Metro số 2 TP.HCM và vai trò mới của China Railway Sixth Group
Metro số 2 TP.HCM, đoạn Bến Thành – Tham Lương, là dự án hạ tầng giao thông đường sắt đô thị quan trọng, dài khoảng 11,3 km với 10 ga ngầm, một ga trên cao, một depot và tổng mức đầu tư khoảng 55.179 tỷ đồng, được kỳ vọng trở thành trục xương sống kết nối trung tâm với cửa ngõ phía Tây Bắc thành phố.
Tâm điểm chú ý hiện nay là việc Công ty HH Tập đoàn Cục 6 Đường sắt Trung Quốc (China Railway Sixth Group – CRSG), công ty con của Tập đoàn Đường sắt Trung Quốc (CREC), được Sở Xây dựng TP.HCM cấp phép tham gia Metro số 2 với vai trò nhà thầu phụ cho CREC. Liên danh THACO – CREC là tổng thầu EPC của tuyến Metro số 2 TP.HCM, với gói EPC trị giá khoảng 44.738 tỷ đồng, chiếm phần lớn tổng mức đầu tư dự án. Việc một nhà thầu từng gắn với dự án Cát Linh – Hà Đông bước vào dự án metro 55.179 tỷ đồng buộc TP.HCM phải nhìn lại toàn bộ cách lựa chọn và kiểm soát nhà thầu xây dựng.
Từ tổng thầu Cát Linh - Hà Đông đến nhà thầu phụ Bến Thành - Tham Lương
CRSG không phải cái tên xa lạ: doanh nghiệp này từng là tổng thầu EPC tuyến đường sắt đô thị Cát Linh – Hà Đông tại Hà Nội. Dự án đó có tổng mức đầu tư ban đầu khoảng 8.770 tỷ đồng, sau tăng lên 18.002 tỷ đồng; kế hoạch hoàn thành năm 2013 nhưng đến tháng 11/2021 mới bàn giao, chậm gần một thập kỷ. Cơ quan quản lý khi đó từng đánh giá tổng thầu chưa có kinh nghiệm EPC đường sắt đô thị và không đáp ứng cam kết tiến độ, dù sự kéo dài cũng liên quan đến thiết kế, giải phóng mặt bằng và thủ tục vốn.
Ở Metro số 2 TP.HCM, tương quan vai trò đã khác: CRSG chỉ là nhà thầu phụ dưới trướng tổng thầu EPC liên danh THACO – CREC. Phạm vi công việc của CRSG gồm thi công đoạn từ ga ST08 đến ST11 (trừ ga ST09 và tường vây ga ST10), đoạn hầm khoan ST07–ST10, các đoạn đào hở, tường chắn, cầu cạn, khu depot, trạm biến áp và lắp đặt hệ thống đường ray. Sự “giáng cấp” từ tổng thầu xuống nhà thầu phụ là tín hiệu cho thấy Việt Nam đã thận trọng hơn, nhưng thận trọng đến đâu lại phụ thuộc vào cơ chế giám sát thực thi.
Kinh nghiệm quốc tế của CRSG: lợi thế kỹ thuật và bài toán niềm tin
Nhìn trên “lý lịch kỹ thuật”, CRSG là một tên tuổi mạnh trong hệ sinh thái Tập đoàn Đường sắt Trung Quốc: doanh nghiệp có vốn đăng ký 2,2 tỷ nhân dân tệ, hơn 13.000 nhân viên, trong đó có 8.300 cán bộ chuyên môn kỹ thuật, gần 1.857 người mang chức danh chuyên môn cao cấp và hơn 1.500 kỹ sư xây dựng cấp I. Danh mục dự án mà CRSG liệt kê gồm nhiều tuyến đường sắt trục dọc quan trọng ở Trung Quốc như Bắc Kinh – Quảng Châu, Bắc Kinh – Thượng Hải, đường sắt liên tỉnh Bắc Kinh – Thiên Tân và đường sắt cao tốc Bắc Kinh – Trương Gia Khẩu, cùng nhiều nhà ga lớn như Bắc Kinh Nam, Thiên Tân, Thạch Gia Trang, Thái Nguyên Nam.
