tránh cho con dùng thường xuyên gồm: nước ngọt có gas, nước ép đóng chai thay nước lọc; gà rán, hamburger, xúc xích, thịt hộp, mì ăn liền dùng làm bữa chính; snack, bánh kẹo, đồ ăn vặt được dùng như phần thưởng mỗi lần con khóc hay giận. Một trường hợp khác 12 tuổi bị ung thư đại trực tràng giai đoạn muộn cũng gắn với thói quen nghiện nước ngọt và thực phẩm chế biến sẵn. Bệnh ung thư ở trẻ vì thế không còn xa lạ, mà là hệ quả của sự tặc lưỡi kéo dài.
Dinh dưỡng phòng ngừa ung thư: 4 nguyên tắc cha mẹ phải thuộc lòng
Nếu thói quen ăn uống sai khiến ung thư tụy trẻ em tăng nguy cơ, thì dinh dưỡng phòng ngừa ung thư bắt đầu ngay từ những lựa chọn nhỏ trong ngày. Các bác sĩ đã tóm lại thành 4 nguyên tắc vàng giúp cha mẹ bảo vệ sức khỏe cho con. Thứ nhất, ranh giới nước uống: tuyệt đối không cho con uống nước ngọt, nước ép đóng chai thay nước lọc; nước đun sôi để nguội vẫn là lựa chọn an toàn nhất cho tụy và cơ thể. Thứ hai, kiểm soát đồ chiên rán và thực phẩm chế biến sẵn: gà rán, xúc xích, thịt hộp, mì ăn liền chỉ nên ăn đổi vị thỉnh thoảng, không được dùng làm bữa chính hằng ngày. Thứ ba, xây dựng bữa cơm đủ chất với rau, đạm lành mạnh thay vì đồ ăn nhanh. Thứ tư, tăng cường vận động, vì vận động giúp cơ thể giải phóng năng lượng và chuyển hóa chất dư thừa tốt hơn bất kỳ loại thuốc bổ nào.
Thương con không phải là chiều khẩu vị, mà là giữ ranh giới an toàn cho sức khỏe
Điểm chung trong các ca ung thư tụy trẻ em và những bệnh ung thư ở trẻ khác là một kiểu yêu thương lệch lạc: thưởng bằng gà rán, Coca uống thay nước, tủ đồ ăn vặt luôn đầy ắp để dỗ con mỗi khi khóc. Mới đây, một bé trai 14 tuổi học giỏi được bố mẹ thưởng bằng cách cho ăn gà rán 3–4 lần/tuần, Coca uống thay nước; đó là phần thưởng hóa thành gánh nặng cho tuyến tụy non nớt. Sự tặc lưỡi buông thả của cha mẹ hôm nay có thể trở thành mầm bệnh nguy hiểm cho con ngày sau. Khẩu vị của trẻ là do cha mẹ định hình từ nhỏ, nên không thể viện lý do “con thích thì cho ăn”. Ung thư tụy trẻ em và các loại bệnh ung thư ở trẻ không phải hoàn toàn có thể tránh hết, nhưng chúng ta chắc chắn có thể giảm nguy cơ bằng cách dứt khoát nói không với thực phẩm gây ung thư dùng hằng ngày, và bằng việc dạy con biết trân trọng cơ thể mình qua từng bữa ăn.