Trong lĩnh vực metro, CRSG từng tham gia các dự án tại Bắc Kinh, Quảng Châu, Thâm Quyến, Thành Đô, Thiên Tân và cả các tuyến đệm từ thử nghiệm như Trường Sa, tuyến S1 Bắc Kinh. Những kinh nghiệm này, nếu được chuyển hóa đúng vào Metro số 2 TP.HCM, có thể hỗ trợ về thiết kế, tổ chức thi công hầm, cầu cạn và depot. Tuy vậy, niềm tin của công chúng không được quyết định trên brochure năng lực mà trên thực tế công trình: tiến độ, an toàn, chất lượng vận hành và sự minh bạch trách nhiệm khi có phát sinh.
Thách thức quản trị rủi ro cho dự án 55.179 tỷ đồng
Metro số 2 Bến Thành – Tham Lương là dự án hạ tầng giao thông có cấu trúc kỹ thuật phức tạp: tuyến dài khoảng 11,3 km, gồm 10 ga ngầm, một ga trên cao và depot Tham Lương, với gói EPC 44.738 tỷ đồng do THACO – China Railway thực hiện. CRSG chịu trách nhiệm các hạng mục “xương sống” của kết cấu như hầm khoan, đoạn đào hở, tường chắn, cầu cạn, depot, trạm biến áp và đường ray. Nói cách khác, chất lượng phần việc của nhà thầu phụ Trung Quốc sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến độ an toàn dài hạn của tuyến metro.
Theo kế hoạch, máy đào hầm TBM đầu tiên sẽ vận hành vào tháng 10/2027, các nhà ga được hoàn thành kết cấu vào tháng 3/2029, việc lắp đặt đường ray hoàn tất trong năm 2029 và toàn tuyến dự kiến khai thác thương mại cuối năm 2030. Gói thầu EPC có thời gian thực hiện 60 tháng, dự kiến hoàn thành vào quý IV/2030. Đây là khung tiến độ tham vọng nếu nhìn lại “bóng ma chậm trễ” từ Cát Linh – Hà Đông. Thách thức lớn nhất không còn là tìm nhà thầu xây dựng, mà là xây được một cơ chế hợp đồng và giám sát đủ chặt để tiến độ và chi phí không trượt khỏi đường ray đã vạch.
TP.HCM cần làm gì để không lặp lại kịch bản Cát Linh - Hà Đông?
Việc Sở Xây dựng TP.HCM cấp giấy phép hoạt động xây dựng cho CRSG đi kèm yêu cầu các nhà thầu tuân thủ đầy đủ nghĩa vụ theo Nghị định 212/2026/NĐ-CP, chịu trách nhiệm pháp lý về hồ sơ kê khai và báo cáo định kỳ. Trên lý thuyết, khung pháp lý đã chặt hơn trước; tổng thầu EPC là liên danh có doanh nghiệp Việt Nam; nhà thầu phụ trong nước như Công ty TNHH Đầu tư phát triển Hòa Thịnh cũng tham gia triển khai.
Nhưng hàm ý quan trọng nằm ở chỗ: nếu TP.HCM không biến các điều khoản giám sát thành hành động cụ thể tại công trường, lịch sử Cát Linh – Hà Đông hoàn toàn có thể lặp lại ở quy mô lớn hơn. Thành phố cần công khai mốc tiến độ, cập nhật trạng thái thi công hầm, ga, cầu cạn và depot cho người dân; ràng buộc rõ trách nhiệm giữa tổng thầu, nhà thầu phụ Việt Nam và Tập đoàn đường sắt Trung Quốc trong từng hạng mục. Metro số 2 không chỉ là bài kiểm tra năng lực của CRSG, mà còn là phép thử về khả năng quản trị rủi ro của chính TP.HCM trong cuộc chơi hạ tầng đô thị hiện đại.
